سپەرانسكي قايتىس بولعاندا رەسەيدىڭ ءبىر گازەتى قازاناما ءماتىنىن: «پوگاسلو سۆەتيلو روسسيسكوي بيۋروكراتي....» دەپ باستاعان ەكەن. سول ايتقانداي, كوزىن تاۋىپ, بىلگىرلىكپەن, بىلىكتىلىكپەن اتقارسا كەز كەلگەن ىسكە شىعارماشىلىقپەن قاراۋعا بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدىڭ قاندايلىق ۇلكەن ءرولى بار ەكەنىن ءبىز بۇل كۇندەرى تۋعانىنا ءجۇز جىل تولىپ وتىرعان حاكىم شاكىر ۇلى ابدراشيتوۆتىڭ ومىرىنەن دە كورە الامىز.
سەمەيدە 1911 جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا تاتار وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن حاكىم جاسىنان وجەت بولىپ ءوستى. التى جاسىنان اق پاتشانىڭ قۇلاعانىن ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان ەستىدى. ول كەزدە بۇل جاقسىلىق پا, جاماندىق پا, اڭعارا العان جوق. ايتەۋىر بۇكىل اۋىل ۇرەي ۇستىندە ەكەنىن سەزدى. ءسىرا, ەندى قۇدىرەتى كۇشتى اق پاتشانىڭ ءوزىن قۇلاتقان سوڭ, بۇل جالعاندا باسسىزدىققا تىيىم سالىنار ما ەكەن, دەگەندەي قاراڭعى جۇرتتا ءۇمىت بولعانىن اڭعاردى. اقتار مەن قىزىلدار بولىپ, الما-كەزەك ەلدى دۇرلىكتىرگەنىنەن دە حاباردار. پىسىق بالا تەز ەسەيە ءتۇستى. بىلىمگە اسا زەرەك بولدى. ريددەردە فزۋ-دە وقىدى. ساباققا العىر. مۇندا ءجۇرىپ, جاستار قوزعالىسىنا, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. جاستاردىڭ اراسىندا كوزگە ءتۇسىپ, ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. 1927 جىلى كومسومولعا ءوتتى. 1930 جىلى ۆكپ(ب) مۇشەلىگىنە الىندى. بۇكىل ءومىرى ساياسي-قوعامدىق ۇيىمدارمەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى.
جالىندى جاس كومسومول حاكىم ابدراشيتوۆتىڭ جاستار اراسىنداعى ۇيىمداستىرۋ-ۇگىت جۇمىستارى ەلگە بەلگىلى بولا باستادى. ول جاستاردى ءبىلىمدى يگەرۋگە, كوللەكتيۆتەندىرۋدى اقىلمەن جۇرگىزۋگە, اسىرا سىلتەۋگە بارماۋعا, جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ مۇددەسىنە نۇقسان كەلمەۋىنە, قاراڭعىلىقتى جويۋعا, ساۋاتتاندىرۋ مەكتەپتەرىن, كۋرستاردى كوپتەپ اشۋعا شاقىرعان جالىندى سوزدەرى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شىقتى. بىراق الماتىداعى ورتالىق وكىمەت مۇنى وزىنشە باعالادى. شىعىس قازاقستانداعى تاتار جىگىتتىڭ بەلسەندىلىگىن باسقاشا باعالادى. پارتيانىڭ سارا ساياساتىنان اۋىتقۋشىلىق بار دەپ تاپتى. گازەت بەتىندە سىنعا ۇشىرادى. قاھارى قارشا بوراپ تۇرعان فيليپپ يساەۆيچ گولوششەكيننىڭ ءوزى سىنعا الدى, مۇنداي پيعىلداردىڭ كورىنىستەرىن ءوز ۇرىعىندا جانسىزداندىرۋ كەرەك, دەدى قازاق ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ف.گولوششەكين.
حاكىم ءبىراز ۋاقىت «سەنىمسىزدەر» تىزىمىندە تۇردى. كوپ كەشىكپەي باسشىلىق اۋىسىپ, ل.ميرزويان كەلدى. گولوششەكيننىڭ سىن قاھارىنا ۇشىراعان جاس تاتار جىگىتىنىڭ باعى اشىلدى. قايتادان كومسومول جۇمىسىنا ورالدى. ريددەردە كومسومول ۇيىمىن باسقاردى. وسى كەزدە بولاشاق رەسپۋبليكا باسشىسى د.قوناەۆپەن تانىستى. ول بالقاشتان جاڭادان اۋىسىپ كەلگەن ەدى. بۇلار جۇمىس بابىندا كەزدەسىپ, ءبىر-ءبىرىن جاقىن تارتىپ, دوس بولىپ كەتەدى.
بىلىمگە قۇشتارلىق ونى كومۆۋز-عا تۇسۋگە جەتەلەدى. مۇندا وقۋ وزاتى بولدى, ءارى كومسورگ بولىپ سايلاندى.
سوعىس باستالىسىمەن ح.ابدراشيتوۆ مايدانعا اتتاندى. العاشىندا ۋكراين مايدانىندا بولدى. ۇرىستا جارالانىپ, گوسپيتالگە ءتۇستى. جاراسى جازىلىسىمەن مايدانعا قايتا سۇراندى. ەندى ۆورونەج مايدانىنان ءبىر-اق شىقتى. ءبىر قىزىعى, حاكىم ءشاكىر ۇلى سوعىس جىلدارى بەس مايداندا: اتالعان ەكەۋىنەن كەيىن بريانسك, بالتىق مايداندارىندا, سوعىستىڭ اقىرعى جىلى بايكال ماڭى مايدانىنان شىقتى. مۇنىڭ سەبەبى ول ءجيى جارالاندى, ەمدەۋدەن سوڭ جاس وفيتسەر تۋرا ۇرىس شەبىنە سۇراندى. ءومىرىن ويلاپ جاتپادى, ولىمنەن قورىقپادى, جاۋمەن كۇرەسۋدەن قايمىقپادى. ءسويتىپ ءبىر مايداننان شەتتەپ قالسا, ەكىنشىسىنىڭ قۇرامىندا سوعىسا بەردى. بالتىق مايدانىندا تانكيست بولدى, ۆورونەج مايدانىندا اتقىشتار روتاسىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى, بايكال ماڭى مايدانىندا 181 پولكتىڭ بريگادا كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولدى. مايداندا جۇرگەندە قانشاما ازاماتتارمەن تانىسىپ دوستاستى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, بۇگىنگى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى ۋىزداي جىگىت كەزىنەن ءبىلدى. جازۋشى دميتري سنەگينمەن, لەونيد كريۆوششەكوۆپەن سوعىستىڭ تالاي سىناعىنان بىرگە ءوتتى.
