كىسىلىك نەمەسە قازاق قايتسە قالادى قازاق بولىپ؟

كىسىلىك. بۇل ۇعىم تۇلعامەن ولشەنەدى. باي­تاق تاريحىمىزدى تۇلعالار تاريحى قۇرايدى. قازاقتا ارقايسىسى ءار ەلگە پاتشا بولعانداي ەلتۇتقالار, تۇلعالار, دانالار, تەكتىلەر, كەمەڭ­گەرلەر, كوسەم­دەر كوپ بولعان. ءسوزدىڭ قادىرى قاشقان بۇگىنگى زاماندا تۇلعا, ۇلى دەگەن ۇعىم­داردى دا ابدەن جەرباۋىرلاتىپ الدىق. بۇرىن­دارى ۇلى دەپ جاراتۋشىنى – ءتاڭىردى – اللانى عانا اتاعان. وسى ءبىر بيىك ۇعىمدى بايى­بىنا جەتپەي, وڭدى-سولدى پايدالانۋدى ادەتكە اينالدىرىپ الدىق. مەكتەپ, ۋنيۆەرسيتەت كورمەگەن بۇرىنعى با­با­لارىمىز وسى كۇنگىنىڭ اكادەميكتەرىنەن انا­عۇرلىم بيىك تۇلعا بولاتىن. ولاردىڭ تۇلا بوي­لارى تۇنعان كىسىلىك, دانالىق ەدى. حال­قى­مىزدىڭ كورەگەندىگى دە, كوسەمدىگى دە, شەشەندىگى دە, كەمەڭگەرلىگى دە سول اسىلدارىمىزدىڭ بويىندا ەدى. نە مەكتەپ ەسىگىن, نە كىتاپ بەتىن اشپاعان بابالارىمىزدىڭ سونشاما دانالى­عىنا قايران قالاسىڭ. كىسىلىكتىڭ كىشى ورداسى – وتباسى, داستارقان, ءۇل­كەن ورداسى – القالى جيىن. كىسىلىگى كەلىسكەن, جاراتىلىسىنا اقىلى جاراسقان سونداي كارى قۇ­لاق, كونە كوزدەردىڭ شەت جاعىن بىزدەر كوردىك. قولدارىنا سۋ قۇيىپ, باتاسىن الدىق, عاجايىپ اڭگىمەلەرىن تىڭدادىق. كوشەلى قاريالار كوكى­رەك كوزىمەن قياداعىنى شولىپ, توڭىرەگىندەگى ەلدى ءتۇ­گەندەپ وتىرۋشى ەدى. بايىپپەن, بايسال­دىلىق­پەن ەلدىڭ, جەردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن, تاعدىرىن قوزعايتىن, شاريعات ايتاتىن, بۇگىندە تاريحتى تۇتاس بىلەتىن, ادام اتادان بەرمەن قاراي جۇيەلى شەجىرە تارقاتىپ, شاريعات ايتا­تىن, اۋزى دۋالى, ءسوزى ءپاتۋالى, قازىنالى قارتتاردىڭ ازايىپ بارا جاتقانى جانعا باتا­دى. قاي ۇيگە بارساڭ دا, كارى دەمەي, جاس دەمەي, «تەمىر جاشىككە» تەلمىرىپ وتىر­عانداردى كورە­سىڭ. داستارقان باسىندا جي­نالىپ, اعىنان جارى­لىپ اڭگىمەلەسۋدەن, وسيەت, ونەگەلى ءسوز ايتۋدان قالىپ بارامىز. ءسويتىپ, قاسيەتتى, قازى­نالى, كيەلى قازاق داستارقانىنىڭ قادىرىن كەتىرە باستادىق. وسىدان كەيىن ۇلتى­مىزدىڭ كەلەشەگى دەيتىن ۇل-قىزداردىڭ بويىنا كىسىلىك قايتىپ قالىپتاسادى؟ كىسىلىكتىڭ ءتۇپ نەگىزى تەكتىلىكتە دە جاتىر ما دەپ ويلايمىن. تەكتىلىك ۇرپاقتىڭ بويىندا اتا­نىڭ قانىمەن, انانىڭ سۇتىمەن دارىپ, سۇيەكپەن كەلەتىن قاسيەت. قانشا مالدى بولسا دا, باي قۋانار ەگىزگە. جاقسىدان جامان تۋسا دا, جاماننان جاقسى تۋسا دا, تارتپاي قويماس نەگىزگە, – دەگەندى قازاق تەگىننەن ايتپاعان. سۇڭقاردان سۇڭقار تۋار ساڭقىلداعان, جاقسىدان جاقسى تۋار جارقىلداعان, قارعادان قارعا تۋار قارقىلداعان, دەگەندەر «مەن جاقسىمىن» تولىپ جاتىر, پايداسى ءوز باسىنان ارتىلماعان, – دەپ ءسۇيىن­باي اتامىز دا ءدال ايتقان. كەزىندە قازاق ەرىككەننەن قۇدا تۇسپەگەن. حال­­قى­مىزدىڭ جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاي­تىنى دا, تەكتى جەردەن قىز الۋى دا بەكەر ەمەس. قانى تازا حالىقتىڭ جانى تازا بولاتىنىن جاقسى بىلگەن. ماڭگىلىك ەل ورناتامىز دەپ ءومىر كەشكەن, سول ءۇشىن زامانىنىڭ ۇلى يمپەرياسى – تۇرك قاعا­نا­تىن قۇرىپ, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا يەلىك ەتكەن, كەلەشەككە وسىنشاما بايتاق جەردى, تاۋ­سىل­­مايتىن بايلىقتى, توزبايتىن ءداستۇردى قال­دى­رىپ كەتكەن بۇمىن, ىستەمى, ەلتەرىس (قۇتلىع) قاعاندار دا, دانا تونىكوك تە, ايبىندى كۇلتە­گىن دە – ءبارى دە ءبىزدىڭ كىسىلىكتى بابالارىمىز بولاتىن. با­يىر­عى تۇرىك دانالارى يەلىك ەتكەن جەر دە, بايلىق تا, قالىپتاسقان ءداستۇر دە, وي-سانا دا, ەڭ الدىمەن قازاققا ميراس بولعان. تۇرك قاعانا­تىنىڭ قارا شاڭىراعى دا قازاقتا قالعان. ءبىز ءالى وسىنىڭ دا قادىرىن بىلە الماي كەلە جاتقان سەكىلدىمىز. سول بابالاردان جەتكەن كوپ قاسيەتتەن, سالت-داستۇردەن, قازاقى دانالىق, شەشەندىك, ويشىل­دىق بولمىسىمىزدان دا, تابيعي تۇرپاتىمىز­دان دا, اتا-تاريحىمىزدان دا, ۇلت رۋحى – تىلىمىزدەن دە كوز جازىپ قالا جازدادىق. سوڭعى ءۇش عاسىر­دا تاريحىمىز تالكەككە ۇشىرادى. سايا­ساتقا, كەلەكەگە اينالدى, تابانعا تاپتالدى. اتا سالتى, ادەت-عۇرىپ, رۋحانيات كۇيرەدى. حال­قى­مىز ءتىلى جوق مىل­قاۋعا, اقىلى جوق ماق ۇلىققا, بەي-بەرەكەسىز توبىرعا اينالدى. الاۋىزدىق, سەنىمسىزدىك ورنىق­تى. كولدەنەڭ كوك اتتى بيلەپ, ەل ءىشى ءب ۇلىندى. ءسويتىپ, بۇقار جىراۋدىڭ: اۋزى-باسى ءجۇن كاپىر جاياۋلاپ كەلەر جۇرتىڭا. جاعالى شەكپەن كيگىزىپ, بالدى ماي جاعار مۇرتىڭا. جەمىرلەرگە جەم بەرىپ, ەل قامىن ايتقان جاقسىنى سويلەتپەي ۇرار ۇرتىنا. باۋىزداماي ىشەر قانىڭدى, ولتىرمەي الار جانىڭدى, ەسەپكە سالار بارىڭدى – دەپ ابىلايعا ايتقان ءسوزى مەن مۇرات اقىننىڭ: مەن قاۋىپ ەتكەننەن ايتامىن: اق بورىقتاي يىلگەن كەيىنگى تۋعان بالانىڭ ۇستاي ما دەپ بىلەگىن, شايا ما دەپ جۇرەگىن. شاشىن, مۇرتىن قويدىرىپ, اششى سۋعا تويدىرىپ, بۇزا ما دەپ رەڭىن, ادىرا قالعىر زاماننىڭ مەن جاراتپايمىن سۇرەڭىن, – دەيتىن قاۋپى ءدال كەلدى.  قولدان بيلىك كەتىپ, ەل ءىشى جىك-جىك بولدى. مىنە, ءبىز وسىنداي سۇرقيا ءداۋىردى باسىمىزدان كەشتىك. ۇزىنا بويعى تاريحىنداعى تاعدىردىڭ سۇيەك­تەن وتكەن مۇنداي ازاپتى جولىن قازاققا ۇمىتۋعا بولمايدى. عاسىر اۋىستى, مىڭجىلدىق الماستى. زامان وزگەرۋدە, قوعام وزگەرۋدە, ادام وزگەرۋدە. قۇن­دىلىقتار اۋىسۋدا. وسىنداي سان الۋان وركە­نيەت­­تەر مەن مادەنيەتتەر ساپىرىلىسىپ, باسە­كەگە ءتۇسىپ جاتقان ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتا قازاق ءوز ۇل­تىن, ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن ساق­تاپ قالا الا ما, وركەنيەتتەن ءوز ورنىن تابا الا ما دەيتىن وي مازالاي بەرەدى. مۇنى ويلاماي­تىن قازاق جوق شىعار, ءسىرا. قالاي ويلانباي­سىڭ. قالاي قا­بىرعاڭ قايىسپايدى. كورمەيتىن سوقىر, سەزبەيتىن مىلقاۋ ەمەسپىز. كىسىلىكتىڭ ازايىپ, كىسا­پىرلىكتىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن كوزىڭمەن كورىپ, كوكىرە­گىڭمەن سەزىپ وتىرعان سوڭ تولعا­ناسىڭ, ۋايىم-قايعى جەيسىڭ. ۇلتتىعى­مىز­دى ۇلىقتاۋ, ءداستۇ­رىمىزدى دارىپتەۋ, اۋلەتتى باعام­داۋ, اتا-انانى ارداقتاۋ, ۇلكەندى سىيلاۋ, كىشىنى قۇرمەتتەۋ – قا­زاق اراسىندا قايتا قالىپتاسىپ, بۇلجىماس زاڭعا اينالسا ەكەن دەپ ارماندايسىڭ. قازاق كەزىندە اتا تاريحىن جىرداي قىلىپ اي­تاتىن, ونىسىن ۇرپاعىنىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋدى بو­رىشى سانايتىن ەل ەدى. مۇنىسى ۇرپاقتان-ۇرپاق­قا جالعاسۋشى ەدى. وكىنىشى, ۇلى دالادا بايىرعى زاماننان بەرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسقان وسى ءبىر ۇرپاقتار ساباقتاستىعى دا ۇزىلە باستادى. سونىڭ سالدارىنان ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن ءوز تاري­حى­مىزدى, بابالار جاساپ كەتكەن بايتاق تاريحىمىز­دى ءبىر ىزگە ءتۇسىرىپ جازا الماي, وزگەلەردىڭ جازىپ كەتكەن جىلنا­مالارىنا جۇگىنۋمەن, وزگەنىڭ ايت­قانىن قايتالاۋمەن كەلەمىز. ولاردىڭ ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى ءوز مەملە­كەتىنىڭ مۇددەسى, ءوز تانىم-تۇسىنىگى تۇرعى­سىنان جازعا­نىن ەسكەرمەي كەلەمىز. ونىڭ ۇستىنە وزگە ەلدىڭ جىلنا­ماشىلارى جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە, تاريحي تۇل­عالا­رى­مىزدىڭ دا اتتارىن ابدەن شاتاس­تى­رىپ جىبەردى. ايتپەسە, اتاۋلارى ءار كەزەڭدە ارقيلى ايتىلعانى بولماسا, ۇلى دالادا ءوسىپ-ءونىپ كەلە جاتقان حالىقتىڭ تەگىنىڭ ءبىر ەكەنى تاڭىرگە دە, ءبا­رى­مىزگە دە ايان. بۇگىنگى قازاق حالقىن قۇراعان, ءبىر كەزدەرى ءار ءتۇرلى مەملەكەت اتالعان رۋ-تايپالاردىڭ قۇت مەكەنى, اتا قونىسى وسى بايتاق قازاقستان جەرى بولاتىن. ءبىز راسى ابدەن قاعاجۋ كورىپ, ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن تاريحىمىزدان اداسىپ قالا جازداعان ەلمىز عوي. بايتاق دالانى مەكەندەگەن, يەمدەنگەن ەلدىڭ ۇلىلىعى, ەرلىگى جايىندا از جازىلعان جوق, بىراق سونىڭ ءبارى بۇگىنگى قازاق حالقىنىڭ بايىر­عى سالتى, تىرشىلىگى دەپ تانىلمادى. قايتا سول «جاز­عىشتار» ءوز مادەنيەتىمىزگە, ءوز تاريحىمىزعا جۋىت­قىسى كەلمەي, ءبىزدى ىلعي كەمىتۋمەن, كەمسىتۋمەن بولدى. ەلدى وياتۋ ءۇشىن تاريحتى وياتۋ كەرەك بولاتىنى, سالتتى جاس­تاردىڭ ساناسىنا, قانىنا ءسىڭىرۋ كەرەك بولا­تىنى سوندىقتان. سول سەبەپتەن دە جالپىعا ۇعى­نىقتى تۇتاس تاريحتى جاساپ بەرۋ – كەزەك كۇت­تىرمەيتىن مىندەت دەپ ويلايمىن. قازاقتىڭ بولاشاعى قازاققا عانا كەرەك. سون­دىقتان دا ۇلتتىڭ كەلەشەگى ءۇشىن بەل بۋىپ, بىلەك سىبانىپ, كارىسى بار, جاسى بار, تىزە قوسىپ قىزمەت ەتۋ بارشامىزدىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتىمىز دەپ ويلايمىن. قازاق بىتكەننىڭ ءبارى الدىمەن ءوز انا تىلىندە سويلەۋى, ۇلتىن جانىنداي ءسۇيۋى كەرەك. قازاق­قا ءتان قاسيەتتەردى, ءداستۇردىڭ وزىعىن قىز­عىشتاي قورۋى كەرەك. ءوز تاريحىڭنان, ءوز ءتىلىڭ­نەن, ءوز سالت-داستۇرىڭنەن, ءوز مادەنيەتىڭنەن اسىل, قىم­بات ەش­تەڭە جوق, الدىمەن وسىلاردى ارداقتا دەپ ۇيرە­تۋىمىز كەرەك جاستارعا. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءارى يتەرىپ, بەرى يتەرىپ ءجۇر­گەن­دە باسقا ۇلت وكىلدەرى دە قازاق ءتىلى مەن ادەبيە­تىنەن ساباق بەرە باستادى. كەلەشەكتە مەملەكەتتىك جاۋاپتى ورىندارعا سولار جايعاسىپ, اڭقاۋ قازاق دالادا قالىپ جۇرە مە دەپ قورقامىن. قازاقتى قازاقتان باسقا ەشكىم دە جارىلقا­ماي­دى, قازاققا قازاقتان باسقا ەشكىمنىڭ جانى دا اشى­مايدى. وشاقتىڭ بۇتى ۇشەۋ بولعانىمەن, ۇلت بىرەۋ – ۇلتتىڭ تاعدىرىن, كەلەشەگىن الدىمەن قا­زاق بالاسى ويلاۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ تاريحي يەسى – قازاقتار. بۇعان ەش­كىم بۇگىندە قارسى داۋ ايتا المايدى. دەسە دە, قازاق حالقىنىڭ مۇددەسى ءالى دە كوڭىلدەگىدەي قور­عالماي كەلەدى. كوپ ۇلتتى ەلمىز, قازاقستاندى مەكەندەپ وتىر­عان وزگە ۇلتتارعا قامقورلىق جاساۋ كەرەك دەۋمەن كەلەمىز. سوندا قازاققا قامقور­لىقتى كىم جاسايدى, قازاقتىڭ قاباعىنا كىم قاراپ, ماڭ­دايىنان كىم سيپاپ, ارقاسىنان كىم قاعادى دەيمىز عوي. كەشە تاۋەلسىزدىك العاندا قازاق ۇلتىنىڭ كوسە­گەسى كوگەرەدى, ءوز تىلىمدە ويلاپ, ءوز تىلىمدە سويلەي­مىن, باقىتقا كەنەلەمىن دەپ قۋاندى. وسى­نى قا­لادا تۋىپ, قالادا ءوسىپ, بيلىككە كەلگەندەر ءتۇسىن­بەي كەلەدى. قازاقتىڭ كەڭدىگى اۋىلدا ەكەندىگىن دە بىلگىلەرى كەلمەيدى. قازاق اتىمەن بيلىككە كەلگەن قازىرگى ەلي­تاعا ۇلتتىڭ دا, وتاننىڭ دا, اتادان قالعان جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە ونشا كەرەگى جوق سەكىلدى. ولارعا قازاق­تىڭ بايلىعى عانا كەرەك, اقشا كەرەك. اقشا بولسا افريكادا دا تۇرا بەرەدى. ۇلتقا جانى اشىماي­تىندار – ونىڭ كەلەشەگىن ويلا­مايتىندار, ۇلتتىڭ تاريحىن دا, مادە­نيە­تىن دە, ادەبيەتىن دە بىلمەيتىندەر, بىلگىسى دە كەلمەيتىندەر. بيلىك باسىندا وتىر­عان قازاقتىڭ ءبىرازىنىڭ ۇلت ماسەلەسىمەن باس اۋىرتپايتىنى سودان. قازاققا ۇلتتىق تاربيە, ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسى, ۇلتتىق سانا كەرەك. ۇلت كۇشەيسە ءتىل دە كۇشەيەدى, ۇلتتىڭ مارتەبەسى كوتەرىلسە ءتىلدىڭ دە مارتەبەسى كوتەرىلەدى. ۇيىسقان ۇلت بولامىز, ىرگەلى ەل بولا­مىز دەسەك, ەندىگى جەردە قازاققا كوزقاراستى وزگەرتۋ كەرەك, بيلىك ورىندارىنا مەملەكەت ءتىلىن, حالقى­مىز­دىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ادەبيەتىن, عۇرپىن جاقسى بىلەتىن, كەلەشەگىنەن ءۇمىت كۇت­تىرەتىن, ۇلتىن سۇيەتىن جاستاردى قويۋ كەرەك. ۇلت مۇددەسىن قورعاي­تىن, ۇلتتىق قاسيەتتى دارىپتەيتىن, ۇلتتىق وي-سانانى قالىپتاستىرىپ, دامىتاتىن, ۇلتتىق قۇن­دىلىق­تارىمىزدى ساقتايتىن كادر­لاردى ءوسىرۋ كەرەك. ايتپەسە, ءبىزدىڭ كۇنىمىز ەش­قاشان مەملەكەتى بول­ماعان, تۇراقتى مەكەنى جوق, بىراق مادەنيەتىن جوعالتپاعان, وتباسىندا ءوز تىلىندە سويلەيتىندەردىڭ كۇنىنەن ارتىق بولمايدى. اتا زاڭىمىز بويىنشا پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەر­لەردىڭ ءبارى دە مىندەتتى ءتۇر­دە قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرادى. ەندىگى جەردە بولاشاق مينيسترلەر دە, اكىمدەر دە, ولار­دىڭ ورىن­باسارلارى دا, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنان ۇمىتكەر­لەر دە, وزگە دە لاۋازىمدى قىزمەتكە باراتىندار­دىڭ ءبارى دە قازاق تىلىنەن مىندەتتى تۇردە ەمتيحان تاپسى­رۋلارى كەرەك. ولاردان ەمتيحان قابىلدايتىن ءتا­ۋەلسىز ءتىل كوميس­سياسى قۇرىلۋى كەرەك. ءسويتىپ, جيىرما جىل بويى تالقىلاي بەرمەي, ءتىل تۋرالى زاڭدى ورىنداۋى­مىز, ورىنداتۋىمىز كەرەك. سول كەزدە مەملەكەتتىڭ ءتىلىن ءبارى دە ۇيرەنەتىن بولادى. تاۋەلسىز ەل بولعانىمىزعا دا بيىل 20 جىل تولادى. ەندىگى جەردە جالتاقتاۋدىڭ, جالپاقشە­شەي­لىكتىڭ ءجونى جوق. ۇلتتىق ءتىلىمىزدى, ۇلتتىق مادەنيە­تىمىزدى, ۇلتتىق وي-سانامىزدى, ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى دامىتىپ قانا الەمدىك وركەنيەتكە ۇلەس قوسا الامىز. ءتۇپتىڭ تۇبىندە قازاق دامىعان, تۇتاسقان, ينتەل­­لەكتۋالدى ۇلتقا اينالماي, ونىڭ مۇددەسى تۇپكى­لىكتى قورعالماي قازاقستاندا تىنىشتىق تا, تۇراق­تىلىق تا بولۋى مۇمكىن ەمەس. ءوزىنىڭ نەگىزىن قۇراپ, ىرگەتاسىن قالاپ وتىرعان حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ ءمۇد­دەسىن قورعاماعان مەملەكەت ۇزاق ءومىر سۇرە ال­مايدى. الەمدە مۇنىڭ مىسالى كوپ. قاندى كوتە­رىلىستىڭ ناتيجەسىندە, توڭكەرىسپەن, زورلىقپەن ورنا­عان كە­ڭەس وكىمەتى ۇزاق ءومىر سۇرە المادى. ويتكەنى, جاساندى مەملەكەت ۇلتتاردىڭ مۇددەسىن قورعامادى, قايتا سول ۇلتتاردىڭ نامىسىن, تاريحىن تابانعا تاپتادى, مانسۇق ەتتى, سالت-ءداستۇرىن كەلەكەگە اينال­دىردى. تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتۋدا تاريحتىڭ وسىن­داي قاتال ساباعىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. مەن سانالى عۇمىرىن مەملەكەتكە ارناپ كەلە جاتقان ادامنىڭ ءبىرىمىن. قانىم دا, جانىم دا قا­زاق. ءبىز كەشە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىندا لا­پىل­داپ جانعان وتتىڭ ىشىندە جۇردىك. قازاق­ستاننىڭ يدەولوگياسىن بەس جىل باسقاردىم. وڭاي بولعان جوق. اۋمالى-توكپەلى زامانداعى بەس جىل بويعى يدەولوگيانىڭ باسىندا ءجۇرىپ ات­قارعان ەڭبە­گىمدى قازاق ۇمىتتى دەپ ويلا­مايمىن. تاريحتىڭ قايتا جاڭعىرۋى, ادەت-عۇرىپتىڭ حالىق­پەن قايتا قاۋىشۋى, بۇگىندە تويلاپ جۇرگەن ناۋرىز مەرەكەسىنە دەيىن ءبىز وت كەشىپ ءجۇرىپ قالىپتاستىردىق. جادىنان, تاريحىنان اداسقان حالىقتى ءوز تاري­حىمەن, ءوز جاقسىلارىمەن قايتا تابىستىرۋ وڭاي ەمەس ەدى. ول ءۇشىن اتا تاريحىن قايتا اقتارىپ, قا­زاق تاريحىن جەلىسى ۇزىلمەگەن تۇتاس قۇبىلىس رەتىندە قايتا قاراۋعا تۋرا كەلدى. انىعىندا حالىق تاريحىنىڭ تۇنىق باستاۋى, قاينار كوزى ەشبىر تاريحي جازبا دەرەكتەرمەن سا­لىستىرۋعا كەلمەيتىن, اتادان-بالاعا, ۇرپاقتان-ۇر­پاق­قا ۇزىلمەي ايتىلىپ كەلە جاتقان اۋىزشا شەجىرەسىندە جاتىر. ءبىزدىڭ بابالارىمىز اتا تاري­حىن ۇرپاقتارىنا اۋىزشا ايتىپ, قۇلاعىنا قۇيىپ وتىر­عان. نە ءبىر قىرعىن سوعىستاردان, اپاتتاردان بۇگىنگى كۇنگە امان جەتكەنى دە سودان. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ شىن تاريحى شەجىرەلەرىمىزدە, بايتاق ەپوستا­رى­مىز­دا, باتىرلار جىرلارىن­دا جاتىر. قازىرگى ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىپ, كاندي­دات­تىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان كاسىبي تاريحشىلارىمىزدىڭ كوبى جازعان تاقىرىبىنىڭ شەڭبەرىنەن كوپ ۇزاي المايدى. تۇتاس تاريحتى تارقاتىپ ايتىپ بەرە ال­مايدى. ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى وسىندا بولىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە تاريحىمىزدى تۇپتەن تار­تىپ تۇتاس باياندايتىن عۇلامالاردىڭ كوبى ءومىر­دەن ءوتىپ كەتتى. ءماشھۇر ءجۇسىپ, شاكارىم, مۇ­حا­مەدجان تىنىشباەۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, الكەي مار­­عۇلان, ەرماحان بەكماحانوۆتار بۇگىندە ارا­مىز­دا جوق. قازاق تاريحىن تۇتاس بىلەتىن مامان­دارى­مىزدىڭ ءوزى نەكەن-ساياق. ولاردىڭ ءبىرازى سول تاريحتىڭ بiر عانا كەزەڭiن زەرتتەگەندەر. وسىنىڭ سالدارىنان جاس ۇرپاق ءوزiنiڭ اتا-باباسى جاساعان تۇتاس, بايتاق تاريحتى ءالi دە بiلمەي كەلە جاتىر. تاريحىمىزدى, ۇلتىمىزدىڭ شەجىرەسىن, ۇلى تۇل­عالارىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرمەي, ولاردى وتانشىل بولادى, حالقىنا, ەلىنە تۇتقا بولادى, كەلەشەكتە وسى ەلگە يە بولادى دەپ ايتۋ قيىن. بۇگىنگى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحى دا وتكەن اتا تاريحىمىزدىڭ زاڭدى جالعاسى. باس­قاسىن بىلاي قويعاندا, قازىرگى تاڭدا قولىمىزبەن قۇرىپ جاتقان تاۋەلسىزدىك تاريحىن دا جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرە العانىمىز جوق. ۇلت جانە ءدىن, تاريح جانە ءدىن, ءداستۇر جانە ءدىن ماسەلەسى دە تەرەڭ بايىپتالماي كەلەدى. ءدىندى سالتپەن, داستۇرمەن شاتاستىرۋشىلار كوبەيدى. تەگىندە ەشبiر حالىقتىڭ تاريحىن دiننەن ءبولiپ قاراۋعا بولمايدى. دiن – دىڭگەگىمىز. دiن – مادەنيە­تiمiزدiڭ مايەگى. دiندi يدەولوگيادان دا ءبولiپ قاراۋ مۇمكiن ەمەس. تاريحىمىزدا قازاق حالقىنىڭ قۇرا­مىنا كiرگەن رۋلار مەن تايپالار باعزى زامانداردان بەرى ءتۇرلi دiندi باسىنان كەشiرگەن. ونى بiز تاريحتان جاقسى بiلەمiز. بiزدiڭ يسلامعا دەيiن ۇزاق ۋاقىت ۇستانعان دiنiمiز – تاڭiرلiك دiنi ەدi. كەيبiرەۋلەر «جەتiسiن» بەرۋگە بولمايدى, «قىرقىن», «جىلىن» بەرۋگە بولمايدى دەپ تالاسىپ, داۋرىعىپ جاتادى. مەنىڭشە, مۇنىڭ دىنگە قاتىسى جوق. ول حالىقتىڭ سالتىنا, عۇرپىنا بايلانىستى ماسەلە. ءۇIII عاسىردا كۇلتەگiن باتىر دۇنيەدەن وتكەن سوڭ بiر جىلدان كەيiن اس بەرگەن. اڭىرتاستا: «كۇلتەگiننiڭ اسىندا ونىڭ ءتورت مىڭ جىلقىسىن, iرi قارا مالىن, التىن-كۇمiسiن, دۇنيە-مۇلكiن تۇيعىندار ەلگە تاراتتى» – دەپ جازادى. بۇل نە, دiن بە؟ جوق, بۇل – دiن ەمەس, حالىقتىڭ سالتى. ال بiزدiڭ ءۇIII عاسىردان بەرi قا­راي ۇستانىپ كەلە جاتقان, مويىنداعان دiنiمiز – ءوزى­نە دەيىنگى دiندەردiڭ ەڭ اسىل قاسيەتتەرiن, ماڭىزىن بويىنا سiڭiرiپ, دامىعان, ۇيلە­سiمدi دiن – يسلام دiنi. يسلام – وركەنيەتتiڭ ءدىنى, عىلىم­نىڭ ءدىنى. سوندىقتان دا ءيسى قازاق يسلامدى ءوز سالتاناتىمەن, ءوز داستۇرiمەن, ءوز كوركiمەن, ءوزiنiڭ تەرەڭ مازمۇنى­مەن ۇستانا بiلگەنى ءجون. تەگىندە, ءدىن اتاۋلىنىڭ ءبارى ءاۋ باستا كىسىلىككە نە­گىزدەلگەن. كىسى اقىسىن جەپ, بىرەۋگە ءجابىر كور­سەتۋدى قاي ءدىن بولسا دا ماقۇلدامايدى. وكىنىشى, بۇگىندە ءدىن قاسيەتتەن گورى قارۋعا, ساياساتقا اينالا باستادى. بەلگىلى ءدىنتانۋشى عالىم, قۇران اۋدارما­شى­سى ۆالەريا پوروحوۆانىڭ وسى «ەگەمەن قازاق­ستانعا» بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان: «جي­ىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ با­سىندا ءدىننىڭ سايا­سات­تانۋى قاتتى كۇشەيىپ كەتتى. بۇل الاڭداتارلىق جاعداي. ساياسات دەگەن وتپەلى نارسە. ءدىن قاشاندا ءاۋ باستاعى تازا­لىعىن ساقتاپ تۇرۋى ءتيىس. ءدىن ساياساتتانعان جەردە ول قولى لاس, جانى لاس ادامداردىڭ قۇرالىنا اينالماي قوي­مايدى» دەگەن پىكىرىن دە ۇمىتپا­عا­نى­مىز ءجون. بۇگىندە باسقا ءدىندى, جات تاربيەنى ۋاعىزداپ ءجۇر­گەندەر كوبەيىپ بارادى. بۇل, تۇپتەپ كەلگەندە, كەلە­شەكتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ دەگەن ءسوز. ماسەلەن, 1,5 ملرد. حالقى بار قىتايدا 4 قانا ءدىني كونفەسسيا بولسا, اينالدىرعان 16 ملن. حالقى بار قازاقستاندا 4000-داي ءدىني بىرلەستىكتىڭ تىركەلۋىن قالاي تۇسىنەمىز؟ تۇبىندە مۇنىڭ ارتى نەگە اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن؟ ونى دا وسى باستان ويلانباسا بولمايدى. ەلباسى كۇنى كەشە ءدىن ىستەرى اگەنتتىگىن قۇرۋ تۋ­رالى جارلىق شىعارعاندا وسىنى دا قاراس­تىردى دەپ بىلەمىز. بۇرىندارى ۇيعىرلاردىڭ مەشىتى, وزبەك­تەردىڭ مەشىتى, چەشەندەردىڭ مەشىتى دەگەندى ارا تۇرا ەستۋشى ەدىك. بۇگىندە ءار جاماعاتتىڭ ءوز مە­شىت­تەرى بار. ءبىرىنىڭ مەشىتىنە ءبىرى باس سۇقپايدى. قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا قاۋىپتى تەندەنتسيانىڭ ءبىرى وسى ما دەپ ويلايمىن. بۇل قاۋىپتىڭ بەتىن قاي­تارۋ ءۇشىن قازاقستان مۇسىل­ماندارى ءدىني باسقار­ماسىنىڭ قۇزىرەتىن كۇشەي­تىپ, ءبىر ءدىن – ءبىر مادەنيەت – ءبىر ءتىل ساياساتىن باتىل جۇرگىزۋىمىز كەرەك. سوندا عانا باسقا دياسپورا وكىلدەرىن مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتىنىڭ ماڭايىنا توپ­تاستىرا الامىز. سالت-داستۇرلەرىمىز عاسىرلار بويى يسلام دىنىمەن بىرگە ەكشەلىپ, تارازىلانىپ كەلەدى. وسى تۇر­عىدان العاندا, تۇساۋ كەسۋ, قىز قۋ, كوكپار, بەتاشار, سالەم سالۋ, اس بەرۋ, ءان ايتۋ سەكىلدى قازاق ءداستۇر­لەرىن شاريعاتقا قايشى دەپ كىم ايتا الادى. قازاقتىڭ تورقالى تويىنان باستاپ, توپى­راقتى ولىمىنە دەيىن تۇنعان ۇلگى-ونەگە ەدى. قازىر قۇدايعا شۇكىر, ەلدە قۋانىش كوپ, توي كوپ. سول تويدىڭ ءوزى ءتالىم-تاربيەدەن گورى ىسىراپ­شى­لىق­قا, اتاق شىعا­رۋعا, داڭعازاعا اينالىپ بارا جاتقانداي. توي بولسا, اتا-بابامىزدا بولماعان – بالاسى-ەنەسىمەن, كە­لىنى-قايناعاسىمەن جابىسىپ بيلەيتىن ادەت شىق­تى. لەپىرمە, كوپىرمە ءسوز, بوس ماقتاۋ, بوسپەلىك ەتەك الىپ بارادى. كىسىلىكتىڭ ءبىر توركىنى يماندىلىقتا جاتىر. بۇرىنعىلار ىزگى قاسيەتتەردى بويىنا جيعان ادامدى يماندى, ءيمانجۇزدى ەكەن دەپ جاتۋشى ەدى. بۇگىندە قۇدايعا سەنگەنمەن – قاتىگەز, مەشىتكە بارعانىمەن – مەيىرىمسىز جاندار كوبەيىپ بارادى. ءوز باسىم اللانىڭ جەردەگى ۇيىنە اپتا سايىن بولماسا دا ءساتى تۇسكەندە بارىپ تۇرامىن. اللادان جان بايلىعىن, جۇرەك تىنىشتىعىن تىلەپ, ءتىلىمدى كاليماعا كەلتىرىپ, بىلگەن دۇعامدى وقىپ, سىيى­نىپ جۇرەمىن. وسى كۇندەرى مەشىتتەن قارا­پايىم تازالىقتى دا تابا الماي, جانىڭ قۇلازي­دى. بوساعاسىندا پىرداي شاشى­لىپ جاتقان اياق كيىمنەن اياعىڭدى الىپ جۇرە المايسىڭ. ءبىرىنىڭ ءۇس­تىنەن ءبىرى اتتاپ ءوتىپ جاتقان ادام. مۇندا قانداي تازالىق بولۋى مۇمكىن. ءدىن – ۇستاي الساڭ قاسيەتىڭ, ۇستاي الماساڭ قاسىرەتىڭ. بۇگىندە ءبىلسىن, بىلمەسىن, جاپپاي دىنگە قۇلاۋ ەتەك الدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءدىننىڭ دە قادىرىن قاشىرىپ الامىز با دەپ قورقامىن. مۇنى ەلباسى دا ءوزىنىڭ «سىندارلى ون جىل» كىتابىندا: «ەكى نارسەدەن – ءدىني دۇمشەلىك پەن ءدىني فاناتيزمنەن ساق­تانۋ كەرەك» دەپ ورىندى ايتقان ەدى. يسلامنىڭ بەس نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى – قاجىلىق. ول – اتاق ەمەس, پارىز. مەن ءدىندى يدەولوگيا رەتىندە قابىلداعان يران مەملەكەتىندە ەلشى بولعان اداممىن, وندا جىل سايىن ميل­ليونداعان ادام قاجىلىققا بارادى. اللانىڭ راحمەت ايى تۋعاندا ول ەلدىڭ ۇشاقتارىنىڭ ءبارى مەككەگە قاراي ۇشادى. بىراق, مەككەدەن, مەدينادان قاجى اتانىپ كەلگەن جان بالاسىن كورگەن ەمەسپىن. ال, ءبىزدىڭ ەلدە بۇل ساۋاپتى ءىس تە ساۋداعا, بيزنەسكە, اتاققا, شەنگە اينالىپ بارا جاتقان سياقتى. ادام بالاسى ناماز وقىسا دا, ورازا تۇتسا دا ونى ماقتان ءۇشىن, بiرەۋگە كورسەتۋ ءۇشiن ەمەس, اۋەلى اللانىڭ رازىلىعىن الۋ ءۇشىن, سوسىن ءوزى ءۇشىن ىستەيدى. ال بiزدە ناماز وقىپ, مەشىتكە بارعانىن جارناما جاسايتىندار كوبەيىپ بارادى.  يسلام – ءمولدىر بۇلاق, ول اركىمنىڭ جۇرەگىنە جولدى ءوزى تابادى. ونى جۇرەكپەن, بىلىكتىلىكپەن قابىلداعان ابزال. دىنگە سانامەن, جