جەمقور مەن ەلىمىزدىڭ پاتريوتى ءبىر كوشەگە قونىستانا المايدى

قوستانايدا وتكەن قازاقستان پاتريوتتارىنىڭ ءىV فورۋمىنا قاتىسۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى «پاتريوتيزم دەگەن نە؟» دەگەن ساۋالعا «وتانعا, مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتۋ» دەپ جاۋاپ بەرىپ جاتتى. ال ولاي بولسا مەملەكەتتىك قىزمەتشى ەلگە, جەرگە دەگەن ءپاتريوتيزمنىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋشى بولۋى كەرەك. ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ءوزى مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسياسىنا, زاڭدارىنا دەگەن قۇرمەتتەن باستالادى. حالىق سەنىمىن ارقالاپ جۇرگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر وسىنى قالاي تۇسىنەدى؟ مەملەكەت, حالىق مۇددەسىن كوزدەيتىن كوپ ءىستىڭ تىزگىنى دە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قولىندا. ولاردى قىزمەت­كەرلەردىڭ قالاي اتقارىپ جۇرگەندىگى جانە وسى سالا جۇمىسىنىڭ شىمىرلانۋى ءۇشىن اتقارىلىپ وتىرعان وزگە دە ماسەلەلەر تۋرالى قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى قوستاناي وبلىسى بويىنشا باسقارماسىنىڭ باستىعى – تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى ءابدىماش مامەشوۆپەن سۇحباتىمىزعا وزەك بولدى. – ءپاتريوتيزمدى قۇر ۇرانداتقاننان اۋلاق بولعانىمىز ءجون. ول اۋا جايىلعاندىق بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتۋى ءۇشىن سول مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قۇرايتىن كون­ستيتۋتسيامىزدان باستاپ ءتيىستى زاڭنامالاردى بەس ساۋساقتاي ءبىلۋى, ءبىلىپ قانا ەمەس, ولاردى ورىن­داۋى قاجەت. ويتكەنى, مەملەكەتتىك قىزمەتشى زاڭدارعا سالدىر-سالاق قاراعان ساتتەن ول مەملە­كەتتىڭ, حال­قىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەن دە اۋىتقيدى. ال ونداي مەملەكەتتىڭ بولاشاعى دا ب ۇلىڭعىر. سوندىقتان بۇل سالاداعى جۇمىستىڭ جاندانۋى, جەتىلۋى, مەملەكەتتىڭ نىعايا ءتۇسۋى ءۇشىن زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋى, شتاتتى ىقشامداۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جۇمىس سا­پاسى مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن كولەمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ وتىر. – ءابدىماش مامەش ۇلى, وندا سولارعا توقتا­لىپ, اڭگىمەنى ناقتىلاڭقىرايىق. وتكەن جىلى قاراشادا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قاتارىن 30 پايىزعا قىسقارتۋ جۇرگىزىلدى. بۇل قىسقار­تۋدىڭ كەيىنگى ناتيجەسى قالاي بولدى؟ – ءيا, ول پرەزيدەنتىمىزدىڭ وتكەن جىلعى قىر­كۇيەك ايىنداعى جارلىعى بويىنشا جۇزەگە اسقان بولاتىن. «مەملەكەتتىك بيۋدجەت جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ سمەتاسى (بيۋدجەت) ەسەبىنەن ۇستالىپ وتىرعان ورگانداردىڭ شتات سانىن ىقشامداۋ شارالارى تۋرالى» دەپ اتالاتىن قۇجات بويىنشا قاراشا ايىندا قوستاناي وبلى­سىندا 1127 لاۋازىم قىسقارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 572 لاۋازىم ايماقتىق بولىمشەلەردەن, ولاردىڭ 24-ءى زەينەت جاسىندا قىزمەت ىستەپ وتىرعان كىسىلەر, 280-ءى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, 260-ى بوس ورىندار بولاتىن. قازىر وبلىستا ايماقتىق, اۋداندىق, قالا­لىق-اۋىلدىق 761 مەملەكەتتىك ورگان بار جانە ولاردا قىزمەت ىستەيتىن قىزمەتشىلەر ساياسي جانە اكىم­شىلىك بولىپ تارامدالادى. ولاردىڭ سانىن ءتۇرلى جاعىنان كەلتىرە بەرۋگە بولادى, بىراق اڭگىمە ساندا ەمەس ساپادا. ءبىزدىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇ­مىستا­رى­مىز­دىڭ باستى تەمىرقازىعى – ساپا. شتاتتار قىس­قار­عان سوڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اتقاراتىن جۇمىس كولەمى بۇرىنعىدان كوبەيدى, سوعان سايكەس جاۋاپكەرشىلىك تە ارتتى. ال ءار قىزمەتكەردىڭ جۇمىس ساپاسىن كوتەرۋ ءۇشىن ولاردىڭ بىلىكتىلىككە قول جەتكىزۋىنە ىقپال, كومەك جاساۋىمىز كەرەك. ول تولىق جۇزەگە اساتىن شارۋا دەپ بىلەمىن. ويتكەنى بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى مامان­داردىڭ جاسى جاسارعان. زەينەت جاسىنا شىعىپ تا لاۋازىممەن قوشتاسقىسى كەلمەي وتىرا بەرەتىن ادەتتىڭ بولمايتىندىعىن وتكەن جىلعى ىقشامداۋ جۇمىسى كورسەتتى. بۇل سالاعا ءبىلىمدى, جىگەرلى, باستاماشىل جاستار لەگى كەلۋى كەرەك. قازىر وبلىستاعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ورتاشا جاسى – 38 جاس. – جاستار دەمەكشى, «بولاشاق» حالىقارالىق ستي­پەندياسى باعدارلاماسى جانە ونىڭ قوستا­ناي وبلىسىنداعى تۇلەكتەرى تۋرالى نە ايتاسىز؟ – 1993 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ باستاماسىمەن حالىقارالىق «بولاشاق» ستيپەندياسى باعدارلاماسى قۇرىلدى. 1994 جىلى شەتەلدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ ءبىرىنشى توبى جىبەرىلدى. بۇگىنگى كۇنى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتتارى ءدۇ­نيە ءجۇزىنىڭ 27 ەلىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيدى. مىڭ جارىمعا جۋىق ادام باعدارلامانىڭ تۇلەكتەرى اتاندى. 2005-2010 جىلداردا ستيپەن­ديات­تاردىڭ سانى 4911-گە دەيىن ءوستى. 15 جىل ىشىندە 5696 ادام ستيپەنديا يەگەرلەرى بولدى. 2005 جىلى قۇرىلعان «حالىقارالىق باعدارلاما ورتالىعى» (حبو) اكتسيونەرلىك قوعامىنا اكىمشىلىك باعدارلاما تاپسىرىلدى. قوستاناي وبلىسىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» باعدارلاما­سىن ءبىتىرىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس اتقارىپ جاتقان جاستار جوق. دەگەنمەن, قوستاناي وبلىسى­نىڭ مەكتەپ تۇلەگى اتالعان اسەل مۇساعۇلوۆا باعدارلاما بويىنشا شەتەلدەگى وقۋ ورنىن ءتامامداپ, قازىر استانا قالاسىندا قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىندە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە اقپاراتتىق-تالداۋ جۇمىسى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتقارۋدا. ارينە, ءبىز «بولشاقتىق» جاستاردى كۇتەمىز. – ال وبلىستا مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ جۇمىستارى قالاي جۇرگىزىلەدى؟ – مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ۇزدىكسىز كوتەرىپ وتىرۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كادر قىزمەتى مامانداردى قايتا دايارلايدى جانە بىلىكتىلىگىن كوتەرەدى. مۇنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت سالا­سىن­داعى ماماندارعا بەرەرى كوپ. تەوريالىق ءبىلىمى, تاجىريبەسى مولايادى. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەر جۇمىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋگە ىقپالىن تيگىزەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا وبلىستا 157 قىزمەتشى بىلىكتىلىگىن كوتەردى. بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ دەگەندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءۇي­رەنۋ دە ەسكە ورالادى. ويتكەنى, ءتىل ادامدارعا قىز­مەت كورسەتۋدە, قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەۋدە شەشۋشى ءرول اتقارادى. لاۋازىم يەسىنىڭ الدىنا جاع­دايىن ايتىپ نەمەسە ماڭىزدى ءىس تۋرالى تۇيتكىلدى ماسەلە كوتەرىپ كەلىپ وتىرعان ادامعا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن باسشى قانداي ءۋاج ايتۋى مۇمكىن؟ ولاردىڭ اراسىندا تولىققاندى اڭگىمە بولادى دەپ ويلاۋعا بولا ما؟ سوندىقتان قازاق ءتىلىنىڭ شۇرايىن تۇسىنگەن ادام عانا مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەتىن جوعالتپايدى جانە قىزمەت ساپاسىن كوتەرە تۇسەدى دەپ ويلايمىن. وبلىستا 1600-دەن استام قىزمەتكەر 150 توپقا بىرىگىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنەدى. مەملەكەت قىزمەتىندە جۇرگەندەرگە قازاق, ورىس تىلدەرىمەن قاتار اعىلشىن ءتىلىنىڭ دە ارتىق بولمايتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر. قوستاناي مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ بازاسىنداعى 25 توپتا 180-نەن استام مامان اعىلشىن ءتىلىن وقىپ ۇيرەنۋدى جالعاستىرۋدا. مەملەكەتتىك ورگاندار اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى وسىلاي قامتا­ماسىز ەتىپ وتىر. – مەملەكەتتىك قىزمەتكە مامانداردى ىرىكتەۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جانە سول ارقىلى وسى سالاداعى ساپانى كوتەرۋ تۇتقاسىنىڭ ءبىرى – تەستىلەۋ باعدارلاماسى ەكەنى راس. وسى جاۋاپتى ىستە وزگەرىستەر بار ما؟ – ءبىزدىڭ وبلىستا تەستىلەۋ وتكەن جىلدىڭ قىر­كۇيەك ايىنان باستاپ ەلىمىزدە قولعا الىنعان قا­نات­قاقتى جوبا اياسىندا وتكىزىلۋدە. اتالعان جاڭاشىل­دىق نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداناتىن ازاماتتار ەكى كەزەڭدىك بايقاۋدان وتەدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ قىزمەتتىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپ­تاستىرۋعا باعىتتالعان قاناتقاقتى جوبا اقمولا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مىڭنان استام مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تەست تاپسىرعان. ولاردىڭ ناتيجەسى 49-دان 83 پايىزعا دەيىنگى كورسەتكىشتى كورسەتتى. بۇل جاقسى ناتيجە دەيدى ماماندار. بۇل پسيحومەتريالىق تەست ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ زاڭداردى بىلۋىمەن قاتار كوشباسشىلىق قاسيەتى, ىسكەرلىگى, بىلىكتىلىگى مەن قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندا ءوزىن ءوزى ۇستاي ءبىلۋ قابىلەتى تانىلادى. ەگەر بۇل جاڭاشىلدىق وڭ ناتيجە بەرسە, جۇيە بۇكىل ەلىمىزدە قولدانىسقا ەنەتىن بولادى. بارلىعى 515 سۇراق. ولارعا جاۋاپ بەرۋگە 2 ساعات ۋاقىت بەرىلەدى. «مەكتەپتەگى باعالارىڭىز قانداي بولدى؟», «وتتان, قاراڭعىلىقتان, جىلان­نان قورقاسىز با؟», «كوپ اقشا تاۋىپ العان جاع­دايدا نە ىستەيسىز؟». مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر وسى ءتارىزدى سان ءتۇرلى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. ەندىگى كەزەكتە 92 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسشى­لارى مەن ورىنباسارلارى سىناق تاپسىرادى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىل­عى قاڭتار ايىندا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇ­شەي­تۋدە زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭنامالىق اكتi­لە­رiنە مەملەكەتتiك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرi بويىنشا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى» زاڭعا, كەيىن 1 ساۋىردە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جوباسىنا قول قويدى جانە وسىعان وراي تەستىلەۋ باعدارلاماسىنا دا ءتيىستى وزگەرىستەر كىردى. – سىبايلاس جەمقورلىق ىندەتىمەن كۇرەس ەلىمىزدە جۇيەلى سيپات الىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە مۇنىڭ اسەر-ىقپالى قالاي بولىپ وتىر؟ – سىبايلاس جەمقورلىققا بارعان قىزمەتشى ەشقاشاندا ەلىنىڭ پاتريوتى بولمايدى. ول مۇنداي اياۋلى, تازا سەزىمنەن جۇرداي ادام. سىبايلاس جەمقورلىققا بارىپ, حالىق قازىناسىنا قول سۇققان جاندى مەملەكەتكە, سول ارقىلى حالقىنا, تۋعان جەرىنە, بالالارىنىڭ بولاشاعىنا جانى اشيدى دەسەك قاتەلەسەمىز. ويتكەنى ولار مەملەكەتتىك قىزمەتتى اتقارىپ وتىر, سوندىقتان ونى ادال اتقارۋ كەرەك. ءبارى وسىدان كەلىپ شىعادى. قوعامداعى وسى ىندەتكە قارسى كوپتەگەن شارالار قولعا الىنۋدا. سونىڭ ەڭ باستىسى ەلباسىمىز قول قويعان زاڭدار دەر ەدىم. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ اياعىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەس­پۋب­­ليكاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىباي­لاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ماسەلەلەرى جونىندەگى ءبىر­قاتار زاڭنامالارعا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. وسى زاڭ سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى, مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭنا­مالارعا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ ەڭبەك كودەكسىنە ەنگىزگەن تولىقتىرۋلار مەن وزگەر­تۋ­لەر­دە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس شارا­لار­ى قا­تايا تۇسەدى جانە ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارى­نىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاراس­تىرىلادى. بۇل ورايدا ايتا كەتەرلىك ءبىر جاي, سى­باي­لاستىققا جول بەرەتىن ەرەجەلەردى بۇزعان مەملەكەتتىك قىزمەتتى ورىنداپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەر بولىپ شىعاتىنى وكىنىشتى. سوندىقتان زاڭنىڭ ايقىندالا, قاتايا تۇسكەنى دە ءلازىم دەپ ويلامىن. وسى زاڭداعى وزگەرىستەر, ەڭ الدىمەن, ەرەجە بۇزۋشىلارعا قاتاڭ تالاپ قويۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. مىسالى, بۇرىن باسشىلار سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرگەن قاراماعىنداعىلاردىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىن قاراپ, سوگىس, قاتاڭ سوگىس بەرۋمەن شەكتەلەتىن. ال مىنا وزگەرىستەن كەيىن ەرەجە بۇزىپ, كاسىپكەرلىك قىزمەتكە كەسىرىن تيگىزگەن قىزمەت­شىلەردى بۇرىنعىداي الپەشتەمەيدى, جۇمىسىنان بوساتۋ ماسەلەسى كوزدەلگەن. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك كىزمەتشىگە دەگەن تالاپتىڭ كۇشەيۋى. – جۇرتشىلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدا­رى­نان ءبىلىپ وتىرعانداي, قوستانايدا ورىن العان سوڭعى وقيعالاردان كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەت سا­لاسىندا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كۇشەيگەنى ءوز الدىنا, تارتىپتىك كەڭەستە جاعدايدى قالاي دەۋگە بولادى؟ – جىل باسىنان بەرگى بەس ايدىڭ ىشىندە ءتارتىپ­تىك كەڭەستە 38 ءىس قارالدى. ونىڭ ناتيجەسىندە 35 مەملەكەتىك قىزمەتكەر, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى 6 اكىم ءتار­تىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن وتىز قىز­مەتكەردىڭ ماسەلەسى قارالدى, ونىڭ بىرەۋى, ياعني ساياسي قىزمەتكەر ورىنتاعىن بوساتتى. تارتىپتىك كەڭەس­تىڭ مىندەتى زاڭنامالاردى, ار-نامىس كودەكسىن ساق­تاماعانداردى سىلكىلەۋ, ولاردى قىزارتۋدان بۇرىن, پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جۇرگىزۋ, اسىرەسە, قو­عام­دى جەگىدەي جەيتىن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ال­دىن الۋ بولىپ تابىلادى. قوستاناي وبلىسىنداعى تارتىپتىك كەڭەس تە وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. زاڭدى بۇزعاندارعا ءتارتىپ بوساڭسىمايدى. ءبىز اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا پاتريوتيزم تۋرالى ءسوز قوزعاعان ەدىك. جەمقور ادام ەشقاشان وتانىن دا, ەلىن دە سۇيە المايدى, ول پەندەشىلىكپەن ءوز قۇل­قىنىن عانا ويلايدى. جەمقور مەن ەلدىڭ ادال ازا­ماتى, ناعىز پاتريوت ءبىر كوشەگە قونىستانا ال­ماي­دى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – حالىققا قىزمەت ەتەمىن دەگەن ازاماتتاردى سىبايلاستىق قاتەرىنەن ساقتان­دى­رۋ, سوندىقتان بۇل دا مەملەكەتكە ادال قىزمەت ەتەتىن ەلدىڭ پاتريوتتارىن قالىپتاستىرۋداعى تاربيە جۇمىس­تارىنا ۇلەس بولىپ قوسىلادى دەپ ويلايمىن. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي.