ۇيىم قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن ءساتتى ءوتتى

استانادا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ مەرەيتويلىق ءسامميتى تابىستى اياقتالدى

كەشە تاۋەلسىزدىك سارا­يىن­دا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتى­رىسى ءوتتى. وتىرىس ۇيىم­نىڭ ون جىلدىق مەرەيتويىنا ار­نالدى. شىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كە­­ڭەسىندە ۇيىمنىڭ وتكەن ون جىل ىشىندەگى قىزمەتىنىڭ ءنا­تي­جەلەرىنە تالداۋ جاسالدى جانە ۇيىمدى الداعى كەزەڭ­دەردە دامىتۋدىڭ پەرسپەك­تي­ۆا­لارى ايقىندالدى. سون­داي-اق سامميت بارىسىندا الەم­دىك جانە وڭىرلىك وزەكتى جاعداي­لار­عا قاتىستى كەڭ كولەمدەگى ماسەلەلەر دە تالقىلاندى. ەلورداداعى ەڭسەلى عيمارات­تار­دىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – تاۋەل­سىزدىك سارايى ەسىگىن ايقارا اش­قاننان بەرى بۇل عيماراتتا حالىق­ارالىق دەڭ­گەيدەگى ءىرى جيىندار ءجيى ءوتىپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتى, جاقىندا عانا بۇكىلالەمدىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمى تا­بىس­تى وتكەن ەدى. ەندى, مىنە, شىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ مەرەي­توي­لىق ءسامميتى ءوتىپ وتىر. سامميت جۇمىسىنا شىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لا­رى كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەتەكشىلىك ەتتى. ونىڭ جۇمىسىنا سونداي-اق, رەسەي فەدەرا­تسيا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ, قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو, وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, اۋ­عانستان پرەزيدەنتى حاميد كارزاي, پاكستان پرەزيدەنتى اسيف الي زارداري, يران پرەزيدەنتى ماحمۇد احمادينەجاد, موڭعو­ليا پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باس­شىسى باتتۋلگا داشجامتس, ءۇن­دىس­تان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سوماناحاللي كريشنا, سونداي-اق ۇي­ىمعا بايقاۋشى ەلدەر مەن ءارىپ­تەس­تىك بويىنشا ۇنقاتىسۋ ەلدەرى­نىڭ جانە ءىرى حالىقارالىق ۇيىم­دار­دىڭ دەلەگاتسيالارى قاتىستى. ساعات ءتىلى 11.00-گە جاقىن­دا­عاندا ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مىنگەن ەسىك پەن توردەي كولىكتەر اراعا ءبىر-ەكى ءمينوت سالىپ, تاۋەلسىزدىك سا­راي­ى­­نىڭ الدىنا توقتاي باستادى. بۇل كەزدە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك سارايىنداعى ارنايى جابدىق­تا­لىپ, ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك تۋلارى ورناتىلعان تۇعىردا مەملەكەتتەر باسشى­لا­رىن قارسى الۋ ءۇشىن كۇتىپ تۇرعان ەدى. كوپ كەشىكپەي ورىس ءالفاۆيتى تارتىبىمەن العاشقى بولىپ قحر توراعاسى حۋ تسزينتاو كورىندى. ودان كەيىن ەلباسى قىرعىز رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆانى, تاجىكستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى ەمومالي راحموندى, وزبەكستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى يسلام كا­ري­موۆ­تى جانە رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتى ىستىق ىقىلاستى جاع­دايدا كۇتىپ الدى. وسىنداي دوستىق نيەتتەستىكتەگى قاۋىشۋدان سوڭ, شىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لا­رى بىرىگىپ سۋرەتكە ءتۇستى. ال بۇدان كەيىنگى مەرەيتويلىق سامميت ۇستىندەگى جۇزدەسۋ الدىمەن ۇيىمعا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى شاعىن قۇرامدا, ودان كەيىن كە­ڭەي­تىلگەن قۇرامدا جالعاستى. وتى­رىستى قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ اشتى جانە ءسوز سويلەدى. ەلباسى اۋەلى بۇل مەرەي­توي­لىق سامميت ۇيىمعا مۇشە ەل­دەر­دىڭ 10 جىل ىشىندەگى بىرلەسكەن جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالىپ وتىرعانىنا توقتالدى. قازاقستان باسشىسىنىڭ اتاپ ءوت­كەنىندەي, وسى جىلدار ارا­لى­عىن­دا شىۇ شانحايدان استاناعا دەيىنگى ۇلكەن جولدى باسىپ وتكەن حالىقارالىق قاتىناستاردا بىرەگەي ينستيتۋتقا اينالدى. بىرىنشىدەن, شىۇ ءتۇرلى وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەردى العا تارتاتىن مەم­لەكەتتەردى بىرىكتىردى. ەكىنشىدەن, وسىدان 10 جىل بۇرىن شانحايدا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر ءوز حالىقتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاراي تاريحي قادام جاسادى. ءۇشىن­شىدەن, شىۇ وزىنە بارىن­شا پەرسپەكتيۆالى الەمدىك ەكونو­ميكانى تارتىپ وتىر. بۇدان كەيىن ەلباسى وتكەن كە­زەڭدەردە ۇيىمعا قاتىسۋشى ەل­دەر­دىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا توق­تالدى. شىۇ-نىڭ ىشكى تاۋار اينالىمى جەتى ەسە ءوستى, دەدى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ وسى تۋرا­لى. شىۇ ەلدەرى ترانس­ەۋر­ازيا­لىق كوممۋنيكاتسيالار – اۆتو­كو­لىك جانە تەمىر جول, تۇربا قۇ­بى­رى جەلىلەرى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا شىقتى. ءبىز ەكونومي­كا­لىق ىنتىماقتاستىق پەن ينتە­گرا­تسيانى كەڭەيتۋ ءۇشىن ستراتە­گيا­لىق نەگىز قۇردىق. ىسكەرلىك كەڭەس جانە بانكارالىق بىرلەستىك قۇ­رىل­دى, ۇيىمنىڭ ەكونوميكالىق فو­رۋمى تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلەدى. 2020 جىلعا دەيىنگى كوپتاراپتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­­تىق باع­دارلاماسى جۇزەگە اسى­رىلۋدا. وسىلاي دەگەن ەلباسى ۇيىم جاھاندىق جانە وڭىرلىك قاۋىپ­سىز­دىكتى نىعايتۋعا باعا جەتپەس ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, تەر­روريزممەن, سەپاراتيزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس تۋرالى شان­حاي كونۆەنتسياسى قابىل­دان­دى. شىۇ-نىڭ وڭىرلىك انتيتەر­رور­لىق قۇرىلىمى قازىردىڭ ءوزىن­دە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ قۇرالدارى اراسىندا لايىقتى ورنىن الدى. وڭىرلىك انتيتەررورلىق قۇرىلىمنىڭ قا­تى­سۋىمەن 500-دەن استام تەر­رور­لىق اكتىلەردىڭ الدىن الۋعا ءمۇم­كىندىك تۋدى. ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ ساياسي سال­ما­عى مەن بەدەلى تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ. ونىڭ قۇرامى­نا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ەكى تۇراقتى مۇشەسى كىرەدى. شىۇ بۇۇ باس اسسامبلەياسى جانىن­دا­عى بايقاۋشى مارتەبەسىنە يە. ۇيىمعا مۇشە بولعىسى كەلەتىن­دەر­دىڭ, بايقاۋشىلار مەن ءارىپ­تەس­تىك ۇنقاتىسۋ بويىنشا مۇشە بولاتىنداردىڭ قاتارى وسە ءتۇسۋ­دە. ءبىز جاڭا سالالار – ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەكولوگيا جانە باسقا دا سالالار كىرەتىن ءوزارا ىق­پالداستىقتى كەڭەيتۋدەمىز. قا­زاق­ستان شىۇ-عا توراعالىعىن ءبىز­دەر­دىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جانە ۇيىم­نىڭ ءوزىنىڭ مەرەيتويلىق جى­لىمەن اياقتاعالى وتىر. ءبىزدىڭ ءتور­اعا­لى­عى­مىزدىڭ جىلىندا «قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاس­تىق جولىنداعى ون جىل» ۇرانى استىندا 110-نان استام بىرلەسكەن شارا وتكىزىلدى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ ءسوزى بارىسىندا بۇدان باسقا دا بىرلەسكەن شارالاردىڭ وتكىزىلگە­نى­نە توقتالدى. ەلباسىنىڭ اتاپ ايتۋىنشا, «بەيبىتشىلىك ميسسيا­سى-2010» بىرلەسكەن كەڭ كولەم­دە­گى انتيتەررورلىق جاتتىعۋى ءوتتى. ۇيىمنىڭ ەسىرتكىگە قارسى سترا­تە­گياسى قول قويۋعا ازىرلەندى. ءوت­كەن جىلى ۇيىم اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتتەۋ ۇدەرىستەرىنە اي­تارلىقتاي قولداۋ كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە قىرعىزستان دا بار. كور­سەتىلگەن كومەكتىڭ جالپى كولەمى 50 ميلليون دوللاردان اسا­دى. جالپىلاي العاندا, 10 جىل ىشىندە شىۇ جاڭا تۇرپاتتاعى حالىق­ارالىق وڭىرلىك ۇيىمعا اينالدى. ءارى قاراي قازاقستان پرەزيدەنتى ۇيىمنىڭ الدىندا تۇرعان جاڭا مىندەتتەر مەن جاڭا سىناق­تار ءۇشىن شەشىمدەر ىزدەستىرۋ قا­جەتتىگىنە توقتالدى. ەلباسىنىڭ توقتالعانىنداي, وتكەن كەزەڭ­دەردە ۇيىمنىڭ بازالىق قىزمەتى نەگىزىنەن ءۇش قاسىرەت – تەرروريزممەن, ەكسترەميزممەن جانە سەپاراتيزممەن كۇرەس بولدى. بۇگىندە ەسىرتكى سينديكاتى جاھاندىق از قاتەر تۋعىزىپ وتىرعان جوق. سوڭ­عى ون جىلدا اۋعانستاندا گەروين مەن ەسىرتكى ترافيگى ءوندىرىسى ون ەسەگە وسكەن. ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر بۇۇ باسشىلىعى مەن حالىقارالىق گااگا تريبۋنالىنا وسىعان بايلانىستى ۇيلەستىرىل­گەن ۇسىنىستارمەن شىعۋى قاجەت. حالىقارالىق تەرگەۋلەر جۇرگىزىپ, ادامزاتقا قارسى قىلمىسقا قاتى­سۋشى بارلىق ۇيىمدار مەن تۇل­عا­لاردى جاۋاپقا تارتۋى كەرەك. بارلىق وسى ءتورت كورىنىستەر – تەرروريزم, ءدىني ەكسترەميزم, سەپاراتيزم جانە ەسىرتكى بيزنەسى ءبىز­دىڭ ەلدەرىمىز بەن بۇكىل الەمگە ولاردى تاراتۋ ءۇشىن الەم بوي­ىن­شا ينتەرنەت جۇيەلەرىن پايدا­لا­نا­دى. سوندىقتان دا ۇيىم ەلدەرى وعان كۇشتى توسقاۋىل قويۋى قاجەت. بۇعان مىسال رەتىندە پرەزيدەنت اقش-تىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ ءتاجى­ري­بەسىن كەلتىردى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, اقش-تا كيبەر­قاۋىپ­سىزدىك – كيبەرقاۋىپكە جانە كيبەرتەرروريزمگە قارسى كەشەندى شارالار جۇرگىزۋگە باعىتتالعان قا­تال دوكترينا قابىلدانعان. سو­نى­مەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسى ينتەرنەت اگرەسسياسىنا قارسى «كيبەرپول» فۋنكتسياسىن ورىن­داي­تىن شىۇ-نىڭ ارنايى ورگا­نىن قۇرۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋ­دىڭ قاجەت ەكەنىن ءبىلدىردى. جانە تەرروريزممەن, ەكسترەميزممەن جانە ەسىرتكى قاۋپىنە قارسى كۇرەستە ءوز­ارا ءىس-قيمىلدى ءارى قاراي تەرەڭ­دەتۋ قاجەت ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ول ءۇشىن وڭىرلىك انتيتەررورلىق قۇرىلىمنىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ كەرەك. وسىعان وراي ەلباسى ۇي­ىمنىڭ اۋماقتىق جانە وڭىرلىك جانجالداردى رەتتەۋ جونىندەگى كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىندى. ەكىنشىدەن, بىزگە ماقساتتى ءتۇر­دە شىۇ-دا ءبىرتۇتاس كولىك-ەنەر­گەتيكالىق كەڭىستىك قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى دايىنداۋ قاجەت, دەدى ەلباسى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدە مۇ­ناي, گاز, گيدرورەسۋرستار بار جانە ءىرى تۇتىنۋ رىنوگى بار. ءۇشىن­شىدەن, شىۇ اياسىندا تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق­تىڭ جاڭا تەتىكتەرىن قۇرۋ ماڭىز­دى. ءبىز ينۆەستيتسيا مەن ساۋدا جو­لىنداعى كەدەرگىلەردى بارىنشا تومەندەتىپ, پەرسپەكتيۆالى بىرلەسكەن وندىرىستەردى قۇرۋىمىز قا­جەت. بىرلەسكەن جوبالار مەن ين­نو­ۆاتسيانى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دامۋ قورىن قۇرۋدى تەزدەتۋدى ۇسى­نامىن. قازاقستاننىڭ شىۇ اياسىندا سۋ جانە ازىق-ت ۇلىك كوميتەتى اتتى ءتيىستى ۇلتتىق ۆەدومستۆولار باسشىلارىنىڭ دەڭگەيىندەگى جاڭا قۇرىلىم اشۋدى ۇسىناتىنىن دا ايتتى. تورتىنشىدەن, قازاقستان­دا­عى جانە رەسەيدەگى بىلتىرعى ورتتەر مەن جاپونيادا بولعان جەر سىلكىنىسى توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى ورتالىق اشۋدىڭ قا­جەت­تىلىگىن دالەلدەپ وتىر. ءارىپ­تەس­تەرىمە توتەنشە جاعدايلار ءجو­نىندەگى كەڭەس قۇرۋدىڭ قاجەت­تى­لىگىن دە اتاپ وتكىم كەلەدى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. بەسىنشى كەزەكتە ەلباسى تۇ­راقتى جۇمىس ىستەيتىن ۇلتۇستىلىك بولجام ينستيتۋتىن قۇرۋدىڭ ۋا­قىتى جەتكەنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە, شىۇ دامۋىنىڭ بىرتەكتى بولجامىن دا ازىرلەۋ قاجەت, دەدى ەلباسى. ول ءۇشىن بارلىق ۇلتتىق بولجامدىق رەسۋرستاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرىپ, شىۇ-نىڭ بىرتەكتى ورتالىعىن اشۋ كەرەك. پرەزيدەنت وسىنداي قۇرىلىمنىڭ ارقاسىندا «شىۇ-2030», «شىۇ-2050» بول­جامدىق جوبالارىن ازىرلەۋگە بو­لاتىنىن دا كولدەنەڭ تارتتى. بۇل الداعى ۋاقىتتا ورىن الۋى ىق­تي­مال جاھاندىق ەكونوميكالىق داع­دارىستارعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن كەرەك. ودان ءارى ەلباسى بۇگىنگى كۇنى دۇنيە جۇزىندە بۇكىلالەمدىك ۆا­ليۋ­تا-قارجىلىق ارحيتەكتۋرانىڭ كىناراتىن تابۋ پروبلەماسى ءالى انىقتالماعانىنا وكىنىش ءبىلدىردى. بىزگە التىنمەن قامتاماسىز ەتىل­گەن ۇلتۇستىلىك تولىققاندى ۆا­ليۋتا قاجەت. ونى قابىلداۋ شىۇ-نىڭ قولىنان كەلەدى. جانە بۇگىن جاسالعان وپەراتسيالار – وسى ءىستىڭ جولىنداعى العاشقى قا­دام. مەن ايتقان وسى بەس ماق­سات – الەمنىڭ الداعى ون جىلعى دامۋىنا قا­جەتتى ماڭىزدى شارالار. ولار ءبىز­دىڭ حالىقتارىمىزدىڭ مۇددە­سىن قورعايتىن بولادى, دەدى پرەزيدەنت. ولاردى شىۇ-نىڭ «بەس مەيىرىمدى ىستەرى» دەپ اتاۋعا دا بولار ەدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ن.نازارباەۆ شىۇ-نىڭ ەرەكشەلىگى مەن تار­تىمدىلىعى وزدەرىنىڭ ساياسي-ديپ­لوماتيالىق ىستەرىنىڭ ەپتىلىگىنە جانە ولاردى ءوز ماقساتتارىنا يكەم­دەۋدەگى قادامدارىنا بايلا­نىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. شىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ ءبارى دە اۋماقتارىنىڭ, تاريحتارى مەن مادەنيەتتەرىنىڭ ارتۇرلىلىگىنە قا­را­ماستان, تەڭ جانە بىردەي داۋىس­قا يە. شىۇ-نىڭ ناق وسى قاسيەتى الەمدە قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋدا. سوندىقتان دا الەم ءبىزدىڭ ۇيى­مىمىزدان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەدى, دەي كەلىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇگىن استانادا ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز ءۇشىن ەۋرازياداعى بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق جانە قاۋىپسىزدىك جو­لىنداعى جاڭا تاريحي تاراۋ اشىل­عانىنا سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى. ءسوزىن قورىتىندىلاعان ەلبا­سى كەلەسى ءسوزدى قحر توراعاسى حۋ تسزينتاوعا بەردى. قىتاي حالىق رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو ال­دى­مەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا ۇيىم سام­ميتىن تاماشا ۇيىم­داس­تىر­عانى جانە ىستىق ىقىلاستى قو­ناق­جايلىق كورسەتكەنى ءۇشىن شى­نايى العىسىن ءبىلدىردى. قحر ءتور­اعاسى سودان كەيىن شىۇ-نىڭ قۇ­رىلعاننان بەرگى كەزەڭدەگى قىز­مە­تىنە توقتالدى. وسىدان ءدال ون جىل بۇرىن شانحاي ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمى قۇرىلعان ەدى, دەدى قىتاي باسشىسى. بۇل بەيبىت دا­مۋدىڭ ۇلى جەلىسى باستالعانىن بىلدىرەدى. سونداي-اق بۇل ۇيىمعا مۇشەلىككە كىرەتىن ءبىزدىڭ ەلدەر حالىقتارىنىڭ ىنتىماقتاسۋ ار­قى­لى بەيبىتشىلىك پەن دامۋعا ۇم­تىلىس جاساعانىن كورسەتەدى. شىۇ وتكەن ون جىل ىشىندەگى قىز­مەتىندە وعان مۇشە ەلدەر ءوزارا ىقپال­داسىپ جانە ورتاق كۇش-جىگەر جۇمساي وتىرىپ, ۇلكەن تابىس­تارعا قول جەتكىزدى. ءسوزىن وسىلاي باستاعان قحر توراعاسى حۋ تسزينتاو وسى جىل­دار ارالىعىندا ۇيىمنىڭ قىز­مەتىن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى ءجۇ­زەگە اسىرىلعان جۇمىستاردى اتاپ كورسەتتى. توراعانىڭ اتاپ ءوت­كەنىندەي, شىۇ-عا مۇشە مەملە­كەتتەردىڭ باسشىلارى تۇراقتى كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىندە ۇيىم­نىڭ تۇراقتى قىزمەت ەتەتىن ەكى قۇرىلىمى – حاتشىلىق پەن ءوڭىر­لىك انتيتەررورلىق ورتالىعى جۇ­مىس ىستەۋدە. ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ارقاسىندا شىۇ اياسىندا ىنتى­ماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىت­تال­عان جۇزدەگەن قۇجاتقا قول قوي­ىلدى. سونىمەن قاتار, زاڭدىق نەگىزدەگى ماڭگىلىك دوستىقتى كوز­دەيتىن تۇعىرناما قالىپتاسىپ جا­تىر. بۇل ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى شىنايى ىزگى نيەتتەس­تىكتىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى. قحر باسشىسى ءارى قاراي سوزىنە شىۇ-نىڭ الەمدىك جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولى مەن قىزمەتىن ارقاۋ ەتتى. ۇيىمنىڭ قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتىپ, وڭىردە تۇراق­تى­لىق­تى نىعايتۋداعى ءرولى جىلدان جىل­عا كەڭەيىپ كەلەدى. وتكەن كە­زەڭدەردە شىۇ-عا مۇشە ەلدەر بىرلەسە وتىرىپ, بىرنەشە رەت ان­تيتەررورلىق جاتتىعۋلار وتكىزدى. اسىرەسە, ترانسشەكارالىق قاۋىپ­سىز­دىكتى جانداندىرۋدىڭ, ەسىرتكى تاسىمالىنىڭ الدىن الۋدىڭ ءوڭىر ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزى ەرەكشە. بۇ­لار وڭىردەگى تۇراقتىلىقتى نى­عاي­تۋعا وڭ اسەر ەتەدى. سونداي-اق ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىن­تىماقتاستىقتى دامىتۋعا ار­نال­عان كوپجاقتى قۇجاتتارعا دا قول قويىلعان. قازىرگى كەزدە ۇي­ىم­نىڭ ەنەرگەتيكالىق كلۋبىن جانە ۇي­ىمنىڭ بانكىن قۇرۋ باستامالارى­نا وراي, ونىڭ تەتىكتەرىن قاراس­تى­رۋ جونىندە جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىنە قاتىستى ءىس-شارالاردا ويداعىداي ىلگەرى باسۋشىلىق بار. قىتاي تارابى شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە جالپى كولەمى 12 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن جەڭىلدەتىلگەن جاعدايداعى كرەديت بولۋگە ۋادە بەرىپ وتىر, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن حۋ تسزينتاو. ءبىز حالىقارالىق قاتىناستاردى كە­ڭەيتۋدى نازارعا الا وتىرىپ, ۇي­ىمعا ءتورت مەملەكەتكە باي­قاۋ­شى, ەكى ەلگە ارىپتەستىك بويىنشا ۇنقاتىسۋ مارتەبەسىن بەردىك. شىۇ بۇگىندە بۇۇ, وزگە دە بەدەلدى حا­لىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىم­دارمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ۇستىندە. ۇيىمنىڭ حا­لىق­ارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى تۇ­راقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. ويتكەنى, شىۇ-نىڭ قىز­مەتى وڭىردەگى قاۋىپ­سىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ ارقىلى وعان مۇشە ەلدەردىڭ وركەندەپ, دامۋىنا با­عىتتالعان. قحر توراعاسى بۇدان سوڭ, قا­زىرگى كەزدە جاھاندىق جانە ءوڭىر­لىك اۋقىمداعى «ىستىق نۇكتەلەر­دىڭ» كورىنىس بەرە باستاعانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, بەيبىتشىلىكتى قولداۋ ماقساتىندا شىۇ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى اتادى. حۋ تسزينتاونىڭ اتاپ وتۋىنشە, ۇيىمدى كوپبەيىندى, اشىق قىزمەت ەتۋشى بىرەگەي قۇرىلىمعا اينالدىرۋ كەرەك. وسىعان باي­لانىستى توراعا الداعى ونجىل­دىقتا مىنا ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ءبىرىنشى – ۇيىمنىڭ ماڭىزدى پروبلەمالارىنا قاتىستى ماسە­لە­لەر بويىنشا كەلىسە وتىرىپ, ۇي­ىم­شىلدىقپەن شەشىمدەر قا­بىل­داۋ. ەكىنشى – وڭىردەگى قاۋىپ­سىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇي­ىم­نىڭ مۇمكىندىگىن كۇشەيتۋ. ءاسى­رەسە, ەسىرتكى ترافيگىمەن, ترانس­شەكارالىق قىلمىس ءتۇر­لەرى­مەن كۇرەستى جانداندىرۋ. ول ءۇشىن وڭىرلىك انتيتەررورلىق جاتتىعۋ­لاردى ءجيى وتكىزۋ كەرەك. ءۇشىنشى – شىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەر ارا­سىندا ەكونوميكالىق ينتەگرا­تسيا­لىق بايلانىستاردى دامىتۋ, كولىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفرا­قۇ­رىلىمدى جانداندىرۋ. سون­داي-اق ەنەرگەتيكالىق جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قۇرۋ. ءتورتىنشى – گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ. ءسوزىن قورىتا كەلىپ, قحر ءتور­اعاسى قىتاي شانحاي ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋدى قابىلداپ الاتىنىن, تاراپتار­دىڭ بارلىعىنىڭ كەلىسىمىنە وراي, شىۇ بيىلعى جىلدى «دوستىق پەن تاتۋ كورشىلەستىك» جىلى دەپ اتايتىنىن جەتكىزدى. قىرعىزستان پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا ءوز سوزىندە ۇيىم ايا­سىن­دا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىن قۇرۋ جايىنداعى يدەيانى تولىق قول­داي­تىنىن ءبىلدىردى. مۇزداق­تار­دىڭ ەرۋىمەن تاۋ ىشىندە پايدا بول­عان سوقپاقتارمەن ءدىني ەكس­ترە­ميستەردىڭ, سودىرلى توپتاردىڭ وتۋىنە جول اشىلادى. بۇل ءبىزدى وتە قاتتى الاڭداتادى. ۇيىمنىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءتارىزدى ءبىز ءۇشىن دە تەرروريزممەن كۇرەس ماڭىزدى ەكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. سول ءۇشىن رەسپۋبليكامىزدا تەرروريزمگە قارسى ورتالىق اشىپ وتىر­مىز. ول تەك ءبىزدىڭ ەلدىڭ ىشىندە عانا ەمەس, ايماقتاعى قاۋىپ­سىزدىك ماسە­لەسىنە دە ۇلەسىن قوسادى دەگەن وي­دامىز. وسى ماڭىزدى ماسەلە ءتو­ڭى­رەگىندە ءار ەلدەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى عانا ەمەس, ازاماتتىق قوعاممەن قاتار, حالىقارالىق ۇي­ىمداردىڭ بىرلەسە قيمىلداۋى عانا وڭ ناتيجە بەرمەك. وسىلاي دەگەن قىرعىزستان پرەزيدەنتى ءارى قاراي شىۇ شەڭبەرىندە ەسىرتكىمەن كۇرەستى كۇشەيتە تۇسكەنىمىز ءجون ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى سامميت بارىسىندا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ستراتەگياسىنىڭ 2011 – 2016 جىلدار اراسىن قامتۋى بۇل ىستە بىرلەسە قيمىلداۋدىڭ قۇقىق­تىق نەگىزىن قالاپ وتىر. سون­دىق­تان قىرعىزستان وسى توڭىرەكتەگى بارلىق ءىس-قيمىلداردى تولىق قول­دايتىنىن جەتكىزەدى. وسى جەر­دە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 2010 جىل­دىڭ تامىز ايىندا ەسىرتكىگە قارسى كۇ­رەس جونىندەگى قۇرىلىم جۇمىس جاسايتىنىن دا ايتا كەتەيىن. ەسىرتكى الپاۋىتتارىنىڭ وزدەرى­نىڭ اردان تايعان جولىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدى پايدالانعىسى كەلگەن جوس­پارىنان قاتتى قىسىم كورە­تىن قىرعىز جۇرتى وسى كەسەلگە ناعىز مايدان اشۋدى ءوز مىندەتى سانايدى. سونىمەن بىرگە, دەدى ول, ءبىز بار­لىق ۇيىمداسقان قىلمىس­تىق توپ­تارعا قارسى بىتىسپەس كۇ­رەس اشىپ وتىرمىز. ويتكەنى, وسىن­داي توپ­تاردىڭ قوعامداعى تىنىشتىق­قا ىرىتكى سالاتىنى تۇسىنىكتى. شىۇ ءوز شاڭىراعىنىڭ استى­نا ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ جاتقان بىرنەشە ەلدەردى بىرىكتىرىپ وتىر, دەپ جالعادى ءسوزىن ر.وتۋنباەۆا. ال داعدارىستان ەندى ارىلۋعا بەتتەگەن قىرعىزستان حال­قى دا ۇيىم اياسىنداعى ەلدەردەن تومەن ءومىر سۇرگىسى كەلمەيدى. سوندىقتان, قىرعىزدار الدىنا يگى ماقساتتار قويىپ وتىر. ۇيىم­داعى سەرىكتەستەرىمەن اراداعى باي­لانىستاردى مەيلىنشە دامى­تىپ, جاقىن جاتقان كورشىلەرمەن اراداعى تۇسىنىستىكتى, قارىم-قا­تىناستاردى ورىستەتە بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى العا قاراي ۇدە­رىستى دامىپ جاتقان عالامدا بىزدەر, شىۇ-عا مۇشە ەلدەر الەم­دىك وركەنيەتتەگى كونە مادەنيەتتى جالعاستىرۋشىلار رەتىندە ۇيىم شەڭ­بەرىندە مادەني-گۋماني­تار­لىق ىنتىماقتاستىقتى دا العا دامىتا بەرۋگە ءتيىسپىز. سول سەبەپتەن قىرعىزستان تاراپىنىڭ شىۇ-عا مۇشە ەلدەر جاستارىنىڭ ىس­تىق­كول جاعاسىندا فورۋمىن ءوت­كى­زۋ جايلى ۇسىنىسىمدى قولداۋدى سۇرايمىن. بۇل ۇسىنىس 2009 جىلى شىۇ جاستار كەڭەسىنىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وتكەن كونفەرەنتسياسىندا قۇپتالعان بو­لا­تىن. قازاقستاننىڭ تابىستى ءتور­اعالىعىنان كەيىنگى الداعى جىلى قىتايعا وتەتىن توراعالىق تىزگىنى تابىستارىمىزدى ەسەلەي ءتۇ­سەدى دەپ ويلايمىن. قۇرمەتتى سامميتكە قاتىسۋ­شى­­لار, بۇگىنگى ۇيىم شەڭ­بە­رىن­دەگى وتىرىس مەن ءۇشىن قورى­تىن­دى بولىپ سانالادى. ويتكەنى, قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تي­تۋتسياسىنا سايكەس, الداعى كۇز­دە ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزىلۋى ءتيىس. سايلاۋدان كەيىن بي­لىك جەڭىسكە جەتكەن ازاماتقا تاپسىرىلادى. مەنىڭ مىندەتىم–وسى بيلىكتى بەيبىت تۇردە زاڭ جو­لىمەن تاپسىرۋ ءداستۇرىنىڭ نەگىزىن سالۋ بولىپ تابىلادى. الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس, بۇل سايلاۋعا بايقاۋشى رەتىندە حالىقارالىق ۇيىمداردان, سونىڭ ىشىندە شىۇ-دان دا بايقاۋشىلار شاقىرىلا­دى. ءبىز ءادىل دە ءمولدىر سايلاۋ وتكىزۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز. وتكەن جولعى پارلامەنت سايلاۋ­ىن­­داعى ءتارىزدى بارلىعى اشىق جۇرگىزىلەدى, دەدى ر.وتۋنباەۆا. ءسو­زىمدى اياقتاي كەلە, بارلىعىڭىزدى ۇيىمنىڭ 10 جىلدىعىمەن قۇت­تىق­تاپ, سامميت جۇمىسىنا ءسات­تى­لىك تىلەۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر.

مۇنان سوڭ ەلباسى ءسوز كەزەگىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆكە بەردى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى الەمدەگى قاۋىپسىزدىك ماسە­لە­سىنە ءوزىنىڭ بەلسەندى ارەكەت ەتۋ جۇيەسىن ءبىرىزدى ۇستانىپ كەلەدى. بۇل ۇجىمداعى ماڭىزدى ماسەلە­نىڭ ءبىرى ەكەنىنە داۋ جوق. ءارىپ­تەس­تەر اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتا تۇسۋدە جاسالعان جۇمىستارىمىز­دى ءبىز ءارى قاراي دامىتا تۇسۋگە مەيلىنشە پەيىلدىمىز. ونى جاقىن ارادا جانە الىس بولاشاقتا دا ورىستەتە ءتۇسۋدىڭ ماڭىزى زور دەپ ءبى­لەمىز. ۇيىم شەڭبەرىندە كوتە­رىل­­گەن ىنتىماقتاستىقتىڭ سان سا­لالارى, ونىڭ ىشىندە ايماق­تاعى تەررورعا قارسى كۇرەس, قار­جى سالاسى, ەكونوميكا سىندى با­عىتتاعى ارىپتەستىكتىڭ بەرەرى مول. رەسەيدە تەررورعا قارسى بىرقاتار ماسەلەلەر قولعا الىندى. ونىڭ قۇقىقتىق, زاڭدىق نەگىزى جا­سال­دى. ال وسى جۇمىسقا ۇيىمعا ءمۇ­شە ەلدەردىڭ دە ارالاسۋى اسا ماڭىزدى دەپ سانايمىز, دەدى رەسەي باسشىسى. ەسىرتكىمەن كۇرەس ماسەلەسى دە ۇيىم شەڭبەرىندەگى ماڭىزدى تا­قى­رىپ ساناتىندا. بۇل رەتتە ال­داعى جىلدارعا ارنالعان سترا­تە­گيانى ناقتى جۇرگىزۋدىڭ ءماندى­لىگىنە ەشكىم شەك كەلتىرمەيدى, دەپ ءسوزىن ساباقتاعان د.مەدۆەدەۆ اۋعانستانعا قاتىستى بىلاي دەدى: «اۋعانستان – ءبىزدىڭ كورشىمىز, ال ونىڭ ۇيىم جۇمىسىنا ارالاسۋى وسىعان دەيىنگىدەن تىعىزىراق بو­لۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. مە­نىڭ­شە, اۋعانستانمەن اراداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى فورۋمعا قاتىسۋشى­لاردىڭ قاي-قايسىسى دا قول­داي­دى. وسى ەلدەگى ىشكى جاعدايدىڭ تۇ­راقتىلىعى بەلگىلى ءبىر دارە­جە­دە بىزدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىمىزگە اسەرىن تيگىزەدى. شىۇ ءوزارا ءىس-قيمىلعا ارقاشان دايار ۇيىم, ول ەليتالىق كلۋب ەمەس, نەگىزگى مىندەتى – قانداي ءبىر ەلمەن قارىم-قا­تىناستاردى ۇلعايتۋ. ال ۇي­ىم­نىڭ ءارى قاراي دامۋىندا مۇشە­لىككە تالاپكەر ەلدىڭ مىندەتتەمەلەرىن قاراستىراتىن مەموراندۋم قابىلداۋىمىز قاجەت». د.مەدۆەدەۆ كەلەسى كەزەكتە شىۇ شەڭبەرىندەگى ءىرى جوبالار بويىنشا «جول كارتاسى» جاسا­لۋى­نىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ءدال وسىنداي فورۋم جۇمىسى الدى­مەن ەلدەر اراسىنداعى اسا ءىرى ترانسجوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. ءارى جىل اياعىنا دەيىن وسى ماڭىزدى قۇجاتتى دايارلاپ, قابىلداۋعا جانە ونى ۇزىن-سونارعا سالماي, تەزىرەك ورىنداۋعا ءتيىسپىز, دەي كەلە كەلەشەگى بار باعىتتىڭ ءبىرى دەپ ۆەن­چۋر­لىق قور قۇرۋ ماسەلەسىن كوتەر­­دى. ىسكەرلىك قارىم-قاتى­ناس­تار­دىڭ ورتالىعى بولاتىن بۇل قورعا قوسا شىۇ-نىڭ ارنايى قورىن قۇرۋدى ۇسىندى. ونداعى قاراجات, رەسەي باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, جوبالاردىڭ تەحنيكالىق-ەكونو­مي­كالىق نەگىزدەمەلەرىن جا­ساۋعا جۇمسالۋى ءتيىس. بۇل جايىندا ءبىز وسىدان بۇرىن دا پىكىرلەسكەنبىز, مەنىڭ ويىمشا, بۇل ابدەن ءپىسىپ جەتىلگەن ماسەلە, ءتىپتى پىسكەنى ءتۇ­گىل اسىپ كەتتى, ءارى ونى قابىل­داۋ­عا ۇيىمعا مۇشە ەل­دەردىڭ قاي­سى­سى دا دايىن دەپ بىلەمىن, دەدى. ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ كۇن ءتارتى­بىن­دە گۋمانيتارلىق باعىتتاعى باي­لانىستاردى ودان ءارى دامىتۋ مىندەتى تۇر. وتكەن جىلدىڭ قىر­كۇيە­گىندە شىۇ ۋنيۆەرسيتەتىن قۇرۋ قولعا الىندى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا 50-دەن استام مۇشە ەل­دەر­دىڭ جوو-لارى قاتىسۋدا. سون­داي-اق مۇشە ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ارىپتەستى­گى­نىڭ ماڭىزدى ەكەندىگى ايقىن. ونىڭ ءبىر پۋنكتى بولىپ ايماق­تا­عى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيا­لىق جاعدايدىڭ قاۋىپسىزدىگى شى­عادى. سوندىقتان وسىنداي كوپ­تە­گەن سالالار بويىنشا ارىپتەس­تىك­كە, بىرلەسە قيمىلداۋعا شاقىرا­تىن شىۇ اشىق ءارى ءوزارا قي­مىل­عا باعىتتالعان ۇيىم رەتىندە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى, دەپ ويىن قورىتىندىلادى. كەلەسى كەزەكتە ءسوز بەرىلگەن پاك­ستان يسلام رەسپۋبليكا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى اسيف الي زارداري قازاقستان ەلورداسى – استانا قالاسى وسىنداي بەدەلدى حا­لىقارالىق جيىنداردى وتكىزۋگە وزگەلەرگە ۇلگى كورسەتىپ كەلە جات­قانىنا ريزاشىلىق بىلدىرە كەلىپ, سوڭعى ون جىلدا شانحاي ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمى وڭىردە بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋدا جانە دامىتۋدا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقا­نىنا توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ توق­تالىپ وتكەنىندەي, پاكستان شىۇ-نىڭ يدەيالارى مەن ىن­تى­ماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتى­ن­دا­عى باستامالارىن قولدايدى. سونداي-اق پاكستان ۇيىمعا باي­قاۋشى بولعاننان بەرى ونىڭ وتى­رىستارىنا ۇنەمى قاتىسىپ كەلەدى. وتكەن ون جىلدا شىۇ ءوزىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ورنىن انىقتادى. ۇيىمنىڭ ال­دىنداعى ماقسات-مۇددەلەرى اي­قىن. پاكستان پرەزيدەنتى اسيف الي زارداريدان كەيىن ءسوز كەزەگى تيگەن اۋعانستان يسلام رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى حاميد كارزاي ءبىز ءۇشىن شىۇ-مەن ارا­داعى بايلانىستى دامىتۋ وتە ما­ڭىز­دى دەپ ءسوزىن باستادى. اۋعان­ستاندا ءبىز تەررورلىق توپتارمەن بايلانىستارىن ۇزگىسى كەلەتىن تاليبتەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدىك. ءبىز شىۇ تاراپىنان جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى­مىزعا قولداۋ كۇتەمىز. تۇراق­تىلىق جانە رەتكە كەلتىرۋمەن قاتار, تەررورعا قارسى كۇرەستە, زاڭسىز قارۋ-جاراق اي­نا­لىمىنا, جارىلعىش زاتتار جانە ەسىرتكى تاسىمالىنا قارسى ۇيىم بىزگە كومەككە كەلسە دەيمىز. اۋعانستان قازىر وتپەلى كەزەڭ قيىندىعىن باستان كەشۋدە, دەپ جالعادى ءسوزىن ح.كارزاي. وسى جاۋ­اپتى تۇستا اۋعاندىق قاۋىپ­سىز­دىك قىزمەتى يىعىنا اۋىر جۇك كوتەرۋدە. ال ەكونوميكاسى تۇرا­لا­عان, وزدىگىنەن تىعىرىقتان شى­عا المايتىن اۋعان ەلىنە قازىرگى كۇنى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت. اۋعان­ستان­عا حالىقارالىق قوعامداستىق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلتتىق بيلىك, ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى جوق, ءارى وسىنداي ءبىر قيىندىقتان قۇتى­لۋ­عا ءۇمىتتىڭ دە ۇزىلگەن تۇسىندا كىرگەنى ءمالىم. سودان بەرگى 10 جىل ىشىندە حالىقارالىق ۇيىمدار مەن كورشىلەرىمىزبەن بايلانىس­تار ءبىزدىڭ ەلگە ءبىراز جاقسى­لىق­تار الىپ كەلدى. ەكونوميكانىڭ جاعدايى ءسال دە بولسا جاقسارىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن وقۋ-اعارتۋ جۇمىستارى قالپىنا كەلتىرىلىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار پايدا بولۋدا. الايدا, ءبىزدىڭ حالقىمىز قاۋىپسىز تىرشىلىك كەشىپ, تەررور مەن كۇش كورسەتۋدەن قۇتىلىپ, بەي­بىت ءومىر ءسۇرىپ, ەركىن تىنىس­تاعىسى كەلەدى. ال ەگەر وعان قول جەتپەسە, مەملەكەتتىك ينستيتۋت, ۇلتتىق ەكونوميكاعا ۇلكەن قاۋىپ. سوندىقتان دا ءبىز ءاربىر قولداۋعا ءزارۋمىز. وسىمەن بىرگە, اۋعان حالقى اقش پەن ناتو كۇشتەرى­نىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولۋى رەتتەلىپ وتىرۋى ءتيىس دەپ سانايدى. ءبىز تاۋەلسىز ەلمىز, سوندىقتان اۋعان جۇرتىنداعى قولدانىلاتىن زاڭ اۋعاندىق بولۋى تابيعي نارسە دەپ تانيمىز. ءبىز ناتو مەن اراداعى كەلىس­سوزدەردە ءبىز ايماقتىق ولشەمدەر مەن كورشىلەرىمىزدىڭ مۇددەلەرىن دە ەسەپكە الىپ وتىرامىز, دەدى ءسوز رەتىندە اۋعانستان باسشىسى. ەگەر كوتەرىلگەن ماسەلەدە ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كو­لەڭكە تۇسەتىندەي بولسا, ونداي ارىپتەستىككە بارمايمىز. ءبىز ءوز بولاشاعىمىزدىڭ ۇيىم ايما­عىن­­داعى ەلدەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا ءوربيتىنىن انىق ۇعى­نا­مىز. ماڭايىمىزداعى قىتاي, ءۇن­دىستان, رەسەي سىندى كورشى­لەرى­مىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى مەن تۇرمىس دەڭگەيىن جوعارى­لاتۋ­دا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. بۇل ەلدەر كورشىلەرىن سۇيرەيتىن لوكوموتيۆ قىزمەتىن اتقارعانى دۇرىس بولار ەدى. سون­دىقتان ءبىز كورشىلەرىمىزبەن ينتەگراتسيالانۋ جولىن قالايمىز. اۋعانستان جەتكىلىكتى دارەجەدە مينەرالدى رەسۋرستارعا يە. ءبىز قىتايلىقتاردىڭ جەز كەن ورىن­دارىنا سالعان ينۆەستيتسياسىن جوعارى باعالايمىز جانە وزگە ەلدەردى دە وسىنداي قادامدار جا­ساۋعا شاقىرامىز. ءبىر ايماقتا جاقىن ورنالاس­قان­دىقتان, ءبىزدىڭ تاريحي, مادەني ورتاق تامىرلارىمىز بار. سون­دىق­تان شىۇ-نىڭ سامميتىنە شا­قىرىلعانىمىزعا قۋانىش­تى­مىز جانە وعان بايقاۋشى رەتىندە قاتىسقىمىز كەلەتىنىن ايتا كەتەيىن. مۇشە ەلدەر باسشىلارى ءبىز­دىڭ وتىنىشىمىزگە قۇلاق اسادى دەپ سەنەمىز, دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا اۋعانستان باسشىسى. ءۇندىستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سوماناحاللي كريشنا ءسو­زىن ءوزى ءۇشىن وسىنداي كوز تۇن­دى­راتىن اسەم قالادا بولۋ جانە ءۇن­دىستان مەملەكەتى اتىنان شىۇ-نىڭ مەرەيتويلىق سامميتىنە قا­تى­سۋ ۇلكەن قۇرمەت ەكەنىنەن باس­تادى. ءدال وسى قالادا ءۇندىستان 2005 جىلى شىۇ سامميتىنە العاش رەت قاتىسقان ەدى. ءبىز شىۇ اياسىنداعى ارىپتەستىككە ايرىقشا نازار اۋدارامىز. ۇيىم وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. مۇشە مەملەكەتتەر ءۇندىستاننىڭ الىس جانە جاقىن كورشىلەرى بولىپ تا­بىلادى. ءبىز ءبارىمىز تاريحي تا­مىر­لاس ەلدەرمىز. شىۇ بۇگىندە سان سالادا جەمىستى جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى, ونىڭ ىشىندە ەكى باعىتتى ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – تەرروريزممەن كۇرەس, ەكىنشىسى – ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق تۇ­راق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ. ءاسى­رەسە, بارىمىزگە قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر­عان تەرروريزمگە, ەكسترە­ميزم­گە, ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەس باعىتىنداعى اتقارىپ وتىر­عان شارالار ۇيىمنىڭ نەگىزگى قىزى­مەت ەتۋ تەتىگى. ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ ەشقانداي شەكا­را­سى جوق. اسىرەسە, بۇل ماسەلەنى ءۇندىستان وتە جاقسى بىلەدى. ول ادام ءومىرىن قيىپ قانا قويماي, قوعامنىڭ پروگرەستىك جولمەن دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. بۇل رەتتە ءۇندىستان شىۇ ايماعىن تەر­روريزم مەن ەكسترەميزمنەن ادا ءوڭىر رەتىندە كورگىسى كەلەدى. بولاشاقتا دا ءبىزدىڭ ەلىمىز وسى كەسەلدەرگە قارسى ۇدەرىستەرگە بەلسەنە قاتىسا بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز. ۇيىم اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتكە كەلتىرۋدە ەلەۋلى ىقپال ەتتى, بولاشاقتا دا وسى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە ءجۇر­گىزىلە بەرەدى دەپ ويلايمىن, دەدى ءۇندىستان سىرتقى ساياسات ۆەدوم­ستۆوسىنىڭ باسشىسى. سودان كەيىن ول ءوز ەلىنىڭ اۋعان­ستاندا 30 جىل بويىنا ساق­تالىپ كەلگەن كۇردەلى جاعدايدى رەتكە كەلتىرۋگە, ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق جاعدايدى ورنىق­تى­رۋ­عا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساي­تى­نىن كولدەنەڭ تارتتى. ءبىزدىڭ پرەمەر-مينيستر اۋعانستانعا ساپارلاپ قايتتى, سول ارقىلى ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋعانستانعا دەگەن دوس پەيىلىن كورسەتكىسى كەلدى, دەدى. ۇيىم مۇشەلەرى ەلدەردە ساۋدا-ەكونومي­كا­لىق باعىتتاعى ماسەلەلەردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى – كولىكتىك بايلانىستىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ءتو­مەن­دىگى. بۇل ءوز كەزەگىندە ساۋدا جانە ينۆەستيتسيانىڭ جاندانۋىنا كەدەرگى جاسايدى. بارلىق حالىق­ارا­لىق ۇيىمدار ءتارىزدى شىۇ دا ءوزى­نىڭ بولاشاق باعىتىن ايقىن­داپ الۋى ءتيىس.ءۇندىستان دا ۇيىم قىزمەتىنە بۇرىنعىدان تەرەڭىرەك جانە بەلسەندى ارالاسۋعا مۇددەلى. ايماقتىڭ دامۋى مەن وسى ەلدەرگە ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسقىسى كەلەدى. وسىلاي دەگەن شەشەن ءسوزىنىڭ اياعىن ءسامميتتى وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىم­داستىرعانى ءۇشىن قازاق ەلىنە العىسپەن تۇيىندەدى. سامميت جۇمىسىنا قاتىسقان موڭعوليا پرەزيدەنتى اكىمشىلى­گى­نىڭ باسشىسى باتتۋلگا داشجامتس شىۇ-نىڭ ايماقتاعى ءرو­لىنە ءمان بەرە سويلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ۇيىم اياسىنداعى بارلىق ىن­تىماقتاستىق, قاۋىپسىزدىك باعى­تىن­داعى اتقارىلىپ جۇرگەن جۇ­مىستارعا ءاردايىم كوز تىگىپ وتىرادى. از ۋاقىت ىشىندە شىۇ كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءىس-جوسپارىن ازىرلەدى جانە جۇزەگە اسىردى. بۇل رەتتە ايماقتىڭ قاۋىپ­سىزدىگىندە ەلدىڭ ءبارىن الاڭ­داتاتىن اۋعانستان ماسەلەسىن رەتكە كەلتىرۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا, دەدى بايقاۋشى مارتەبەسىنە يە موڭعوليا وكىلى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ءسوز تىزگىنىن العان تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون ەڭ الدىمەن قا­زاقستان تاراپىنا, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا شان­حاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى­نىڭ مەرەيتويلىق ءسامميتىن جو­عا­رى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جانە دوستىق پەيىلدى قازاق جۇر­تىنا قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى. شىۇ سام­ميتىنەن كەيىن قابىلدانا­تىن استانا دەكلاراتسياسىندا شىۇ ءۇشىن 10 جىلدىق اسا جاۋاپتى كەزەڭنىڭ ناتيجەسى, ۇيىمنىڭ جا­قىن بولاشاقتاعى جاڭا باعىتىن ايقىنداۋ ماسەلەلەرى كورىنىس تاپ­پاق. ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز مى­نادا: شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مى – الەمنىڭ ساياسي كارتاسى­نان ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الا الدى. وتكەن 10 جىلدىڭ ىشىندە ۇيىمنىڭ حالىقارالىق بەدەلى مەن ىقپالى ايتارلىقتاي دەڭ­گەي­گە ءوستى. ءومىردىڭ ءوزى وسىنداي جو­عارى بەدەلى ءارى ىقپالى بار ءوڭىر­لىك قۇرىلىم نەگىزىنىڭ قالانۋى­نىڭ قاجەتتىلىگىن دالەلدەپ بەردى. سەبەبى, قازىرگى زامان العا تارتقان قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ جانە ولارعا قارسى تۇرۋ, الەمدىك جانە وڭىرلىك ماسەلەلەردى بىرلەسە شەشۋ ءۇشىن دە مۇنداي ۇيىم قا­جەت. شىۇ قۇرىلعاننان كەيىن ورتالىق ازياداعى بارلىق ەلدەر سەكىلدى, تاجىكستانداعى قاۋىپسىز­دىك قامتاماسىز ەتىلىپ, تۇراقتى دامۋ جۇيەسى قالىپ­تاستى. كوپ­جاق­­تى ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىققا جاڭاشا سەرپىن بەرىلدى. بۇل – ءبىزدىڭ ورتاق ەڭبەگىمىز. سون­دىقتان, ءبىز ءوزىمىزدىڭ ورتاق جەتىستىكتەرىمىزدى باعالاي ءبىلۋىمىز قاجەت, دەدى ەمومالي راحمون. تاجىكستان پرەزيدەنتى ۇيىم ارقىلى قول جەتكەن جەتىستىكتەردى ەسەلەۋ قاجەتتىگىن, ەگەر, ۇيىمعا مۇشە ەلدەر مۇنداي قادامدارعا بارماسا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى جەتىستىكتەر مەن جاقسى ناتيجەلەر ۋىستان شىعىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە العا تارتتى. قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق ارىپتەستىكتە كۇردەلى وزگەرىستەر بەلەڭ الىپ, سايا­سي جۇيە دە وزگەرىس ۇستىندە تۇر. الەم قارجىلىق-ەكونوميكالىق داع­­دارىس, وڭىرلىك تەكەتىرەستەر مەن قاقتىعىستار, تەرروريزم, كلي­مات­تىڭ وزگەرۋى, ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى سەكىلدى كۇردەلى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. ال مۇنداي داع­دارىستار ەشقانداي دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ شەكاراسىن اينالىپ وتكەن جوق. ولاردان ەشبىر ەل قورعالماعان. ءبىز ءبىر-بىرىمەن تى­عىز بايلانىستى جانە ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى الەمدە ءومىر سۇرۋدەمىز. سوڭعى 2 جىلداعى وقيعالار – سونىڭ دالەلى. الەمدىك قارجى­لىق-ەكونوميكالىق داعدارىس دا­مىعان جانە دامۋشى ەلدەردەگى حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ, ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك جۇيە­سىنە ەداۋىر زالالىن تيگىزدى. ازىق-ت ۇلىك داعدارىسى, ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىم­­باتتاۋى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەشبىر ەلىن اينالىپ وتكەن جوق. ونىڭ ايتۋىنشا, عالامدىق تۇر­­عى­داعى قاۋىپ-قاتەرلەرمەن, ونىڭ ىشىندە تەرروريزممەن, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن جانە ەسىرتكىگە تىكەلەي قاتىستى ترانسۇلتتىق بىرلەسكەن قىلمىسپەن كۇرەس ءما­سەلەلەرى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءبىز ۋاقىت ءوت­كىزبەي, ماسەلەنى دەر كەزىندە ءتيىمدى شەشۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدا­رۋىمىز كەرەك, دەدى تاجىك­ستان باسشىسى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, ول عالامدىق تۇرعىدا قاۋىپ-قاتەر تۋعىزىپ وتىرعان ماسەلەلەردى ايتا كەلە, اۋعانستاندا قالىپ­تاس­قان جاعدايعا دا توقتالا كەتتى. بۇگىندە شىۇ-عا مۇشە ەل­دەردىڭ ارقايسىسىندا ەكونومي­كا­لىق دامۋدىڭ ۇزاق جىلدارعا ار­نالعان ۇلتتىق ستراتەگيالارى بار ەكەنى بەلگىلى. بۇلار جاقىن 10 جىلدىق مەرزىمدە ەۋرازيالىق كە­ڭىستىكتى دامىتۋدىڭ ورتاق سترا­تە­گياسىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ياعني, ءبۇ­گىندە ۇيىم قىزمەتىنىڭ ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك­تەر جەتەرلىك, دەدى تاجىكستان باسشىسى. ءوزىنىڭ سوزىندە ول, سونداي-اق, وتكەن 10 جىل ىشىندە ۇيىمعا مۇشە ەلدەر «شانحاي رۋحىن» نىعايتىپ قانا قويماي, ونىڭ الەمدەگى جەتەكشى ءارى بەدەلدى ۇيىمداردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا سەپ بول­عا­نىن اتاپ ءوتتى. بولاشاقتا دا ۇيىم ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇ­راق­­تىلىقتى, بەيبىتشىلىكتى ساق­تاۋ باعىتىنداعى ءوزىنىڭ الدىنا قوي­عان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالادى دەگەن سەنىمدەمىن, دەدى ە.راحمون. تاجىكستان پرەزيدەنتىنەن كەيىن ءسوزدى وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ الدى. وزبەك­ستان باسشىسى شانحاي ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر باسشىلارىنا, سامميتكە قاتىسۋ­شى­لارعا كونفەرەنتسيا جۇمىسى كەزىندە ساتتىلىك تىلەي وتىرىپ, قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا رياسىز قوناقجاي­لى­عى مەن اۋقىمدى جيىندى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى. مەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ شىۇ-نىڭ 10 جىل ىشىندەگى قىزمەتىنە بەرگەن باعالاۋلارىنا قوسىلا كەلە, از ۋاقىت ىشىندە بۇل ۇيىمنىڭ جەتەكشى, ىقپال ەتۋشى, بەدەلدى حا­لىق­ارالىق قۇرىلىمعا اينالعا­نىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۇيىم اياسىندا جوعا­رى دەڭگەيدەگى قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. ۇيىمنىڭ بەرىك ينس­تيتۋتتىق نەگىزى قالاندى. ءبۇ­گىن­دە ونىڭ قۇرىلىمدىق ورگان­دارى تۇ­راقتى تۇردە جۇمىس جاساۋدا. ساياسي, گۋمانيتارلىق, ەكونو­ميكالىق بايلانىستار تەتىكتەرى دە جاندا­نىپ, كولىكتىك-كوممۋنيكاتسيالىق ىنتىماقتاستىق جۇيەسى نىعايىپ كەلەدى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىنداعى قىزمەتىمىزدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى رەتىندە بايقاۋ­شى­لار ينستيتۋتىنىڭ ەنگىزىلۋىن, بۇۇ, اسەان سەكىلدى ۇيىمدار­مەن, تمد-مەن حالىقارالىق جان-جاقتى بايلانىستىڭ ورناتىلۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇلار شىۇ الەۋەتىن ايقىنداپ بەردى. سونداي-اق, ولار ۇيىمنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرمەن, حالىقارالىق قۇرى­لىم­دارمەن ىقپالداسۋعا ءازىر ەكەندىگىن بايقاتتى. وسى ورايدا, مەن شىۇ-نىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسەتىن بىرقاتار فاكتورلارعا توقتالعىم كەلەدى, دەدى يسلام كاريموۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, شىۇ-نىڭ نەگىزگى باعدارى وڭىردەگى تۇراق­تىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاما­سىز ەتۋگە باعىتتالعان. مۇنداي باع­دار قازىرگىدەي كۇردەلى ءارى قاۋىپ-قاتەرگە تولى كەزەڭدە اي­رىقشا ءرول اتقارۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, شىۇ – وعان مۇشە ەلدەرگە تەڭ دارەجەدە ىقپال ەتەتىن قۇ­رىلىم بولعاندىقتان, ولاردىڭ مۇددەسىنە قايشى كەلۋدى كوزدە­مەي­دى. ورتالىق ازياداعى قالىپ­تاسقان جاعدايعا كوز جۇگىرتە كەلە بايقايتىنىمىز, بۇل كەڭىستىكتەگى گەوساياسي, گەوستراتەگيالىق جۇيە­نىڭ ماڭىزدىلىعى, ونداعى تابيعي بايلىقتىڭ مول قورى بۇگىنگىدەي قاۋىپ-قاتەرگە تولى كۇردەلى كە­زەڭ­دە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ناز­ا­رىن­دا تۇر. بۇل رەتتە اۋعان­ستان­داعى جاعدايدى مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. 30 جىلدان بەرى ءۇز­دىك­سىز سوزىلىپ كەلە جاتقان كۇردەلى جاعداي حالىقارالىق قوعامداس­تىق­تىڭ ىقپال-ارەكەتىنە قاراماس­تان, ءالى دە باسىلار ەمەس. ءبىر وكىنىشتىسى, اۋعانستانداعى كۇر­دە­لى جاعدايدى اسكەري تۇرعىدا شەشۋ دە مۇمكىن بولماۋدا. مۇنى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى, ونىڭ ىشىندە اۋعانستانداعى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋگە مۇددەلىلىك تا­نىتىپ وتىرعان مەملەكەت باسشى­لارىنىڭ ءوزى مويىندايدى. سون­دىقتان, بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن اۋعان حالقىنىڭ ءوزى تارقاتۋى قاجەت. ءبىر-بىرىمەن قاقتىعىسىپ وتىر­عان تاراپتاردىڭ بەيبىت جولمەن كەلىسىمگە كەلۋى, الەمدىك قو­عام­داستىق نەگىزىندە اۋعانستان­نىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جان­دانۋى عانا بۇل ەلدى تىعى­رىقتان الىپ شىعا الادى. بۇل تۋرالى وزبەكستان 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا بۋحارەستە ءمالىم­دەگەن ەدى, دەدى ي.كاريموۆ. ول سونداي-اق, وزبەكستاننىڭ اۋعانستانمەن بولاشاقتا ۇلتارا­لىق مۇددە تۇرعىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق بايلانىسىن جال­عاستىرا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. شىۇ-نىڭ قىزمەتى وعان مۇشە ەلدەردىڭ قۇقىقتارىن تەڭ قورعاپ, مۇددە­لەرىن بىردەي ەسكەرگەن جاعدايدا عانا ناتيجەلى بولماق. ول ءۇشىن ءبىز ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر حالقىنىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتى مەن تۇرمىستىق ساپاسىن جاقسارتۋعا باسا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. سون­دا عانا شىۇ-عا مۇشە ەلدەر­دىڭ حالقى ۇيىم قىزمەتىنىڭ ما­ڭى­زى مەن تيىمدىلىگىن شىن ءمانى­سىندە سەزىنە الادى, دەدى ءوز­بەكستان پرەزيدەنتى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە يسلام كاريموۆ شىۇ-نىڭ اياسىنداعى ينۆەستيتسيالىق, ماسەلەن, ەلىشىلىك جانە ترانسشە­كارا­لىق تۇرعىداعى ماڭىزى بار كولىك, تەمىر جول, اۋە كوممۋنيكا­تسياسى سالالارىن جانداندىرۋ با­عىتىنداعى باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. بۇلاردىڭ بارلىعى ءبىز­دىڭ ەلدەردىڭ ەۋرووداق, وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق باي­لانىستى نىعايتۋعا سەپ بولماق, د