سوعىس اياقتالىسىمەن بەيبىت ەڭبەككە ارالاستى. مادەني-اعارتۋ قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىن باسقاردى. 1948-1951 جىلدارى قازسوۆپروفتىڭ حاتشىسى بولدى.
ىسكەر كاسىپوداق قىزمەتكەرىن قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆ كوزى شالىپ, ونى ورتالىق كوميتەتكە جاۋاپتى ۇيىمداستىرۋشى لاۋازىمىنا شاقىرىپتى. سودان ماسكەۋدەگى جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلەدى. وقۋدى بىتىرگەن سوڭ 1955 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنە جاۋاپتى جۇمىسقا الىنادى.
كوپ كەشىكپەي ونى قازاق ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى د.قوناەۆ بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرادى. قازاق سسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ كومەكشىلىگىنە تاعايىندالادى. سودان بىلايعى قىزمەتى وسى كىسىمەن زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن بىرگە بولدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ماقتالى ءتورت اۋدانىن وزبەكستانعا بەرۋگە قارسىلىق بىلدىرگەنى ءۇشىن ەكونوميكانىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارىن تۇسىنبەيتىن, جەرشىلدىك, ۇلتشىلدىق پيعىلدان جوعارى كوتەرىلمەگەن باسشى دەپ, د.قوناەۆتى قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىلىعىنان ن.حرۋششەۆ الىپ تاستاپ, ۇكىمەتتى باسقارۋعا قايتا جىبەرگەندە دە, حاكىم شاكىر ۇلى ونىمەن بىرگە ءجۇردى. شيرەك عاسىرداي ديمەكەڭنىڭ تىكەلەي قاراۋىندا ىستەدى. سوڭعى ونجىلدىقتا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى جالپى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ورتالىق كوميتەتتىڭ مۇشەسى بولدى, رەسپۋبليكا جوعارى كەڭەسىنە الدەنەشە رەت دەپۋتات بولىپ سايلاندى. وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. حالىق سىيلادى. جامان اتى شىققان جوق. جۇمىسىن تازا اتقاردى.
كوپ ادام جالپى بولىمدە ىستەۋدى وڭاي كورەدى. ول كىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى, كەلگەن حاتتاردى سۇرىپتاپ, مازمۇنى-مانىنە قاراي, رەت-رەتىمەن باسشىلارعا, قالعانىن ءبولىمدەرگە جىبەرىپ وتىرۋدىڭ نە قيىندىعى بار, بۇل جاۋاپكەرشىلىگى از, مايشەلپەك جۇمىس قوي, دەپ ويلايدى. بۇل سىرتىنان عانا سولاي كورىنەدى. شىن مانىندە, بۇل جۇمىس ءبىراز سپەتسيفيكالىق قاسيەتتەردى تالاپ ەتەدى. ماسەلەن, دارىگەر بولۋ اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىنى بەلگىلى. ول ءۇشىن ارنايى ءبىلىم الۋ كەرەك, ادام اناتومياسىن, ونىڭ ورگانيزمىن, فيزيولوگياسىن, تىرشىلىك ەتۋ جولدارىن يگەرۋ قاجەت.
سونداي-اق جالپى ءبولىمدى باسقارۋ ءۇشىن دە جالپى ساياسي جۇيەنى, ونىڭ قىزمەت ەتۋ زاڭدىلىقتارىن جەتە بىلۋمەن بىرگە بىرقاتار ادامي قاسيەتتەردى دە تالاپ ەتەدى. مۇندا جەڭىلتەك, اشىق اۋىز, پايداكۇنەم, ارام, ينتريگان, قۇپيانى ساقتاي بىلمەيتىن ادام ىستەي المايدى. ويتكەنى بۇل ءبولىم ارقىلى كوپتەگەن مەملەكەتتىك قۇپيا قۇجاتتار وتەدى, ولار ماسكەۋدەن, قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ايماقتارىنان كەلىپ تۇسەدى. ارىز-شاعىمدار, دومالاق حاتتار, قايسىبىر باسشىلاردىڭ جولسىزدىقتارى جايلى تۇسەتىن دابىلداردىڭ ءوزى ءبىر توبە. ادامگەرشىلىگى زور, تارازىنى تەڭ باسقان ءادىل ادام بولماسا, بۇل قۇجاتتاردى «ويناتا» بىلەر ەدى, بىرەۋدەن كەك الار ەدى. مىنەزىندە ۇستامدىلىق جەتىسپەسە, اقاڭا تويىپ العان كۇنى قۇپيا مالىمەتتەردى, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار ۇستىنەن تۇسكەن دومالاق ارىزدارداعى وسەك-اياڭداردى بىقسىتىپ سىرتقا شىعارىپ جىبەرەر ەدى. بۇل ارقىلى كوپ جازىقسىز جاندار جاپا شەگەر ەدى.
ءبىزدىڭ حاكىم شاكىر ۇلى قىزمەتتە وتە ءادىل, بارىنشا تازا بولدى, بىلىق-شىلىققا, ۇساق اڭگىمەگە, وسەك-اياڭعا بوي الدىرمادى. كەسەك مىنەزدى جان ەدى. سوعان ءبىر مىسال. ءبىر تانىسىم ابدراشيتوۆ زەينەتكە شىققاننان كەيىن وزىنە تەلەفون سوققانىن ايتتى. بۇرىن قوڭىراۋ شالمايتىن كىسى: مۇمكىندىك بولسا, ماعان كولىگىڭدى جىبەرسەڭ بولار ەدى, ءبىر جەرگە بارۋىم كەرەك ەدى, دەيدى. الگى تانىسىم قارتتىڭ ءوتىنىشىن سول ساتىندە ورىنداعانىن, بىراق ءوز تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. جارتى عاسىر باسشى قىزمەتتە بولسا دا, «جيگۋلي» ماشيناسى دا جوق ەكەن عوي, دەدى. مەن وعان تاڭدانعان جوقپىن. ول كەزدە باسشىلار زەينەتكە شىققاندا قارا جاياۋ كۇيىندە, قالانىڭ ءتۇتىنى مول اۋاسىنان سىرتقا شىعىپ دەمالۋىنا كەرەكتى باسىندا شاعىن ساياجايى دا بولماعانىن بىلەمىن. ولار قىزمەتتە جۇرگەندە قازىنانىڭ كولىگىن ءمىندى, ساياجايىن پايدالاندى. ولار ەرتەڭگى كۇنىن ويلامادى. بارلىعىندا ورتاق ءبىر تۇسىنىك بولدى: ۇكىمەت پەن پارتيا ءوزى جارىلقايدى, دالاعا تاستامايدى. زەينەتكە شىققاندا, ەڭبەككە جاراماي قالعاندا, مەملەكەت كومەكتەسەدى دەگەن ويمەن بۇلار ەرتەڭ نە بولادى دەپ باسىن قاتىرىپ جاتپاعان, ارتىق بايلىق جيناماعان. ءومىر بويى ەڭبەك ەتىپ, قارا جاياۋ قالىپ, جۇپىنى تۇرمىسىمەن زەينەتكەرلىككە شىققان. قارتتىقتان نەسىنە قورقامىز, پەنسيا بار عوي, دەپ ويلاعان. مىنە, وتكەن زامان قارتتارىنىڭ كوبى وسىنداي ۇمىتپەن الاڭسىز ءومىر سۇرە بەرگەن. ەرتەڭىن ويلاپ, الاڭداماعان. نەتكەن وپتيميزم, نەتكەن اڭعالدىق دەسەڭىزشى!
زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن ابدراشيتوۆتار وتباسى ەل قاتارلى ءومىر ءسۇردى. جۇبايى روزا حاسانقىزى ەكەۋى ءبىر ۇل, ءبىر قىز ءوسىردى. ۇلى ەريك ساۋدا پالاتاسىندا ەڭبەك ەتتى. وكىنىشكە وراي, اتا-اناسىنان كەيىن كەشىكپەي دۇنيە سالدى. قىزى ەرنا مەدينستيتۋتقا ءتۇسىپ, دارىگەر بولىپ شىقتى. ءوز ماماندىعى بويىنشا كوپ جىل جۇمىس ىستەدى. قازىر زەينەتكەر.
حاكىم شاكىر ۇلى ابدراشيتوۆ تۋرالى بۇگىندە ەشتەڭە ايتىلمايدى, ايتىلسا ولاق پىكىر ەستىلەدى: باسشىعا قاعاز تاسۋشى دەگەندەي عانا. مۇنىڭ ءوزى تۇبىرىمەن قاتە پىكىر. بۇل كىسى شىعىس قازاقستاندا جاستار قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى بولعان, سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن فاشيستەرمەن كۇرەسكە قاتىسقان. ءوز ىسىنە مىعىم, ءبىلىمدى, قازاقستان تاريحىن جانە ونىڭ قايراتكەرلەرىن جاقسى ءبىلدى. ول جاي كەڭسە شەنەۋنىگى ەمەس, مەكەمەدە ءىس-قاعاز ءجۇرگىزۋدىڭ عىلىمي ءادىسىن شەبەر مەڭگەرگەن, كەلگەن حاتتارعا تالداۋ جاساپ, ارىز-شاعىمداردىڭ قاي ايماقتان, قاي ماسەلە جونىنەن كەلىپ تۇسەتىنىنە تەرەڭ تالداۋ جاساپ, سول بويىنشا سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋ ءجۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋرو مۇشەلەرىنە انىقتاما ازىرلەپ ۇسىندى.
حاتتار انشەيىن قاعاز ەمەس, قۇندى قۇجات دەپ ۇقتى. ءار حاتتىڭ ارتىندا ادام تۇر. ادام تاعدىرى – بۇكىل ساياسي بيلىك ساياساتىنىڭ وزەگى. بيلىكتىڭ بەدەلى وسى ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيىنە, الەۋمەتتىك احۋالىنا تىكەلەي بايلانىستى. مۇنى «قاعازبەن جۇمىس» ىستەگەن سۇڭعىلا شەنەۋنىك ابدراشيتوۆ جاقسى ءتۇسىندى. جانسىز قاعازعا ءتىرى ادامنىڭ تاعدىرى رەتىندە قارادى. ءسويتىپ ول تالاي جانداردىڭ ومىرىنە اراشاشى بولدى.
سونىمەن بىرگە ول وتە اشىق ءارى كىشىپەيىل جان ەدى. ءوزى ۇزاق جىلدار بىرگە قىزمەت ىستەگەن ديمەكەڭە وسى تازالىعىمەن, شىنشىلدىعىمەن, قالتارىس-بۇلتارىسىنىڭ جوقتىعىمەن قاتتى ۇنادى, قوناەۆ وعان سەندى, بۇل دا ونىڭ سەنىمىنەن شىعۋعا ءومىر بويى تىرىستى.
ورتالىق كوميتەتتىڭ حاتشىلارى, ءبولىم باستىقتارى, مينيسترلەر, وبلىستىڭ باسشىلارى قىزمەت بابىندا حاكىم شاكىر ۇلىن قۇرمەتتەپ سىيلادى. وعان مەيلىنشە ىلتيپاتپەن قارادى. بەرگەن تاپسىرمالارىن ۋاقىتىندا ءارى ساپالى ورىنداۋعا تىرىستى. ءويتكەنى ولار مۇنىڭ مىنەزىن جاقسى بىلەتىن. كەز-كەلگەن «وتپيسكا» جاۋاپتى بۇل قابىلدامايتىن. ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن, سەبەپ-سالدارىن اشىپ كورسەتۋدى تالاپ ەتەتىن.
ح.ابدراشيتوۆ ءوز قۇزىرەتىن اسىرا پايدالانباعان, قوناەۆتىڭ بەدەلىن ساۋدالاماعان ادام. ەگەر ول سولاي ەتسە, ديمەكەڭ ونى ۇزاق جىلدار بويى جانىندا ۇستاماعان بولار ەدى. ءاردايىم جاقسى ادامنىڭ ارتىنان ءسوز ەرەدى, دەپ بەكەرگە ايتىلماسا كەرەك.
ءوزىم كۋا بولعان ءبىر جايدى مىسال رەتىندە ايتايىن.
حاكىم شاكىر ۇلى بىردە بەلگىلى ءبىر جازۋشىمەن بىرلەسىپ, جەتىسۋدا كومسومول جاستار قوزعالىسىن باسقارعان ارداگەر تۋرالى كىتاپ شىعاردى. تاعى ءبىر كىتاپتى سول جازۋشىمەن بىرىگىپ جازىپ شىققان ەكەن. قولجازباسى باسپادا جاتىر ەكەن, وعان قوزعاۋ سالساڭ قايتەدى, دەپ ماعان ءوتىنىش ايتتى. ول كەزدە ورتالىق كوميتەتتە ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. مەن قارتتىڭ ءوتىنىشىن ورىنداۋعا تىرىستىم. بىراق تىكەلەي شەفىم: بۇل ىسكە ارالاسپا, بۇل ۇيدە (تسك-دا) جازىلماعان زاڭ بار. ۇلكەن كىسىگە جاقىن جۇرگەن ادامدار جونىندە وسىلاي شەكتەۋ بار. ديماش احمەت ۇلى باسشى قىزمەتكەرلەردىڭ بىرەۋمەن قوساقتاسىپ كىتاپ جازعانىن قولدامايدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل كىسى ديمەكەڭە جاقىن ادام. قاجەت بولسا, ول كىسىنىڭ ءوزى ەسكەرتەدى. ديمەكەڭ حاكىمنىڭ بۇل كاسىپپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەنىن بىلەدى. ەستەلىكتى قىزمەتتەن كەتكەننەن كەيىن جازسىن, ازىرشە پارتيالىق جۇمىسىمەن شۇعىلدانسىن, مۇندا جۇمىس جەتىپ جاتىر, دەگەن دەدى تىكەلەي باسشىم. مەن حاكىم شاكىر ۇلىنان كەشىرىم ءوتىنىپ, تاپسىرماسىن ورىنداي الماعانىمدى ايتتىم. ماسكەۋ اپپاراتتىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جازۋشىلىقپەن شۇعىلدانۋىن قۇپ كورمەيدى ەكەن, شەكتەۋ قوياتىن سەكىلدى دەپ قۇتىلدىم.
ەل ايتقانداي, ابدراشيتوۆ ويلاعانىنىڭ ءبارىن ءبىرىنشى باسشىعا ورىنداتا بەرەتىن بولسا, بۇل جۇمىس جونىندە دە تاپسىرما الار ەدىك قوي. دىنمۇحامەد احمەت ۇلى وندايعا بارمايتىن. قالىپتاسقان ءداستۇردى اياققا باسپايتىن. ول ناعىز ءتارتىپتىڭ, رەتتىلىكتى قاتاڭ ساقتاۋدىڭ ادامى ەدى.
رەسپۋبليكادا ۇزاق جىلدار ەڭبەك ەتىپ, قوناەۆتىڭ جاقىن سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى بولعان قايراتكەر ازامات ح.ابدراشيتوۆتى ەسكە العاندا, وسى سەكىلدى ءبىراز ەلەۋلى ازاماتتاردىڭ ەسىمى ۇمىت بولىپ بارا جاتقانى قىنجىلتادى.
ارتىندا ىزدەۋى جوق كەيبىر ادامداردىڭ ۇمىت بولىپ, ونىڭ ورنىنا بالاسى نە نەمەرەسى بيلىكتە نە بيزنەستە جۇرگەندەردىڭ اۋىل-اۋدان دەڭگەيىندە قىزمەت ىستەگەن اكە-اتالارى جونىندە ەستەلىك كىتاپتار جازىلىپ, كينو ءتۇسىرىلىپ, ماداقتالىپ جاتقانىن ەستيمىز. ولار تۋرالى, اۋدان, وبلىس كولەمىندە شارالار جۇرگىزىلە بەرسىن, وعان ەش قارسىلىق جوق, ال رەسپۋبليكا كولەمىندە دۋىلداتۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ قولىنان كەلگەن قونىشىنان باسادى, دەگەننىڭ ناعىز ءوزى ەمەس پە؟ مۇنداي اسىرا سىلتەۋ اسىرەسە بيلىكتە جۇرگەندەردىڭ اتىنا لايىق ەمەس. كىشىپەيىلدىلىكتى ۇمىتپاۋ كەرەك. ءار نارسەنىڭ ءوز دەڭگەيى, ءوز ولشەمى, ءوز ورنى بار عوي. ءبارىن اقىلمەن, قوعامدىق پىكىرمەن ساناسىپ جۇزەگە اسىرعان ابزال.
ابدەش قالمىرزاەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
سپەرانسكي قايتىس بولعاندا رەسەيدىڭ ءبىر گازەتى قازاناما ءماتىنىن: «پوگاسلو سۆەتيلو روسسيسكوي بيۋروكراتي....» دەپ باستاعان ەكەن. سول ايتقانداي, كوزىن تاۋىپ, بىلگىرلىكپەن, بىلىكتىلىكپەن اتقارسا كەز كەلگەن ىسكە شىعارماشىلىقپەن قاراۋعا بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدىڭ قاندايلىق ۇلكەن ءرولى بار ەكەنىن ءبىز بۇل كۇندەرى تۋعانىنا ءجۇز جىل تولىپ وتىرعان حاكىم شاكىر ۇلى ابدراشيتوۆتىڭ ومىرىنەن دە كورە الامىز.
سەمەيدە 1911 جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا تاتار وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن حاكىم جاسىنان وجەت بولىپ ءوستى. التى جاسىنان اق پاتشانىڭ قۇلاعانىن ۇلكەندەردىڭ اۋزىنان ەستىدى. ول كەزدە بۇل جاقسىلىق پا, جاماندىق پا, اڭعارا العان جوق. ايتەۋىر بۇكىل اۋىل ۇرەي ۇستىندە ەكەنىن سەزدى. ءسىرا, ەندى قۇدىرەتى كۇشتى اق پاتشانىڭ ءوزىن قۇلاتقان سوڭ, بۇل جالعاندا باسسىزدىققا تىيىم سالىنار ما ەكەن, دەگەندەي قاراڭعى جۇرتتا ءۇمىت بولعانىن اڭعاردى. اقتار مەن قىزىلدار بولىپ, الما-كەزەك ەلدى دۇرلىكتىرگەنىنەن دە حاباردار. پىسىق بالا تەز ەسەيە ءتۇستى. بىلىمگە اسا زەرەك بولدى. ريددەردە فزۋ-دە وقىدى. ساباققا العىر. مۇندا ءجۇرىپ, جاستار قوزعالىسىنا, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. جاستاردىڭ اراسىندا كوزگە ءتۇسىپ, ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. 1927 جىلى كومسومولعا ءوتتى. 1930 جىلى ۆكپ(ب) مۇشەلىگىنە الىندى. بۇكىل ءومىرى ساياسي-قوعامدىق ۇيىمدارمەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى.
جالىندى جاس كومسومول حاكىم ابدراشيتوۆتىڭ جاستار اراسىنداعى ۇيىمداستىرۋ-ۇگىت جۇمىستارى ەلگە بەلگىلى بولا باستادى. ول جاستاردى ءبىلىمدى يگەرۋگە, كوللەكتيۆتەندىرۋدى اقىلمەن جۇرگىزۋگە, اسىرا سىلتەۋگە بارماۋعا, جەرگىلىكتى حالىقتاردىڭ مۇددەسىنە نۇقسان كەلمەۋىنە, قاراڭعىلىقتى جويۋعا, ساۋاتتاندىرۋ مەكتەپتەرىن, كۋرستاردى كوپتەپ اشۋعا شاقىرعان جالىندى سوزدەرى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شىقتى. بىراق الماتىداعى ورتالىق وكىمەت مۇنى وزىنشە باعالادى. شىعىس قازاقستانداعى تاتار جىگىتتىڭ بەلسەندىلىگىن باسقاشا باعالادى. پارتيانىڭ سارا ساياساتىنان اۋىتقۋشىلىق بار دەپ تاپتى. گازەت بەتىندە سىنعا ۇشىرادى. قاھارى قارشا بوراپ تۇرعان فيليپپ يساەۆيچ گولوششەكيننىڭ ءوزى سىنعا الدى, مۇنداي پيعىلداردىڭ كورىنىستەرىن ءوز ۇرىعىندا جانسىزداندىرۋ كەرەك, دەدى قازاق ولكەلىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ف.گولوششەكين.
حاكىم ءبىراز ۋاقىت «سەنىمسىزدەر» تىزىمىندە تۇردى. كوپ كەشىكپەي باسشىلىق اۋىسىپ, ل.ميرزويان كەلدى. گولوششەكيننىڭ سىن قاھارىنا ۇشىراعان جاس تاتار جىگىتىنىڭ باعى اشىلدى. قايتادان كومسومول جۇمىسىنا ورالدى. ريددەردە كومسومول ۇيىمىن باسقاردى. وسى كەزدە بولاشاق رەسپۋبليكا باسشىسى د.قوناەۆپەن تانىستى. ول بالقاشتان جاڭادان اۋىسىپ كەلگەن ەدى. بۇلار جۇمىس بابىندا كەزدەسىپ, ءبىر-ءبىرىن جاقىن تارتىپ, دوس بولىپ كەتەدى.
بىلىمگە قۇشتارلىق ونى كومۆۋز-عا تۇسۋگە جەتەلەدى. مۇندا وقۋ وزاتى بولدى, ءارى كومسورگ بولىپ سايلاندى.
سوعىس باستالىسىمەن ح.ابدراشيتوۆ مايدانعا اتتاندى. العاشىندا ۋكراين مايدانىندا بولدى. ۇرىستا جارالانىپ, گوسپيتالگە ءتۇستى. جاراسى جازىلىسىمەن مايدانعا قايتا سۇراندى. ەندى ۆورونەج مايدانىنان ءبىر-اق شىقتى. ءبىر قىزىعى, حاكىم ءشاكىر ۇلى سوعىس جىلدارى بەس مايداندا: اتالعان ەكەۋىنەن كەيىن بريانسك, بالتىق مايداندارىندا, سوعىستىڭ اقىرعى جىلى بايكال ماڭى مايدانىنان شىقتى. مۇنىڭ سەبەبى ول ءجيى جارالاندى, ەمدەۋدەن سوڭ جاس وفيتسەر تۋرا ۇرىس شەبىنە سۇراندى. ءومىرىن ويلاپ جاتپادى, ولىمنەن قورىقپادى, جاۋمەن كۇرەسۋدەن قايمىقپادى. ءسويتىپ ءبىر مايداننان شەتتەپ قالسا, ەكىنشىسىنىڭ قۇرامىندا سوعىسا بەردى. بالتىق مايدانىندا تانكيست بولدى, ۆورونەج مايدانىندا اتقىشتار روتاسىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى, بايكال ماڭى مايدانىندا 181 پولكتىڭ بريگادا كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولدى. مايداندا جۇرگەندە قانشاما ازاماتتارمەن تانىسىپ دوستاستى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, بۇگىنگى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتى ۋىزداي جىگىت كەزىنەن ءبىلدى. جازۋشى دميتري سنەگينمەن, لەونيد كريۆوششەكوۆپەن سوعىستىڭ تالاي سىناعىنان بىرگە ءوتتى.
سوعىس اياقتالىسىمەن بەيبىت ەڭبەككە ارالاستى. مادەني-اعارتۋ قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىن باسقاردى. 1948-1951 جىلدارى قازسوۆپروفتىڭ حاتشىسى بولدى.
ىسكەر كاسىپوداق قىزمەتكەرىن قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى جۇماباي شاياحمەتوۆ كوزى شالىپ, ونى ورتالىق كوميتەتكە جاۋاپتى ۇيىمداستىرۋشى لاۋازىمىنا شاقىرىپتى. سودان ماسكەۋدەگى جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلەدى. وقۋدى بىتىرگەن سوڭ 1955 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنە جاۋاپتى جۇمىسقا الىنادى.
كوپ كەشىكپەي ونى قازاق ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى د.قوناەۆ بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرادى. قازاق سسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ كومەكشىلىگىنە تاعايىندالادى. سودان بىلايعى قىزمەتى وسى كىسىمەن زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن بىرگە بولدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ماقتالى ءتورت اۋدانىن وزبەكستانعا بەرۋگە قارسىلىق بىلدىرگەنى ءۇشىن ەكونوميكانىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارىن تۇسىنبەيتىن, جەرشىلدىك, ۇلتشىلدىق پيعىلدان جوعارى كوتەرىلمەگەن باسشى دەپ, د.قوناەۆتى قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىلىعىنان ن.حرۋششەۆ الىپ تاستاپ, ۇكىمەتتى باسقارۋعا قايتا جىبەرگەندە دە, حاكىم شاكىر ۇلى ونىمەن بىرگە ءجۇردى. شيرەك عاسىرداي ديمەكەڭنىڭ تىكەلەي قاراۋىندا ىستەدى. سوڭعى ونجىلدىقتا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى جالپى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ورتالىق كوميتەتتىڭ مۇشەسى بولدى, رەسپۋبليكا جوعارى كەڭەسىنە الدەنەشە رەت دەپۋتات بولىپ سايلاندى. وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. حالىق سىيلادى. جامان اتى شىققان جوق. جۇمىسىن تازا اتقاردى.
كوپ ادام جالپى بولىمدە ىستەۋدى وڭاي كورەدى. ول كىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى, كەلگەن حاتتاردى سۇرىپتاپ, مازمۇنى-مانىنە قاراي, رەت-رەتىمەن باسشىلارعا, قالعانىن ءبولىمدەرگە جىبەرىپ وتىرۋدىڭ نە قيىندىعى بار, بۇل جاۋاپكەرشىلىگى از, مايشەلپەك جۇمىس قوي, دەپ ويلايدى. بۇل سىرتىنان عانا سولاي كورىنەدى. شىن مانىندە, بۇل جۇمىس ءبىراز سپەتسيفيكالىق قاسيەتتەردى تالاپ ەتەدى. ماسەلەن, دارىگەر بولۋ اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىنى بەلگىلى. ول ءۇشىن ارنايى ءبىلىم الۋ كەرەك, ادام اناتومياسىن, ونىڭ ورگانيزمىن, فيزيولوگياسىن, تىرشىلىك ەتۋ جولدارىن يگەرۋ قاجەت.
سونداي-اق جالپى ءبولىمدى باسقارۋ ءۇشىن دە جالپى ساياسي جۇيەنى, ونىڭ قىزمەت ەتۋ زاڭدىلىقتارىن جەتە بىلۋمەن بىرگە بىرقاتار ادامي قاسيەتتەردى دە تالاپ ەتەدى. مۇندا جەڭىلتەك, اشىق اۋىز, پايداكۇنەم, ارام, ينتريگان, قۇپيانى ساقتاي بىلمەيتىن ادام ىستەي المايدى. ويتكەنى بۇل ءبولىم ارقىلى كوپتەگەن مەملەكەتتىك قۇپيا قۇجاتتار وتەدى, ولار ماسكەۋدەن, قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ايماقتارىنان كەلىپ تۇسەدى. ارىز-شاعىمدار, دومالاق حاتتار, قايسىبىر باسشىلاردىڭ جولسىزدىقتارى جايلى تۇسەتىن دابىلداردىڭ ءوزى ءبىر توبە. ادامگەرشىلىگى زور, تارازىنى تەڭ باسقان ءادىل ادام بولماسا, بۇل قۇجاتتاردى «ويناتا» بىلەر ەدى, بىرەۋدەن كەك الار ەدى. مىنەزىندە ۇستامدىلىق جەتىسپەسە, اقاڭا تويىپ العان كۇنى قۇپيا مالىمەتتەردى, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار ۇستىنەن تۇسكەن دومالاق ارىزدارداعى وسەك-اياڭداردى بىقسىتىپ سىرتقا شىعارىپ جىبەرەر ەدى. بۇل ارقىلى كوپ جازىقسىز جاندار جاپا شەگەر ەدى.
ءبىزدىڭ حاكىم شاكىر ۇلى قىزمەتتە وتە ءادىل, بارىنشا تازا بولدى, بىلىق-شىلىققا, ۇساق اڭگىمەگە, وسەك-اياڭعا بوي الدىرمادى. كەسەك مىنەزدى جان ەدى. سوعان ءبىر مىسال. ءبىر تانىسىم ابدراشيتوۆ زەينەتكە شىققاننان كەيىن وزىنە تەلەفون سوققانىن ايتتى. بۇرىن قوڭىراۋ شالمايتىن كىسى: مۇمكىندىك بولسا, ماعان كولىگىڭدى جىبەرسەڭ بولار ەدى, ءبىر جەرگە بارۋىم كەرەك ەدى, دەيدى. الگى تانىسىم قارتتىڭ ءوتىنىشىن سول ساتىندە ورىنداعانىن, بىراق ءوز تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. جارتى عاسىر باسشى قىزمەتتە بولسا دا, «جيگۋلي» ماشيناسى دا جوق ەكەن عوي, دەدى. مەن وعان تاڭدانعان جوقپىن. ول كەزدە باسشىلار زەينەتكە شىققاندا قارا جاياۋ كۇيىندە, قالانىڭ ءتۇتىنى مول اۋاسىنان سىرتقا شىعىپ دەمالۋىنا كەرەكتى باسىندا شاعىن ساياجايى دا بولماعانىن بىلەمىن. ولار قىزمەتتە جۇرگەندە قازىنانىڭ كولىگىن ءمىندى, ساياجايىن پايدالاندى. ولار ەرتەڭگى كۇنىن ويلامادى. بارلىعىندا ورتاق ءبىر تۇسىنىك بولدى: ۇكىمەت پەن پارتيا ءوزى جارىلقايدى, دالاعا تاستامايدى. زەينەتكە شىققاندا, ەڭبەككە جاراماي قالعاندا, مەملەكەت كومەكتەسەدى دەگەن ويمەن بۇلار ەرتەڭ نە بولادى دەپ باسىن قاتىرىپ جاتپاعان, ارتىق بايلىق جيناماعان. ءومىر بويى ەڭبەك ەتىپ, قارا جاياۋ قالىپ, جۇپىنى تۇرمىسىمەن زەينەتكەرلىككە شىققان. قارتتىقتان نەسىنە قورقامىز, پەنسيا بار عوي, دەپ ويلاعان. مىنە, وتكەن زامان قارتتارىنىڭ كوبى وسىنداي ۇمىتپەن الاڭسىز ءومىر سۇرە بەرگەن. ەرتەڭىن ويلاپ, الاڭداماعان. نەتكەن وپتيميزم, نەتكەن اڭعالدىق دەسەڭىزشى!
زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن ابدراشيتوۆتار وتباسى ەل قاتارلى ءومىر ءسۇردى. جۇبايى روزا حاسانقىزى ەكەۋى ءبىر ۇل, ءبىر قىز ءوسىردى. ۇلى ەريك ساۋدا پالاتاسىندا ەڭبەك ەتتى. وكىنىشكە وراي, اتا-اناسىنان كەيىن كەشىكپەي دۇنيە سالدى. قىزى ەرنا مەدينستيتۋتقا ءتۇسىپ, دارىگەر بولىپ شىقتى. ءوز ماماندىعى بويىنشا كوپ جىل جۇمىس ىستەدى. قازىر زەينەتكەر.
حاكىم شاكىر ۇلى ابدراشيتوۆ تۋرالى بۇگىندە ەشتەڭە ايتىلمايدى, ايتىلسا ولاق پىكىر ەستىلەدى: باسشىعا قاعاز تاسۋشى دەگەندەي عانا. مۇنىڭ ءوزى تۇبىرىمەن قاتە پىكىر. بۇل كىسى شىعىس قازاقستاندا جاستار قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى بولعان, سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن فاشيستەرمەن كۇرەسكە قاتىسقان. ءوز ىسىنە مىعىم, ءبىلىمدى, قازاقستان تاريحىن جانە ونىڭ قايراتكەرلەرىن جاقسى ءبىلدى. ول جاي كەڭسە شەنەۋنىگى ەمەس, مەكەمەدە ءىس-قاعاز ءجۇرگىزۋدىڭ عىلىمي ءادىسىن شەبەر مەڭگەرگەن, كەلگەن حاتتارعا تالداۋ جاساپ, ارىز-شاعىمداردىڭ قاي ايماقتان, قاي ماسەلە جونىنەن كەلىپ تۇسەتىنىنە تەرەڭ تالداۋ جاساپ, سول بويىنشا سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋ ءجۇرگىزۋدى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋرو مۇشەلەرىنە انىقتاما ازىرلەپ ۇسىندى.
حاتتار انشەيىن قاعاز ەمەس, قۇندى قۇجات دەپ ۇقتى. ءار حاتتىڭ ارتىندا ادام تۇر. ادام تاعدىرى – بۇكىل ساياسي بيلىك ساياساتىنىڭ وزەگى. بيلىكتىڭ بەدەلى وسى ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيىنە, الەۋمەتتىك احۋالىنا تىكەلەي بايلانىستى. مۇنى «قاعازبەن جۇمىس» ىستەگەن سۇڭعىلا شەنەۋنىك ابدراشيتوۆ جاقسى ءتۇسىندى. جانسىز قاعازعا ءتىرى ادامنىڭ تاعدىرى رەتىندە قارادى. ءسويتىپ ول تالاي جانداردىڭ ومىرىنە اراشاشى بولدى.
سونىمەن بىرگە ول وتە اشىق ءارى كىشىپەيىل جان ەدى. ءوزى ۇزاق جىلدار بىرگە قىزمەت ىستەگەن ديمەكەڭە وسى تازالىعىمەن, شىنشىلدىعىمەن, قالتارىس-بۇلتارىسىنىڭ جوقتىعىمەن قاتتى ۇنادى, قوناەۆ وعان سەندى, بۇل دا ونىڭ سەنىمىنەن شىعۋعا ءومىر بويى تىرىستى.
ورتالىق كوميتەتتىڭ حاتشىلارى, ءبولىم باستىقتارى, مينيسترلەر, وبلىستىڭ باسشىلارى قىزمەت بابىندا حاكىم شاكىر ۇلىن قۇرمەتتەپ سىيلادى. وعان مەيلىنشە ىلتيپاتپەن قارادى. بەرگەن تاپسىرمالارىن ۋاقىتىندا ءارى ساپالى ورىنداۋعا تىرىستى. ءويتكەنى ولار مۇنىڭ مىنەزىن جاقسى بىلەتىن. كەز-كەلگەن «وتپيسكا» جاۋاپتى بۇل قابىلدامايتىن. ماسەلەنىڭ اق-قاراسىن, سەبەپ-سالدارىن اشىپ كورسەتۋدى تالاپ ەتەتىن.
