بىلتىرعى بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىندا كەمشىن تۇستار بار

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ توراعالىق ەتۋىمەن جوعارعى پالاتانىڭ كەزەكتى وتىرىسى بولدى. وندا دەپۋتاتتار ەلىمىزدىڭ جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ۇسى­نىمىنا نەگىزدەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۇسىنىسىن قاراي كەلىپ, جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى قىزمەتىنە ە.ن.ابدىقادىروۆتى سايلادى. ودان كەيىن 2010 جىلعى رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارى­لۋى تۋرالى ۇكىمەت پەن رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كومي­تە­تى­نىڭ ەسەپتەرى تىڭدالىپ, دەپۋتاتتار ەل قارجىسىنىڭ يگەرىلۋىن جان-جاقتى سارالادى. كۇن ءتار­تى­بى­نە سايكەس 2010 جىلعى رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت پەن رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن با­قى­لاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ ەسەپتەرى تالقىلاندى. ەسەپ قۇجاتتارى تۋرالى دە­پۋ­تاتتاردىڭ كوپتەگەن ساۋالدارىنا قارجى ءمينيسترى ب.جامىشەۆ پەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى و.وك­سىكباەۆ جانە ۇلتتىق بانك ءتور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى ب.ءتاجى­ياقوۆ جاۋاپ بەردى. ەسەپتى تالقىلاۋ بارىسىندا قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ب.دوسمانبەتوۆ قوسىمشا بايانداما جا­سادى. بىلتىرعى جىل بيۋدجەتىنىڭ كىرىس جانە شىعىس بولىكتەرىنىڭ اتقارىلۋىنا تالداۋ جاسالىپ, بيۋد­جەت جانە سالىق زاڭنا­ما­لارى تولىق ساقتالماعانى اتا­لىپ ءوتىل­دى. وتكەن جىلعى بيۋد­جەتتىڭ اتقا­رىلۋى ەل ەكونو­مي­كاسىنىڭ داع­دا­رىستان كەيىنگى دامۋى كەزەڭىنە تاپ كەلگەنى, سون­دىقتان بيۋدجەت ەكى رەت ناق­تى­لانىپ, 16 رەت ءتۇ­زەتۋلەر ەنگىزىلىپ, پارامەترلەرى باس­تاپقى بەكىتىلگەننەن ايتار­لىق­تاي وزگەرگەنى ايتىلدى. وتىرىستا اتالىپ وتىلگەندەي, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن جوسپارلاۋ ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. وتكەن جىلى بيۋدجەت تۇسىمدەرىنىڭ 106 پايىزى ورىندالعانىنا قاراماستان, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنان, يم­پورت­تالاتىن تاۋارلارعا سالىنا­تىن اكتسيزدەردەن, نەگىزگى كاپي­تال­دى ساتۋدان تۇسەتىن تۇسىمدەردەن 21,4 ميلليارد تەڭگە بيۋدجەتكە تۇسپەپتى. سالىق بويىنشا بەرەشەك وتكەن جىلمەن سالىستىر­عان­دا 2 ەسە ءوسىپ, 199 ميلليارد تەڭ­گەگە جەتكەن, ونىڭ ىشىندە جالعان كاسىپورىنداردىڭ «پروبلەمالىق بەرەشەگى» 89,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى ونىڭ ەكى رەت ناقتىلانۋىنا, كوپ رەت تۇزەتىلۋىنە قاراماستان, 37,6 ميلليارد تەڭگە يگەرىلمەي قالعان. وكى­نىشكە قاراي, ۇكىمەت يگەرىلمەيتىندىگىن بىلە تۇرا باعدار­لا­ما­لار اكىمشىلەرىنە جەلتوقسان ايى­نىڭ اياعىندا 39 ميلليارد تەڭگە اۋدارعان, ءارى بۇل بيۋدجەت تولى­عى­مەن يگەرىلگەن بولىپ ەسەپتەلەدى. سوندىقتان دا, بيۋدجەتتىڭ پاي­دا­لانىلماعان قالدىقتارى جىل باسىنا 93,3 ميلليارد تەڭگە بو­لىپ قالىپتاسقان. سەناتورلار بيۋدجەتتىڭ ورىن­دالۋ بارىسىندا زاڭ بۇزۋ­شى­لىق­تار بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. يگەرىلمەۋدىڭ باستى سەبەپتەرى – ساپالى جوسپارلانباۋى, ىسكە اسى­رۋ تەتىگىنىڭ جەتىلدىرىلمەۋى, باع­دار­لاما اكىمشىلەرىنىڭ جاۋاپسىز­دى­عى اتاپ ءوتىلدى. مەملەكەتتىك سا­راپتاماسىز, تەحنيكالىق-ەكونو­ميكالىق نەگىزدەمەسىز جانە جوبا-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنبەي قارجىلاندىرىلۋى, قۇرىلىستىڭ باستالۋى, قاراجات ماقساتىنىڭ بۇزىلۋى, مەردىگەرلەردىڭ مىندەتتەمەلەرىن ۋاقتىلى ورىنداماۋى ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى. كەيبىر جاعدايلاردا قاراجات ءبولىنىپ, ول دەپوزيتكە سالىنىپ, قۇرىلىسى باستالماي وعان ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان باقىلاۋدىڭ جۇرگىزىلمەگەنى دە ايتىلدى. وتىرىستا پايدالانىل­ماي جاتقان قاراجاتتى قايتا قاي­تارۋدىڭ تەتىگىن زاڭ جۇزىندە رەتتەۋدى ۇكىمەت قولعا الۋى قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلدى. جان-جاقتى تالقىلاۋدىڭ ءنا­تي­جەسىندە ەسەپتى بەكىتۋ جونىندە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءبىر­لەس­كەن وتىرىسىنا قوسىمشا بايانداما ازىرلەۋ سەناتتىڭ قار­جى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنە تاپسى­رىلدى. سەنات وتىرىسىنا تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان حالىقارالىق كەلىسىمدەر بويىنشا زاڭ جوبالارى – «مەم­لەكەتتىك (مۋنيتسيپالدىق) ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «تابيعي مو­نوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ قىز­مەتىن رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي قا­عي­داتتارى مەن قاعيدالارى تۋرا­لى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋ­را­لى» جانە «باسەكەلەستىكتىڭ ءبىر­ىڭ­عاي قاعيداتتارى مەن قاعيدا­لا­رى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيا­لاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى قا­بىلداندى. ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىقتى تەرەڭدەتۋگە باعىت­تال­عان بۇل زاڭ جوبالارى بوي­ىن­شا سەناتورلار الدىندا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتى­گى­نىڭ توراعاسى ن.الدابەرگەنوۆ پەن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ب.پارسەگوۆ تۇسىنىكتەمە بەردى. سونىمەن بىرگە, سەناتورلار پارلامەنتتىڭ رەگلامەنتىنە ءوز­گە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كوميسسيا­سى­نىڭ قۇرامىنا ءوز ارىپتەستەرىن سايلادى. وتىرىس اياعىندا سەناتورلار ق.ايتاحانوۆ, س.ەڭسەگە­نوۆ, ر.احمەتوۆ, ع.ەسىم, س.پلوتنيكوۆ, ا.ساۆچەنكو ەل ومىرىندەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ءلايلا ەدىلقىزى.