تەڭىز جاعاسىنداعى توي

قارت قاراتاۋ قىزىلوردانىڭ شيەلى اۋ­دانىنا كەلىپ توقتايدى. ءبىزدىڭ اۋىل قا­راتاۋدىڭ ەتەگىنە ورنالاسقان ەدى. جاز شى­عا قويشىلارمەن بىرگە تاۋعا كەتەتىن ەدىك. الا جازداي تازا اۋامەن تىنىستاپ, اعار­­عاندى قانىپ ءىشىپ قايتاتىنبىز. تاۋدىڭ مايشى دەيتىن جەرى بار. كوك مايسا قالىڭ وسەتىن, ءشوبى شۇيگىن, مالعا جايلى جەر بولاتىن. سول جەردە جىل سايىن قويشىلاردىڭ تويى بولادى. قوي­شى جۇرت جىلىنا ءبىر رەت باس قوسىپ, مارە-سارە بولىپ, ءبىر جاساپ قالا­تىن. قويشىلاردىڭ تويى كادىمگى مەيرامنان كەم وتپەيتىن. جان-جاقتان جينالعان ونەرپازداردىڭ ونەرى تاماشالانىپ, ءباي­گە بەرىلىپ, كوكپار تارتىلىپ, استا-توك داس­تارقان جايىلىپ كەرەمەتكە ءبو­لەنەتىن. بالا كەزگە از-كەم ساياحاتتاۋمىزدىڭ سەبەبى بار. قويشىلاردىڭ تويى بولاتى­نىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. ال بالىق­شىلاردىڭ تويى دەگەندى ەستىدىڭىز بە؟ بۇرناعى كۇنى ارال اۋدانىنىڭ كوكارال سۋ توسپاسىندا بالىقشىلاردىڭ تويى ءوتتى. «بالىق­شى­لىق قاسيەتتى ونەر» اتتى سەمينار بارى­سىندا بالىق شارۋا­شىلىعى, ءونىمدى ارت­تىرۋ, با­لىقشى ءومى­رىن جاقسارتۋ, تەڭىزدى تولتىرۋ سەكىلدى كەلەلى ماسەلەلەر تالقىلاندى. الدىن الا ايتايىق, بۇعان دەيىن با­لىق­­شىلاردىڭ تويى وتپەگەن. بۇل تۇڭ­عىش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. تاۋەل­سىزدىك­تىڭ جيىرما جىلدىعىنا ورايلاستىرى­لىپ ۇيىمداستىرىلعان شاراعا جيىرما كيىز ءۇيى تىگىلىپتى. ارال اۋدانىنداعى با­لىقشىلاردىڭ بارلىعى وسىندا جينا­لىپ­تى. جيىننىڭ تەك توي تويلاۋ ەمەس ەكەنى بارعان بەتتەن-اق كورىنەدى. وسىدان 90 جىل بۇرىن لەنين جارىقتىق ارالدىڭ جۇرتى­نا ءوز قولى­مەن حات جازدى. اشتىققا ۇرىن­عان حا­لىق­قا بالىق جەتكىزىپ بەرۋدى ءوتى­نىپتى. ونى تاسپالانعان تاريحتىڭ ءوزى اي­تىپ وتىر. سوندا ارالدىقتار ءبىر كۇندە توننا­لا­عان بالىقتى رەسەي اسىرعان ەكەن. بالىق­شىلار تويىندا سول كەزدە پايدا­لانىلعان قۇرال-جابدىقتار قويى­لىپتى. بى­لاي قارا­ساڭ, قاراپايىم اۋ, قازا, قارماقپەن ءبىر كۇندە 16 توننا بالىق ۇستاۋ ميعا سىيىم­سىز سياقتى. بىراق سەنبەسكە لاجىڭ جوق. بالىقشىنىڭ لاشىعىنا كىردىك. ءشوپ­تىڭ تامىرلارىن توپىراقپەن ارالاستىرىپ سا­لىن­عان باكەنە بويلى لاشىقتىڭ ءىشى ساپ-سالقىن. لاشىقتىڭ اينالاسىنا رە­زەڭكە ەتىك, بالىقشىنىڭ باسقا دا بۇيىم­دارى ءىلى­نىپتى. جاڭا عانا تەڭىزدەن كەلگەندەي اسەر ەتەدى. قىسقاسى, بالىق­شىلار تويىن­دا ءوت­كەن تاريح تا, بۇگىنگى كۇن دە بەدەرلەنىپتى. وسى جيىنعا ارنايى بارعان وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ بالىقشى­لار­دىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونى­مەن بىرگە, بۇل شارانى الداعى ۋاقىتتا وبلىستىق شەڭبەردە وتكىزىپ, بالىقشىلار مەن بالىق شارۋاشىلى­عىمەن اينالىسا­تىن كومپانيالاردىڭ كەلىسسوز ايماعىنا اينالدىرۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. ودان بولەك, كوكارال سۋ توسپاسىنا قاتىستى ويىمەن دە ءبولىستى. كوكارال سۋ توسپاسىن كوتەرىپ, تەڭىز دەڭگەيىن جەتى مەترگە دەيىن بيىكتەتسە, ارال قالاسىنا دەيىن سۋ بارىپ, الىس اۋىلداردىڭ حالقى اۋدان ورتالى­عىنا قايىق­پەن قاتىنايتىنىن, بالىق شا­رۋا­شى­لىعىنىڭ داميتىنىن جەتكىزدى. ارال­دىق اعايىندار اكىمنىڭ ۇسىنىسىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن قابىل الدى. بالىق­شىلار قاۋىمىمەن سويلەسكەنى­مىزدە, ولار دا كوكارال سۋ توسپاسىن بيىكتەتۋدى ايتقان. بەكەت بيىكتەسە, سۋ كو­بەيەدى دە, ءبىر دەڭ­گەيلى تەڭىز قالىپ­تاسادى. سونىمەن قاتار, ۇلكەن ارالعا بەرەكەسىز كەتىپ جات­قان بالىقتار دا وسىندا قالادى. مەرەكە بارىسىندا تەڭىزگە كەمە ءتۇستى. بالىق قورىن ساقتاۋعا ارنالعان 4 كەمە مەن 20 قايىق كەرۋەن جاسادى. تەڭىزدى اينالا ءجۇزىپ, كەرەمەت كورىنىسكە بولەدى جۇرت­تى. جيىن بارىسىندا وبلىس باس­شى­سى مەن اۋدان اكىمىنىڭ بالىقشىلارعا سىي-كادەسى جاسالىپ, قۇرمەت گراموتالارى تابىس ەتىلدى. ەرجان بايتىلەس. قىزىلوردا وبلىسى, ارال اۋدانى.