ءبىلىم مەن عىلىم ەشقاشان ءوز قۇنىن تومەندەتپەيدى

قازىرگى الەمنىڭ كوشباستاۋشىسىنا ۇمتى­لا­تىن جوعارى وقۋ ورىندارى ەڭبەك نارى­عى­نىڭ تالاپتارىنا سايكەس, تەوريا مەن ءتاجى­ري­بەنى قوس ورىمدە پايدالانۋدى تاڭدايدى. ەجەل­گى اكادەميالىق ءبىلىم بەرۋ قازىرگى وسكە­لەڭ باسەكەلەستىك جاعدايىندا ماماندار دايارلاۋدا قابىلەتسىز بولىپ قالدى. وسى ورايدا قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ءتۇرلى بەيىندى يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جاساۋدى نەگىزگى ماقسات ەتىپ, عىلىمي يننوۆاتسيالىق ورتالىقتار اگروتەحنوپاركتەر جانە تەحنوپوليستەر قۇرىپ, ءوندى­رىس پەن عىلىمدى تىعىز بايلا­نىستىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا يننوۆاتسيالىق اگرارلىق عى­لىم مەن ءبىلىم اگرو­وندىرىستىك ونەركاسىپتى دامىتۋدا­عى نەگىزگى فاكتور بولىپ وتىر. ال ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماندار جاڭا تەحنولوگيالار مەن ادىستەر­دى يگەرىپ, ءارى قولدانا ءبىلىپ, جاڭا يدەيالاردى سينتەزدەيدى, ولاردى ءىس ءجۇ­زىندە يننوۆا­تسيا­لىق ورتا دەڭگەيىنە جەتكىزەدى. اگرارلىق سالانىڭ ماماندارىن دايارلاۋدا كاسىبي شەبەرلىگىن كەڭەيتۋدە عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن ۇيلەسىمدى دامىتۋدا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ وزەكتىلىگىن ءوز بولاشاعى دەپ بىلەدى. بۇگىنگى بىلىكتى ما­مان­داردى دايارلاۋعا ءبىلىم مەن تاجىريبە داع­دىلارىنىڭ قاجەتتىلىگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەمدىك دامۋ تەندەنتسياسىن ءتۇسىنۋ ءوس­كە­لەڭ سىرتقى ورتانى باعدارلاي ءبىلۋ جانە تو­سىن شەشىمدەر قابىلداي الۋ بولىپ تابىلادى. تاياۋدا عانا بولىپ وتكەن «يننوۆاتسيالىق قازاقستان - 2020» اياسىندا وتكەن الماتى فورۋمىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق ساياسات شەڭ­بەرىندە 5 نەگىزگى باسىمدى سالا بەلگىلەندى. وسى فورۋمدا مەملەكەت باسشىسى 2020 جىل­عا قاراي قازاقستان يننوۆاتسيالىق تيپتەگى مەملەكەتتىڭ بارلىق بەلگىلەرى مەن اتري­بۋتتارى بولۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. وعان تيىمدىلىكپەن جەتۋ ءۇشىن يننوۆاتسيانىڭ نە ەكەنىن ءدال ءتۇسىنۋ قاجەت. بۇل جاڭا تەحنولوگيا ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالادى جانە بۇرىنعى تەحنولوگيانىڭ ساپاسىمەن سالىس­تىرعاندا قۇنى تومەن بولادى. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم بەرۋ, عىلىم جانە يننوۆاتسيالىق ورتاداعى اگرارلىق يندۋستريالىق دامۋ, وسى سالادا ەلدەرمەن باسەكەلەستىككە ەداۋىر اسەر ەتەتىن نەگىزگى وشاعى بولىپ تابىلادى. ۋنيۆەرسيتەت جا­ھاندىق كونتسورتسيۋمنىڭ مۇشەسى رەتىندە الەمنىڭ 300-دەن استام جوعارى وقۋ ورىن­دارىن بىرىكتىرەتىن جانە ورتا ازياداعى اگ­رارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋشى ءرولىن اتقارادى. سونىمەن قاتار تەمپۋس, ەرامۋس مۋندۋس, بولاشاق, لوگو (LOGO), فەت(FET) حالىق­ارا­لىق باعدارلامالارى ارقىلى اكادە­ميا­لىق جيناقتىلىقتى دامىتۋ بويىنشا جانە ەستS كرەديتتەردى قايتا ەسەپتەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدە ەلىمىزدەگى بازالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساپا مەنەدجمەنتى جۇيە­سى­نىڭ يسو 9001:2008 حالىقارالىق ستاندارتتا­رىنا جانە ۇلتتىق ينستيتۋتسيونالدى اككرەديتتەۋگە سايكەس جوعارى ساپادا ماماندار دايارلاۋ جانە باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ قايتا سەرتيفيكاتتالعانىن دالەل­دەي­دى. قازىرگى ۋا­قىتتا تاعى دا 20 باكالاۆرياتتىڭ جانە ما­گيس­ترا­تۋرالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلا­مالارىن حالىقارالىق اككرە­دي­تاتسيالاۋعا دايىندىق جۇرگى­زى­لۋدە. نارىق قاجەتتىلىگىنە جانە جۇمىس بەرۋ­شى­لەردىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كلاسسي­في­كاتورعا مىناداي جاڭا ماماندىقتار ەنگىزىلگەن: «اۋىل شارۋاشىلىعىن ەنەرگيا قۋاتى­مەن قامتاماسىز ەتۋ» جانە «وسىمدىكتى قورعاۋ مەن كارانتين». باكالاۆرياتتىڭ 12, ماگيس­تراتۋرانىڭ – 16, PhD دوكتورانتۋرانىڭ – 14 ماماندىقتارى بويىنشا مەملەكەتتىك جال­پىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى جاسالدى. 300-دەن استام وقۋ باعدارلامالارى جانە ءپان­دەردىڭ ەلەك­تيۆتىك كاتالوگتارى جاسالدى. 200-دەن استام وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارى, ون­ىڭ ىشىندە 34 وقۋلىق ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عى­لىم مي­نيس­ترلىگىنىڭ گريفىمەن شىعارىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى مينيسترلىكتەرمەن جانە ۆەدومستۆولارمەن, ۇلتتىق حولدينگتەرمەن, كورپوراتسيالارمەن, ءىرى كومپانيالارمەن, قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن تىعىز بايلانىستا. بۇل تاجىريبە بىتىرۋشىلەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسە­لە­لە­رىن ءتيىمدى شەشۋگە جانە بازا پراكتي­كالا­رىن كەڭەيتۋ مەن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە «اگروبىلىم» اسسوتسي­ا­تسيا­سى جانە كىشى اكادەميا اگرارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارۋدا. ولار ليتسەي-كوللەدج-ۋنيۆەرسيتەت «ءومىر بويى وقۋىمەن» ءپرينتسيپىن جۇزەگە اسىرۋدى قام­تاماسىز ەتەدى. قاشىقتىقتان وقىتۋ ورتالىعى بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىستەرىن الدىڭعى قاتارلى ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى مەن تەحنولوگيالارىنا تەڭ دارەجەدە پايدالانۋىنا قول جەتكىزەدى. ءتىل ورتالىعى ءوزىنىڭ قۇرامىنا 3 مۋلتيمەديالىق لينگافوندىق كابينەتىن جانە وقىتۋشىلار مەن ءبىلىم الۋشىلارعا تىلدىك دايىندىعىن كەڭەيتۋگە زور مۇمكىندىكتەر جاسايدى. 2010-2014 جىلدارعا قابىلدانعان قازاق­ستان­نىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەلى­مىز­دىڭ ەكونوميكاسىن جەدەل دامىتۋ جانە ونىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. باعدارلامادا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ مەن ساقتاۋ, ءوندىرىستى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ, جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن جاع­داي جاساۋ جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولو­گيانى كەڭىنەن ەنگىزۋدى دامىتۋ بويىنشا بىرنەشە كەشەندى ءىس-شارالار قاراستىرىلعان. ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 95 ينۆەستيتسيالىق جوبا باعدارلاماسىنا قاتىسا وتىرىپ, اگرار­لىق بەيىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ يننوۆاتسيا­لىق ور­تا­لىعىنىڭ قىزمەتىن ءتيىمدى جۇرگىزۋدە قازۇاۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن جانە ەلى­مىز­دىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتەدى. تاياۋدا استانادا وتكەن ءVىى دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا ەكونوميكا سالاسىنداعى نەگىزگى تاقىرىپتار قارالدى. يسلام بانكى قازاقستاننىڭ فەرمەرلىك شا­رۋا­شىلىعىن قولداۋ جانە دامىتۋعا 10 ملن. اقش دوللارىن بولۋگە شەشىم قابىلدادى. ودان باسقا ءتۇرلى ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى ءوز بيزنەستەرىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن جانە ەلدەر مەن كومپانيالاردىڭ قارىم-قاتىناسىن تال­قى­لادى. ونىڭ ىشىندە جاستار اراسىنداعى كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋدا ءتيىمدى العىشارتتار جاسالدى. ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەلىك, قا­زاقستانداعى فەرمەرلەردىڭ جوعارى مەكتەبى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە عانا بار. ول ەكستەنش جۇيەسىن بەلسەندى دامىتۋعا, اۋىلشارۋا­شى­لىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن فەرمەرلەرگە كەشەندى اقپاراتتىق, ماركەتينگتىك, قۇقىقتىق جانە كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا كومەك كورسەتەدى. فەرمەرلەردىڭ جو­عارى مەكتەبى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ مەن دايارلاۋ باعدارلاماسىندا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردا وندىرىستىك-كاسىپكەرلىك قىزمەتتەرمەن عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋدى تىعىز ينتەگراتسيالاۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ۋنيۆەرسيتەت اگرارلىق عىلىمي-وندىرىستىك كونتسورتسيۋمىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ باستاما جاساپ, اگرارلىق سالا ءۇشىن كادرلار دايارلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن كوپتەگەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن جانە كوللەدجدەرمەن تىعىز بايلانىس ورنات­تى. بۇلار ءوز كەزەگىندە پاتەنتتەردى, قورعالعان ديسسەرتاتسيالاردى جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىستارىن قارجىلاندىرىپ, ولاردى ۇلعاي­تۋعا مۇمكىندىك بەردى. سولاردىڭ بازاسىندا عىلىمي يدەيالاردى جانە بيزنەس-قۇرىلىمدار ارقىلى يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى جۇزەگە اسى­رۋدا كوممەرتسياليزاتسيالاۋ مودەلى جاسالدى. 2010 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرمەن جان-جاقتى تانىسىپ, اۋىلشارۋاشىلىق ءون­دىرىسىنە عىلىمي جەتىستىكتەردى ەندىرۋ جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ يننوۆا­تسيا­لىق قىز­مەت­تەگى دەڭگەيىن جوعارى اتاپ ءوت­تى. مۇنداي ۇلكەن باعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زەرت­تەۋ­شىلىك ءمار­تە­بەسىنە تابىسقا جەتۋىنە جاڭا ماق­ساتتار مەن مىندەتتەر قويدى جانە ەلىم­ىز­دىڭ اگرارلىق سالاسىنىڭ جاڭا ينتەللەك­تۋ­ال­دى ماماندار بۋىنىنىڭ قالىپتاسۋىنا ناقتى كومەگىن تيگىزدى. الداعى ۋاقىتتا ءبىز وسى سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساۋدامىز. تىلەكتەس ەسپولوۆ, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, قر ۇعا اكادەميگى. الماتى.