ەۋروپا تورىندەگى تۇعىرلى ەلمەن ەتەنە جاقىنبىز

قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىسى نۇرلان دانەنوۆپەن اڭگىمە – بۇل جىل ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق بەلگىسىمەن وتۋدە. وسى جىلدار بويى ءسىز سىرتقى ساياسات سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلدىڭىز. وتانىمىزدىڭ ەگەمەن ەل رەتىندە ءجۇرىپ وتكەن جولىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟ – وتكەن جىلداردا نەنى ىسكە اسىرا العاندارىمىزدى تۇپكىلىكتى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ كەشەگىمىزگە زەر سالىپ, بارلىعى نەدەن, قالاي باستالعانىن ەسكە ءتۇسىرۋ كەرەك. تاۋەلسىزدىكتى بويعا ءسىڭىرۋ تەز دە ءتيىمدى, باتىل دا تەڭگەرىمدى شەشىمدەردى قابىلداۋدى تالاپ ەتكەن جاھاندىق گەوساياسي سىلكىنىستەرمەن قاتار ءجۇردى. باي تابي­عي بايلىقتارعا يە بولسا دا, قاجەتتى ين­فراقۇرىلىمدارسىز, قارجىلىق رەسۋرس­تار­سىز جانە ينۆەستيتسيالارسىز ەلىمىز قيىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق داعدا­رىس­تى باستان كەشىرۋگە ءماجبۇر بولدى. الايدا گەوساياسي ورنالاسۋى جەدەل ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسىن, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ستراتە­گيا­­سىن, تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياسي باعىتتى ازىرلەۋدى تالاپ ەتەتىن, بايتاق اۋماعى بار, اياققا ەندى تۇرىپ كەلە جاتقان مەملە­كەت­تىڭ بۇل جالعىز عانا پروبلەماسى ەمەس ەدى. كوپتەگەن ساراپشىلار ءبىزدىڭ ەلىمىزگە «بال­قان سيندرومى» دەپ اتالاتىن ىشكى جانجالدار مەن ىدىراۋدى تاڭعان بولا­تىن. ارال تەڭىزىنىڭ تارتىلۋى سەمەي ءوڭى­رى­نىڭ ەكولوگياسى, تاعى باسقا كوپتەگەن پروب­لەمالار دا ەڭسەنى ەزە تۇسكەن شاق-تىن. مەملەكەتتىڭ ومىرشەڭدىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋ جونىندەگى كۇردەلى وپەراتيۆتى مىندەتتەردى شەشە وتىرىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ بولاشاققا باستاعان يدەيالارى مەن باستامالارىن سول جىلدارى ۇسىنا باس­تادى. ستراتەگيالىق باعدارلامالار ءازىر­لەندى, الىستى كوزدەگەن تاريحي ساياسي شەشىمدەر قابىلدانا باستادى. اڭگىمە بۇل ارادا ەۋرازيا يدەياسى, «قازاق­ستان-2020» دامۋ ستراتەگياسى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرىنىڭ قۇرىلتايى, سەمەي سىناق الاڭىن جابۋ, الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن باس تارتۋ جونىندە بولىپ وتىر. ودان كەيىنگى بولعان وقيعالار ولاردىڭ ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىندە ماڭىزدى تۇعىر بولعانىن راستادى. استانانىڭ كوپ ۆەكتورلى سىرتقى سايا­ساتى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. ەۋروپا مەن ازيا اراسىندا ورىن تەپكەن, قا­زاقستان ءبارى تانىعان وڭىرلىك جەتەكشى ەل مارتەبەسىنە يە بولا وتىرىپ, رەسەي جانە قىتاي سياقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستەرى مەن ورتالىق ازياداعى جاقىن كورشى­لەرىمەن, سول سياقتى ەۋرووداقپەن, اقش جانە جەر شارىنىڭ بارلىق قۇر­لىق­تارىن­داعى باسقا