ماقساتقا ورتاق ەرىك-جىگەر مەن ۇمتىلىس جەتكىزەدى

بۇعان دەيىن جازعانىمىزداي, كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حات­شىلىعىنىڭ جەتەكشىسى قايرات ءماميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى حاتشىلىعى وتىرىسىنىڭ جۇمىسى ءارى قاراي جالعاستى. وندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى ءىV سەزىنىڭ باستى تاقىرىبى, كۇن ءتارتىبى جانە ونى وتكىزۋدىڭ ءپىشىنى تۋرالى ماسەلە قارالدى. سەنات توراعاسى  قايرات ءما­مي­دىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كۇن ءتار­تىبىندەگى بۇل ماسەلە ماڭىزدى­لىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. وسىعان بايلانىستى وتىرىسقا توراعالىق ەتۋشى قاتىسۋشىلارعا كەلەسى جىل­عى سەزد اناعۇرلىم كەڭەي­تىلگەن پىشىندە وتەتىندىگىن ءمالىم ەتتى. توراعانىڭ اتاپ وتۋىنشە, بۇعان ءدىن ليدەرلەرىنىڭ كەزدەسۋى جانە پلە­نارلىق وتىرىستار كىرەدى. فورۋمدى رەسمي تۇردە اشۋدىڭ الدىندا ءدىن ليدەرلەرى كەڭەسىنىڭ تۇجىرىمداما­سىن جانە كەڭەس قۇرامىن بەكىتۋ ءۇشىن ءدىن ليدەر­لەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىن ۇيىمداس­تىرۋ كوزدەلىپ وتىر. كەزدەسۋدەن كەيىن پلەنارلىق وتىرىستارعا كەزەك بەرىلەدى. سەزدىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا بارلىق دەلەگاتسيا باسشىلارى, ولارمەن بىرگە كەلگەن ادامدار, سونداي-اق شاقىرىلعان قوناقتار قاتىسادى. ال سەزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اشا­تىن بولادى. ودان سوڭ ءدىن ليدەرلەرى, حالىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ جەتەكشىلەرى رەتىنە قاراي ءسوز الادى. وسى جەردە ايتا كەتەيىك, سەزدىڭ اشىلۋ راسىمىندە ءدىن ليدەرلەرى مەن ءبىرىنشى باسشىلار عانا ءسوز سويلەيدى. قالعان دەلە­گاتتاردىڭ پلەنارلىق وتىرىس­تاردا ءسوز الۋلارىنا بولادى. سونىمەن قاتار, پىكىرتالاستارعا كوبىرەك ۋاقىت قالدىرۋ جايى دا قاراستىرىلعان. سەزدىڭ العاشقى كۇنىنىڭ ەكىن­شى جارتىسىندا جانە ەكىنشى كۇننىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا  سەك­تسيالىق وتىرىستار ءارى قاراي جال­عاستىرىلادى. ءاربىر سەك­تسيالارعا بەلگىلى ساياسي جانە قوعام قاي­رات­كەرلەرى, تانىمال تۇلعالاردان تۇ­را­تىن سپيكەرلەر مەن مودەراتورلار تاعايىن­دا­لادى. سەزد دەلە­گاتتارى وزدە­رى­نىڭ قالاۋى بوي­ىنشا بەلگىلى ءبىر سەكتسيانى تاڭداپ الۋلارىنا بولادى. سەنات توراعاسى, سونداي-اق سەزدىڭ باستى تاقىرىبىنىڭ ماز­مۇنىنا دا توقتالدى. حاتشى­لىق سەزدى «بەيبىتشىلىك. كەلىسىم. جاسامپازدىق: ادامزاتتىڭ قا­لاۋى» اتتى تاقىرىپتا وتكىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل تاقىرىپ بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدەگى الەمدىك قو­عام­داستىقتىڭ كۇش-جىگەرىنە قا­تىس­تى الىنعان. بۇدان بولەك تاعى دا ءتورت بلوكتان تۇراتىن سەك­تسيالىق وتىرىستار تاقىرىپتارى ۇسى­نىلماقشى, دەدى قايرات ءمامي وسى تۋ­رالى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ءححى عاسىردا دا­مۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءدىن ليدەر­لەرىنىڭ ءرولى. ەكىنشىسى – ءدىن جانە مۋلتيكۋلتۋررەاليزم, ءۇشىنشىسى – ءدىن جانە ايەل: رۋحاني قۇندىلىقتار مەن پروبلەمالار. ءتورتىن­شىسى – ءححى عاسىردىڭ جاس­تارى جانە ولار­دىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى. وتىرىس بارىسىندا وعان قا­تىسۋ­شى­لار سەزدىڭ كۇن ءتارتى­بىنە, باستى تاقى­رىبىنا بايلا­نىس­تى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن دە ءبىلدىردى. مىسالى, گەرمانيانىڭ يسلام جانە حريستياندىق-مۇسىل­مان­دىق قاتىناستار جونىندەگى قاسيەتتى گەورگي ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى كريستيان ترولل تۇجىرىمدامالىق قۇ­جات­تىڭ نەگىزگى ءتىلى قايسى ءتىل بولاتى­نىنا بايلانىستى سۇراق قويدى. ءويت­كەنى, قۇجاتتىڭ اعىل­شىن تىلىندەگى نۇس­قاسىندا ءتۇسىن­بەۋشىلىكتەر كەزدەسەدى. وسىعان قاتىستى قايرات ءمامي بۇل ەس­كەرت­پەنىڭ ورىندى ەكەنىن, سەبەبى, ورىس تىلىندە دايىندالعان قۇجات ءماتىنىن اعىل­شىن تىلىنە اۋدارعان كەزدە قاتەلىك­تەر كەتكەنىن ايتا كەلىپ, قۇجات ءماتىنى تۇزەتىلەتىنىن مالىمدەدى. ساۋد ارابياسى يسلام ىستەرى ءجو­نىندەگى مينيسترلەر كونفەرەن­تسياسىنىڭ باس حاتشىسى مادجيد ابدۋلازيز ات-تۇركي كريستيان ءتروللدىڭ پىكىرىمەن كەلىسەتىنىن بىلدىرە وتىرىپ, قۇجاتتىڭ اعىل­شىن تىلىندەگى نۇسقاسى شىنىندا دا كۇردەلى ەكەندىگىن,  سوندىقتان ونى تۇسىنىكتى ەتىپ ازىرلەۋ قاجەت­تىگىن ۇسىن­دى. يزرايل باس سەفارد ءراۆۆينىنىڭ وكىلى مەير دانينو سەزد حاتشىلىعى ءۇشىن ورىس تىلىنەن باسقا تىلدەرگە اۋدارما جاساۋ ونشا قيىن ەمەستىگىنە نازار اۋدارت­تى. بۇكىلالەمدىك ليۋتە­ران­دىق ءشىر­كەۋىنىڭ وكىلى يۋري نوۆگورودوۆ سەزدىڭ باستى  تاقى­رىبىنا بايلانىستى وي ءبولىستى. ونىڭ پىكىرىنشە, باستى تاقى­رىپ­تاعى ءاربىر ءسوز اتاۋىمەن كەلىسۋگە بولادى. ويتكەنى, «بەيبىتشىلىك. كەلىسىم. جاسام­پاز­دىق: ادامزاتتىڭ قالاۋى» دەگەن ءسوز­دەردە ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ لەبى سەزىلىپ تۇر. ال يراننىڭ يسلام جانە مادەني بايلانىستار ءجونىن­دەگى ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى موزافاري موحامماد حۋسەين مەن پاكس­تان حالىقارالىق يسلام ۋني­ۆەرسي­تەتىنىڭ فاكۋلتەت دەكا­نى موحامماد زيا-ۋل-حاك سەز­دىڭ باستى تاقىرىبىمەن كەلىسەتىندەرىن ءبىلدىردى. وسىنداي تالقىلاۋلاردان سوڭ, الەم­دىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرىنىڭ IV سەزى كۇن ءتارتى­بى­نىڭ جوباسى قاتىسۋشىلار تارا­پى­نان قولداۋ تاۋىپ بەكىتىلدى. ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ەسكەرتپەلەر بويىنشا جۇمىس توبى ولار­دى تاعى دا پىسىقتاي تۇسەتىن بولادى. سونىمەن, حاتشىلىق وتىرىسىنا قاتى­سۋ­شىلار ءدىن ليدەرلەرى كەڭەسى تۇجى­رىم­داما­سى­نىڭ جوباسىن بەكىتىپ, ونى سەز­دىڭ قاراۋىنا ۇسىندى. سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر لي­دەرلەرىنىڭ  IV سەزىنىڭ 2012 جىلعى 30-31 مامىردا وتەتىندىگى ايقىندالدى جانە ءتورتىنشى سەزدىڭ باستى تاقىرىبى ناقتىلاندى. وتىرىس قورىتىندىسىندا ءتيىستى حاتتاما قابىلداندى. ال حات­شىلىقتىڭ كەلەسى وتىرىسى  IV سەزد قارساڭىندا, ياعني 2012 جىلدىڭ 28-29 مامىرىندا وتەدى. حاتشىلىق وتىرىسىن پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي قورىتتى. ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز دىندەرىمىز بەن مادەنيەتتەرىمىزدىڭ ءارتۇرلى بولعا­نى­مەن, بارشامىزدى ءبىر ورتاق ەرىك-جىگەر مەن ۇمتىلىس بىرىكتىرىپ وتىرعانىن دالەلدەدى, دەدى توراعا. ولار – قاۋىپ­سىزدىك, ىنتىماقتاستىق, ءوزارا سىيلاس­تىق, تەڭ قۇقىلىق, ادىلەتتىلىك, ءتوزىم­دى­لىك, رۋحاني ادامگەرشىلىك قاعيدات­تارى ۇستەمدىك قۇراتىن بەيبىت ءومىردى ور­نىق­تىرۋعا دەگەن ورتاق ۇمتىلىس. ءبىز سىن­دار­لى پىكىر الماسۋلار مەن بىرلەسە كۇش-جىگەر جۇمساۋ ارقىلى كوپتەگەن پروبلەمالاردى شەشە الا­تىنىمىزعا, ادامداردى ءبولىپ تۇرعان كەدەرگىلەردى ەڭسەرەتىنىمىزگە, ورتاق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جولىندا ويداعىداي العا جىلجيتىنىمىزعا كوز جەتكىزدىك. بۇگىندە الەم ءوز دامۋىنىڭ جاڭا سا­تىسىنا بەت الدى. وسىعان بايلانىستى تۋىندايتىن بەلگىلى ءبىر ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىرعاقسىزدىق ءبىزدىڭ ال­دى­مىزعا جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر, دەدى توراعا ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلىپ. ولاردىڭ ەڭ باستىلارى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, جەر بەتىندەگى وركەنيەتتىڭ دامۋ جولىمەن ودان ءارى العا جىلجۋىنا قاجەتتى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. ءاري­نە, بۇعان قول جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. الايدا ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىرعانداي, ىزگى نيەت, پاراساتتى ءباتۋا, كەلىسىلگەن ءىس-قيمىل جانە ءوزارا قولداۋ بولعان جاع­دايدا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ اتالعان مىندەتتەردى وڭ تۇرعىدان شەشۋىنە الەۋەتى ابدەن جەتەدى. جالپى, ءبىزدىڭ كونفەسسياارالىق فورۋم وسىنداي جاسامپازدىق ۇدەرىسكە لايىقتى ۇلەس قوسا الادى دەپ كامىل سەنەمىن, دەدى قايرات ءمامي. ءاليسۇلتان قۇلانباي.