ح.ابدراشيتوۆ ءوز قۇزىرەتىن اسىرا پايدالانباعان, قوناەۆتىڭ بەدەلىن ساۋدالاماعان ادام. ەگەر ول سولاي ەتسە, ديمەكەڭ ونى ۇزاق جىلدار بويى جانىندا ۇستاماعان بولار ەدى. ءاردايىم جاقسى ادامنىڭ ارتىنان ءسوز ەرەدى, دەپ بەكەرگە ايتىلماسا كەرەك.
ءوزىم كۋا بولعان ءبىر جايدى مىسال رەتىندە ايتايىن.
حاكىم شاكىر ۇلى بىردە بەلگىلى ءبىر جازۋشىمەن بىرلەسىپ, جەتىسۋدا كومسومول جاستار قوزعالىسىن باسقارعان ارداگەر تۋرالى كىتاپ شىعاردى. تاعى ءبىر كىتاپتى سول جازۋشىمەن بىرىگىپ جازىپ شىققان ەكەن. قولجازباسى باسپادا جاتىر ەكەن, وعان قوزعاۋ سالساڭ قايتەدى, دەپ ماعان ءوتىنىش ايتتى. ول كەزدە ورتالىق كوميتەتتە ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. مەن قارتتىڭ ءوتىنىشىن ورىنداۋعا تىرىستىم. بىراق تىكەلەي شەفىم: بۇل ىسكە ارالاسپا, بۇل ۇيدە (تسك-دا) جازىلماعان زاڭ بار. ۇلكەن كىسىگە جاقىن جۇرگەن ادامدار جونىندە وسىلاي شەكتەۋ بار. ديماش احمەت ۇلى باسشى قىزمەتكەرلەردىڭ بىرەۋمەن قوساقتاسىپ كىتاپ جازعانىن قولدامايدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل كىسى ديمەكەڭە جاقىن ادام. قاجەت بولسا, ول كىسىنىڭ ءوزى ەسكەرتەدى. ديمەكەڭ حاكىمنىڭ بۇل كاسىپپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەنىن بىلەدى. ەستەلىكتى قىزمەتتەن كەتكەننەن كەيىن جازسىن, ازىرشە پارتيالىق جۇمىسىمەن شۇعىلدانسىن, مۇندا جۇمىس جەتىپ جاتىر, دەگەن دەدى تىكەلەي باسشىم. مەن حاكىم شاكىر ۇلىنان كەشىرىم ءوتىنىپ, تاپسىرماسىن ورىنداي الماعانىمدى ايتتىم. ماسكەۋ اپپاراتتىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جازۋشىلىقپەن شۇعىلدانۋىن قۇپ كورمەيدى ەكەن, شەكتەۋ قوياتىن سەكىلدى دەپ قۇتىلدىم.
ەل ايتقانداي, ابدراشيتوۆ ويلاعانىنىڭ ءبارىن ءبىرىنشى باسشىعا ورىنداتا بەرەتىن بولسا, بۇل جۇمىس جونىندە دە تاپسىرما الار ەدىك قوي. دىنمۇحامەد احمەت ۇلى وندايعا بارمايتىن. قالىپتاسقان ءداستۇردى اياققا باسپايتىن. ول ناعىز ءتارتىپتىڭ, رەتتىلىكتى قاتاڭ ساقتاۋدىڭ ادامى ەدى.
رەسپۋبليكادا ۇزاق جىلدار ەڭبەك ەتىپ, قوناەۆتىڭ جاقىن سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى بولعان قايراتكەر ازامات ح.ابدراشيتوۆتى ەسكە العاندا, وسى سەكىلدى ءبىراز ەلەۋلى ازاماتتاردىڭ ەسىمى ۇمىت بولىپ بارا جاتقانى قىنجىلتادى.
ارتىندا ىزدەۋى جوق كەيبىر ادامداردىڭ ۇمىت بولىپ, ونىڭ ورنىنا بالاسى نە نەمەرەسى بيلىكتە نە بيزنەستە جۇرگەندەردىڭ اۋىل-اۋدان دەڭگەيىندە قىزمەت ىستەگەن اكە-اتالارى جونىندە ەستەلىك كىتاپتار جازىلىپ, كينو ءتۇسىرىلىپ, ماداقتالىپ جاتقانىن ەستيمىز. ولار تۋرالى, اۋدان, وبلىس كولەمىندە شارالار جۇرگىزىلە بەرسىن, وعان ەش قارسىلىق جوق, ال رەسپۋبليكا كولەمىندە دۋىلداتۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ قولىنان كەلگەن قونىشىنان باسادى, دەگەننىڭ ناعىز ءوزى ەمەس پە؟ مۇنداي اسىرا سىلتەۋ اسىرەسە بيلىكتە جۇرگەندەردىڭ اتىنا لايىق ەمەس. كىشىپەيىلدىلىكتى ۇمىتپاۋ كەرەك. ءار نارسەنىڭ ءوز دەڭگەيى, ءوز ولشەمى, ءوز ورنى بار عوي. ءبارىن اقىلمەن, قوعامدىق پىكىرمەن ساناسىپ جۇزەگە اسىرعان ابزال.
ابدەش قالمىرزاەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
سوڭعى جاڭالىقتار
قوپا مەكتەبىنە قولداۋ كورسەتىلدى
مەكتەپ • كەشە
شاحماتتان رەسپۋبليكالىق چەمپيونات ءوتىپ جاتىر
شاحمات • كەشە
سەمەيدە قۇقىقتىڭ quiz زياتكەرلىك ويىنى ءوتتى
ايماقتار • كەشە
استانادا جۇك كولىگى ورتكە وراندى
وقيعا • كەشە
ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جوو وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى رەفەرەندۋمدى قولدادى
رەفەرەندۋم • كەشە
جاڭبىر مەن قار, بوران: ەرتەڭ ەلىمىزدە اۋا رايى قانداي بولادى؟
اۋا رايى • كەشە
