جيىرما تۇتىنگە جاسالعان جاقسىلىق

مىنا زاماندا جارىقسىز وتىرعان اۋىل بار دەسە, سەنەسىز بە؟ ءاسىلى, سەنبەيتىن شىعار­سىز. دەي تۇرعانمەن سوزىمىزگە يلانۋىڭىزعا تۋرا كەلەدى. قازالى اۋدا­نى­نىڭ اجار  اۋىلى 13 جىل جارىقسىز وتىرىپتى. توقىراۋ باستالعان جىلدارى اۋىل حالقى توپىرلاپ كوشە باستاعانى بەلگىلى. اجاردا دا سونداي جاعداي ورىن العان. مال باققان وتىرىقشى ەل جان باعۋدىڭ قامىمەن اۋدان ورتالىعىنا جاقىن اۋىل­دارعا, قالاعا قاراي اعىلعان. ءسويتىپ اجاردا اينالاسى جيىرما ءتۇتىن ءۇي عانا قالعان. قولعا ىلىككەننىڭ ءبارىن ساتاتىن زاماندا ەلەكتر جەلىلەرى قيىلىپ, باعا­نا­لارى دا ءوز باعاسىن تاۋىپ كەتكەن سىقىلدى. سودان اۋىل جارىقسىز قالعان. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلى ىشىندە تالايدى باستان وتكەردىك قوي. ەل ەڭسەسىن تىكتەدى. ەكونوميكامىز قارىشتاپ ءوستى. ال اجارعا جارىق بارعان جوق. نەگە؟ ەڭ ءبىرىنشى – اجار وزبەكستانمەن شەكاراعا جا­قىن جەردە ورنالاسقان. اۋدان ورتالى­عى­نان شالعايدا جاتىر. قۇمنىڭ ارا­سىن­داعى قاراشا اۋىلعا ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋدىڭ ءوزى قيامەت. ودان كەيىن كوپ قارجىنى تالاپ ەتەدى. ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟ ايماق باسشىلارى اجارعا جەل ار­قى­لى ەلەكتر وندىرەتىن قۇرىلعى اپارىپ قويۋ­دى ءجون دەپ تاۋىپتى. سودان جەلمەن ەلەكتر وندىرەتىن قوندىرعىنىڭ سمەتا­لىق جوباسى جاسالعان. تەندەرى جاريا­لان­عان. «دارىن-ج» جشس تەندەردى جەڭىپ الىپ, جۇمىسقا كىرىسكەن. اينالا­سى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اجارعا جاڭاعى ايتقان قوندىرعى قويىلدى. شەكارالىق ايماقتا جاتقان اجارعا ءبىز دە اتباسىن تىرەدىك. الاقانداي عانا اۋىل. نەگىزگى كاسىپتەرى مال شارۋاشىلى­عى ەكەن. تۇيەقۇمنىڭ ءار تۇسىنان اعا­راڭ­داعان ۇيلەر كورىنەدى. قارا دوما­لاق­تار جەردىڭ شاڭىن شىعارىپ شاۋىپ ءجۇر. اۋىل جۇرتى الاڭسىز تىرلىك كەشىپ جا­تىر. مىنە, وسى اۋىل 13 جىل جارىقسىز وتىرعان. «باسقا تۇسسە باسپاقشىل» دەگەن وسى. ەكى جەل ديىرمەن سەكىلدى قۇرىلعى اۋىلدىڭ كوركىن كىرگىزىپ-اق تۇر ەكەن. ونىڭ بىرەۋى عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. ەكىنشىسى قوسالقىسى كورىنەدى. بىرەۋىنىڭ ءوزى 40 كۆت جارىق وندىرەدى. بىراق مىنانداي قيىنشىلىعى بار. اۋىل الگى جەل ديىرمەن وندىرگەن جارىقتى بارىنشا جۇمساۋ­عا قاۋقارسىز. ەلەكتردەن ىسىراپ جوق. ويتكەنى, اۋىل حالقىندا تۇرمىستىق تەحنيكادان تەك تەلەديدار عانا بار. ال مۇز­داتقىش, كىر جۋعىش سەكىلدى تۇرمىستىق تەحنيكا, كومپيۋتەر, ۇيالى تەلەفون سەكىلدى جاڭا زاماننىڭ تەحنولوگياسى اتىمەن جوق. سەبەبى, ايتپاسا دا بەلگىلى. ەندى وندىرىلگەن ەلەكتردى دەر كەزىندە جاراتىپ وتىرماسا, وندا جەل ديىرمەنگە قاۋىپ بار. ول قۇر اينالىپ, جارىقتى ءونىمدى ءوندى­رىپ جاتقانىمەن, ەلەكتر قۋاتى كوپ جۇم­سالمايدى. سودان جاڭاعى قوندىرعى كۇي­ىپ كەتۋى مۇمكىن. ەندى اجارلىق اعايىن­نىڭ الدىنان تۇرمىستىق تەحنيكا ساتىپ الۋ ماسەلەسى شىعىپ وتىر. اۋىل حالقى وعان وتە-موتە قۋانىشتى. ولارعا دا وركەنيەت جەتتى. جارىقتىڭ جايى مىناداي بولعاندا, اۋىز سۋدىڭ احۋالى وڭىپ تۇرماعان شى­عار دەپ ويلايتىن بولارسىز؟ اجاردا ونداي پروبلەمانىڭ بولعانى جاسىرىن ەمەس. بىراق اۋىل اۋىز سۋدان تارشىلىق كو­رىپ وتىرعان جوق. سەبەبى, وبلىس باسشى­لىعى وسىدان ءبىرماشا جىل بۇرىن اجار­عا سۋ تۇششىتقىش قويىپ بەرگەن. «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدا­عى سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرى تولىقتاي جوندەلىپ, سورعى ستانساسى سالىنعان. ستان­سا بۇعان دەيىن ديزەلدى ماتور ار­قى­لى ەلەكتر قۋاتىن الىپ, سۋ ءوندىرىپ وتىر­عان. ەندى ستانسا دا جەلمەن ەلەكتر ءوندى­رەتىن ورتالىققا قوسىلماق. اجارلىقتار ءىشىپ وتىرعان سۋدى كوردىك. ءموپ-ءمولدىر, تاپ-تازا. ورال قالاسىنان اكەلىپ قويىل­عان «شۆەي» سۋ تۇششىتۋ قوندىرعىسى بۇلاقتان الىنعان سۋدى تازالاپ, حالىققا ۇسىنىپ وتىر. ءدامىن تاتتىق. اناۋ-مىناۋ مينەرالدى سۋدان كەم ەمەس. ءوزىمىز كۇندە ءىشىپ جۇرگەن «تاسساي» سەكىلدى اسەر قالدىردى. بۇگىندە اينالاداعى ەلدى مە­كەن­نىڭ ءبارى توي-جيىن كەزىندە سۋدى اجاردان الدىرادى ەكەن. بۇل دا ونىڭ ساپالى سۋ ەكەنىنەن حابار بەرسە كەرەك. ايتپاقشى, جەلمەن ەلەكتر وندىرەتىن قوندىرعىعا 35 ميلليوننان اسا تەڭگە, ال سۋ تۇششىتۋ قۇرىلعىسىنا 16 ميلليون تەڭگە جۇمسالىپتى. اجەپتاۋىر قارجى ەكەنى اقيقات. ال وسى قارجى اۋىل ومىرىنە جاڭا تىنىس اكەلىپ وتىر. وندا قارجىنىڭ ورىنسىز جۇمسالماعانى بۇل. ەرجان بايتىلەس. قىزىلوردا وبلىسى, قازالى اۋدانى.