مەملەكەتتەرمەن دە ءوزارا ءتيىمدى جانە سىندارلى ارىپتەستىكتى دامىتا باستادى. كوپ تاراپتى ديپلوماتيا ءپىشىنى بويىنشا دا ۇلكەن جۇمىستار جولعا قويىلا باستادى. يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيى­مى (يكۇ) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە (سىمك) توراعالىعىن اتقاراتىن قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ مەن يكۇ اراسىن­داعى بايلانىستىرۋشى ءرول اتقاراتىنىن بۇگىن كوپشىلىك جاقسى نىشان رەتىندە با­عالايدى. بىراق سيمۆولدان بولەك, بارلىق دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق ءۇشىن ناقتى پراكتيكالىق مۇددەلىلىكتىڭ بار ەكەنى ءمالىم. ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇمكىن ارتىقشىلىعى بولار, وعان باتىس­تىڭ دا, شىعىستىڭ دا مەنتاليتەتى جات ەمەس, الەمنىڭ وسى ەكى بولىگىندە تۇراتىن حالىقتاردىڭ يگى ۇمتىلىستارى بىزگە بىردەي جاقىن. استانا جاسامپاز ۇنقاتىسۋدى نىعايتۋعا ءوزىنىڭ ەرەكشە ۇلەسىن قوسا الاتىنىن بۇگىندە ءبۇتىن دۇنيە مويىنداپ ۇلگەردى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. قازاقستاننىڭ بۇگىن قول جەتكىزگەن تا­بىستارىنىڭ ءبارى بىردەن بولا قويعان جوق, ارينە. ونىڭ ارتىندا پرەزيدەنت, ۇلت كوشباسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وراسان زور ينتەللەكتۋالدىق, مەملەكەتتىك قىز­مە­تى, حالىقارالىق بەدەلى, حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگى, سونداي-اق ءتوزىمى مەن شى­دامى تۇردى. – سوڭعى جىلدارى باق-تاردا فران­تسيانىڭ ىسكەر جانە رەسمي توپ­تارى­مەن بولعان كەزدەسۋلەر, كەلىسسوز­دەر جانە ساپارلار تۋرالى اڭگىمەلەنە­تىن ماتەريالدار ءجيى كەزدەسەدى. اڭگىمە تۇتاستاي ال­عان­دا نە تۋرالى ءجۇرىپ جا­تىر, كەلىس­سوز­دەردىڭ ناتيجەلەرى قانداي جانە ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ءمانى قانشالىقتى؟ – شىعىستا ايتادى ەكەن: «ارتقا ءاربىر كوز سالعان, العا ەكى ەسە كوز تىگۋگە ءتيىس» دەپ. قازاقستاننىڭ العاشقى ەكى ونجىل­دىعىنا كوزدەلگەن مىندەتتەر ورىندالدى جانە بۇگىن ءبىزدىڭ ەلدىڭ الدىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق ۇستىن­دارى­نان شىعاتىن جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر تۇر. ولارعا بۇرىنعى جىلدار­داعىداي قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سەنىمدى شەتەلدىك ارىپتەستەردىڭ الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەسىن پايدالانۋ ماڭىزدى. ونداي ەلدەردىڭ قاتارىنا كوپ سالالاردا جەتەكشى الەمدىك ۇستانىمدارعا يە جانە ەۋروپا­لىق وداقتىڭ لوكوموتيۆتەرى ءرولىنىڭ ءبىرىن ورىندايتىن فرانتسيا جاتادى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگىن ءبىرىنشى بولىپ تانىعان ەلدەر ىشىندە فرانتسيا بار ەكەندىگىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى. سوڭعى ءۇش جىلدا ەكىجاقتى ىنتى­ماقتاستىق ايتارلىقتاي جاندانا باستادى, قازاقستان-فرانتسيا قارىم-قاتىناسى سا­پا­لى جاڭا دەڭگەيگە, ياعني رەسمي ءمالىم­دەمەلەرمەن شەكتەلىپ قالمايتىن, ناقتى جوبالار جانە قادامدارمەن راستالاتىن ناقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ فران­تسيا پرەزيدەنتى ن.ساركوزيمەن تۇراقتى تۇردە كەزدەسىپ تۇراتىنى ءمالىم. ولاردىڭ كەلىسسوزدەرىنىڭ تاقىرىپتارى سان الۋان جانە مازمۇنى تەرەڭ. ءبىزدىڭ ەلدەر جانە مەملەكەت باس­شى­لارى وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا بەلگىلى ءبىر ۇلەس قوسا وتىرىپ, حالىقارالىق ارەنادا دا بەلسەندى ءوزارا ارەكەتتەسىپ وتىرادى. بۇل ەقىۇ-داعى قازاقستاندىق توراعالىق بارىسىندا ناقتى بايقالدى. بۇرىن بۇل تاقىرىپقا اڭگىمە ايتقان بولاتىنمىن. سوندىقتان تەك ءبىر عانا قاعيداتتىق كەزەڭدى اتاپ ءوت­كىم كەلەدى, ياعني ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ يدەياسى العاش رەت ن.ساركوزيدىڭ 2009 جىلى قازاندا استاناعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا قازاقستان مەن فرانتسيا پرەزي­دەنت­تە­رىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىندە كورىنىس تاپقان بولاتىن. شىن مانىسىندە پاريج وسى ۇيىمداعى ەلىمىزدىڭ توراعالىعى باستالاردان بۇرىن ءبىرىنشى بولىپ ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى ن.نازار­باەۆتىڭ يدەياسىن رەسمي قولدادى. ەكىجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ بۇدان دا باس­قا كوكەيكەستى باعىتتارى بار. 2010 جىلى قازاندا پاريجدە بولعان جوعارى دەڭ­گەي­دەگى كەزدەسۋ كەزىندە ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى الەمدىك قارجى جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ۆاليۋتالىق كۋرس تەربەلىسىن بولدىرماۋ تەتىگىن ازىرلەۋ جانە ازىق-ت ۇلىك پەن مينە­رال­دىق شيكىزات رىنوگىنداعى باعانى رەتتەۋ بويىنشا پىكىرلەرىمەن الماستى. وسى جاھاندىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ءادىس-ايلا جاعىنان جاقىندىق ءبىلىنىپ, كەيبىر جەرلەردە تىپتەن وتە ۇقساستىقتاردىڭ بار ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. پرەزيدەنت ن.ساركوزي فرانتسيانىڭ ت20-داعى توراعالىعى كەزەڭىندە استانانىڭ يدەيالارى مەن كوزقاراسىن ەسەپكە الاتىنىنا ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىن سەندىردى. قازاقستاننىڭ يكۇ سىمك-ءنىڭ توراعا­سى رەتىندە جۋىردا بولاتىن قىزمەتى شەڭ­بە­رىندە پىكىر الىسۋلار وزىنشە بولەك جۇرۋدە. بۇل ارادا يكۇ-داعى توراعالىق اراب الەمىندەگى كوتەرىلىستەر جانە شەكا­را­نى كوزگە ىلمەيتىن تەرروريزم مەن ەكس­ترە­ميزم­نىڭ قاۋپى ساقتالىپ وتىرعان كۇر­دەلى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ەگەر ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ەۋ­روپالىق ۆەكتورى تۋرالى ايتاتىن بول­ساق, وندا فرانتسيا ءبىزدىڭ ەۋروپالىق وداق­پەن (ەو) ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىن­دەگى سەنىمدى ارىپتەس بولىپ تابىلادى. سونداي-اق بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جانە ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋ تۋ­رالى قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ەكى­جاقتى حاتتاماعا قازاقستاننىڭ قول قويۋى جونىندەگى ماسەلەدە دە استانا ءپاريجدىڭ نىق قولداۋىنا سەنىم ارتادى. – ءسىز قازاق-فرانتسۋز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى قانشالىقتى تا­بىس­تى دەپ ەسەپتەيسىز جانە ونىڭ ءنا­تيجەلەرىنە قانداي باعا بەرەسىز؟ – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق اي­تار­لىقتاي تابىستى دامۋدا, ول ەكىجاقتى قاتىناسىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى دا ماز­مۇندى سالا بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, ەكى ەل اراسىنداعى ەلەكتروۆوز قۇراستىرۋ جانە پورتاتيۆتىك راديوستانسالار ءوندىرىسى بويىنشا ءىرى جوبالاردىڭ, اۆياتسيا جانە عارىش سالاسىنداعى جوبالاردىڭ, قايتا­لا­ما قۋات كوزدەرى مەن كۇن باتارەياسى پانەلىنىڭ قازاقستاندىق تازالىعى جوعارى كرەمنيىنىڭ ءوندىرىسى جونىندەگى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ بولاشاعى زور. فرانتسيانىڭ كۇن قۋاتى ۇلتتىق ينستيتۋتى ساراپ­شى­لارىنىڭ بەرگەن باعاسى بويىنشا, ءبىزدىڭ فوتوۆولتتىق ەلەمەنتتەرىمىز وزدەرىنىڭ ساپالىق سيپاتتارى جاعىنان ولاردىڭ الەمدىك بالامالارىنان اسىپ تۇسەدى. دەسەك تە, جان-جاقتى توقتالعىمىز كەلگەن بىرقاتار اسپەكتىلەر بار. ءبىر قا­راعاندا ونەركاسىپتىك تەحنولوگيالار ترانس­فەرى ءمۇل­دەم قاراپايىم نارسە بو­لىپ كورىنۋى ابدەن مۇمكىن جانە فرانتسۋزدار باسىنان باستاپ-اق بىزبەن بارلىق ونەركاسىپ قۇپيالارىن بولىسۋگە, ونداعان جىلدار بويعى بايقاۋ مەن قاتەلەر سىنا­عى­نان وتكەن «ناۋ-حاۋدى» بەرۋگە, ءبىزدىڭ ما­ماندارعا كاسىپتىڭ بارلىق ۇڭعىل-شۇڭ­عىل­دارىن ۇيرەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ وتىر. فرانتسۋزدىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا ينجەنەرلەر مەن كاسىبي تەحنيكالىق ماماندار جەتىسپەۋشىلىگى جەر­گىلىكتى مازمۇنداعى مىندەتتەردى ورىن­داۋ­دى قيىنداتادى. سوندا دا بولسا, ناعىز بىلىكتى ينجەنەرلەر مەن كاسىبي جۇمىس­شى­لار مۇلدەم جوق دەپ اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتۋگە دە بولمايدى. ال ولاردىڭ حا­لىق­ارالىق ستاندارت بويىنشا سەرتيفيكا­تسيا­سىنا كەلەتىن بولساق, ول باسقا ماسەلە. وسى­عان بايلانىستى جامبىل وبلىسىن­دا­عى مىڭارال قىستاعى ماڭىنداعى جوعارى تەحنولوگيالى جانە ەنەرگيانى ساقتايتىن قۇرعاق ادىسپەن تسەمەنت ءوندىرىسى بويىنشا بىرلەسكەن زاۋىت سالۋ ناقتى مىسال بولا الادى. زاۋىتتىڭ ەرەكشەلىگى سوندا, ونىڭ قۇرىلىسى تۋرالى كەلىسىم-شارت 2008 جىلى مەملەكەت باسشىلارى اراسىندا ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋمەن ءبىر ۋاقىتتا جاسالعان ەدى. ءوز رىنوگىندا ءۇشىنشى ورىن الاتىن فرانتسۋز كومپانياسى بۇل جوباعا 230 ميلليون ەۋرو ينۆەستيتسيا سالدى. قۇرىلىس 2010 جىلى قىركۇيەكتە اياقتالىپ, جوعارى سا­پالى ءونىمنىڭ العاشقى پارتياسى قازاق­ستاندىق تۇتىنۋشىلارعا سول جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جەتكىزىلە باستالدى. ارينە, تسەمەنت ءوندىرىسى اەروعارىش, راديوەلەكترونيكا نەمەسە اتوم سالاسى سياقتى ينجەنەرلەردى سونشالىقتى مۇ­قيات تەرەڭ دايىنداۋدى تالاپ ەتپەيدى. الايدا فرانتسۋز ارىپتەستەرىمىزدىڭ تسەمەنت جوباسىنداعى پراكتيكالىق ىستەرىنىڭ ايتارلىقتاي پايداسى مول. فرانتسۋزدار قازاقستاندا كەرەكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ۇلكەن اڭگىمە-دۇكەنگە اينال­دىر­ماي, الماتىدا ينجەنەرلىك پەرسونال­دى ىرىكتەپ تابۋدى بايىپپەن جۇرگىزىپ, مىڭارال قىستاعىنا تەحنيكالىق قىزمەت­كەرلەردى الىپ كەلدى. باسقارما توراعاسى ەتىپ فرانتسۋزدى, باس ديرەكتورى ەتىپ قازاقتى قويدى. ناتيجەسىندە زاۋىت شتات­تىق كەستەمەن جۇمىس ىستەپ, ساپالى ونىمگە دەگەن سۇرانىس وندىرىستىك مۇمكىندىكتەن ايتارلىقتاي اسىپ ءتۇستى. شىن مانىسىندە بۇل قازاقستان-فران­تسيا ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى عانا. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوڭعى ۇس­تىنىن ەسەپكە الا وتىرىپ, ءسىز فران­تسيا­نىڭ يننوۆاتسيانى مەملەكەتتىك قولداۋ سالاسىنداعى تاجىريبەسىنە قىس­قاشا توقتالا كەتسەڭىز. – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قۇرۋ ىسىندە حالىقارالىق بۇگىنگى تاجىريبە جانە ءبىزدىڭ ارىپتەسىمىزدىڭ الەۋەتى كەرەك بولا­تى­نى كۇمانسىز. فرانتسۋزدار يننوۆاتسيا­لىق بيزنەستى قارجىلاندىرۋدا ۇلكەن ناتيجەگە جەتىپ وتىر. نەگىزگى كومەكتى مەملەكەت شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە جاساۋدا. ويتكەنى, ءىرى كومپانيالاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونس­ترۋك­تورلىق جۇمىستارعا (نيوكر) بولە­تىن قارجىلارى جەتكىلىكتى. فرانتسيانىڭ الەمدىك رىنوكتا اەرو­عا­رىش سالاسى, اتوم ونەركاسىبى, تەلەكوم­مۋ­نيكاتسيالىق قوندىرعىلار, اۆتوكولىك جاساۋ, فارماتسەۆتيكا مەن كوسمەتيكادا جەتەكشى ورىن الاتىنى ءمالىم. ۇكىمەت ەلدىڭ جاھاندىق قاتاڭ جارىس­قا ءتۇسۋى جاعدايىنداعى يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ شەشۋشى ءمانىن ابدەن تۇسىنەدى. ءسويتىپ, 2009 جىلى فرانتسۋزدار يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ جولىندا سەكىرىس جاساۋ قا­جەت دەپ شەشتى. 35 ميلليارد ەۋرو ءمول­شە­رىندە ءىرى مەملەكەتتىك نەسيە ءبولۋ ءىسى ۇي­ىمداستىرىلدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەن كادرلاردى كاسىبي دايىنداۋ مودەرنيزا­تسيا­سىنا 11 ميلليارد ەۋرو, عىلىمي زەرتتەۋگە – 8, ونەركاسىپ, جوعارى تەحنولو­گيا­لىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا – 6,5 ەكولوگيالىق باعدارلاماعا 4,5 ميلليارد ەۋرو ءبولىندى. فرانتسيا ءۇشىن يننوۆاتسيانىڭ قانشا­لىق­تى ماڭىزدى ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىنۋ ءۇشىن بۇل ءىرى قارجى قۇيۋلار مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى 149 ميلليارد ەۋرو­نى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 7,7 پايىزىن, ال مەملەكەتتىك قارىز 1591 ميلليارد ەۋرونى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 82,9 پايىزىن قۇراعان داع­دارىستى جانە داعدارىستان سوڭعى كەزەڭدە بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. قورىتىندىلاي كەلە ايتقاندا قا­زاق­ستان ءۇشىن دامىعان ەلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە فرانتسيانىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەپ, پايدالانۋ ماڭىزدى ەكەنىن تاعى ءبىر قايتارا اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. سونىمەن قاتار, فران­تسيامەن ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەس­تىگىمىز ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ وتىر­عان­دىعىن تاعى دا كولدەنەڭ تارتسام دەيمىن. – 27-28 ماۋسىم كۇندەرى فرانتسيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى فرانسۋا فيون­نىڭ شاقىرۋىمەن قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ فرانتسياعا – ەۋروپالىق وداق­تاعى ەلگە ءوزىنىڭ تۇڭعىش رەسمي سا­پا­رىن جاسايدى. بۇل ساپاردىڭ ماقساتى نەدە؟ – بۇل ساپار قازاقستان-فرانتسيا ءارىپ­تەستىگىن نىعايتۋعا جاسالاتىن ماڭىزدى قادام رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. جانە دە ءوزارا ءىس-قيمىل ۇدەرىستەرىنىڭ دايەك­تىلىگى مەن ۇزدىكسىزدىگى سيپاتىنا باسىمدىق بەرىلەتىنىن ايعاقتايتىن ساپار بولماق. ساپاردىڭ نەگىزگى ماقساتى مەملەكەت باسشىلارى قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىق­تاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تالقى­لاۋ, اسا ماڭىزدى جوبالاردى ىلگەرى جىل­جىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋ جانە الداعى كەزەڭدەردە جوعارى دەڭگەيدە قاراستىرى­لا­تىن جاڭا باستامالار بويىنشا جوسپار ءتۇزۋ بولىپ تابىلادى. كەلىسسوزدەر كەزىندە قازاقستان باس­شىسى العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا وراي ەلىمىزدە جەتەكشى تەحنولو­گيا­لاردى ەنگىزۋ, يننوۆاتسيالىق ءوندىرىس­تەر قۇرۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ جانە وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ءونىمدىلى­گىن جوعارىلاتۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, فران­تسۋزدىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ مۇناي كا­سىپ­ورىندارى مەن مەتاللۋرگيا سالاسى ءۇشىن كاسىپورىندىق گاز ءوندىرۋ, قۋات ۇنەمدەۋشى جانە تابيعات قورعاۋ تەحنولو­گيالارىن ەنگىزۋ, يننوۆاتسيالىق كاسىپ­ورىن­داردى ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ سياقتى جاڭا ۇسىنىستارى تالقىلاناتىن بولادى. سونىمەن قاتار, جاقىن بولاشاق­تا ەكى ەلدىڭ اۋە كومپانيالارىنا استانا مەن پاريج اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىنا­سىنىڭ جۇزەگە اسىرۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ۋاعدالاستىقتى بەكەمدەۋ كوزدەلىپ وتىر. قازاقستان-فرانتسيا ىنتىماقتاستىعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتەر­مەن عانا شەكتەلمەيدى. ك.ءماسىموۆتىڭ الداعى ساپارى بارىسىندا 2010 جىلى قا­زاقستاندا فرانتسيا مادەنيەتىنىڭ ماۋسى­مىن, ال 2014 جىلى فرانتسيادا قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ماۋسىمىن وتكىزۋ بويىنشا قۇجاتقا قول قويىلادى. وسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى تاعى ءبىر مارتە ناقتىلاي تۇسەتىنى كۇمانسىز. اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا.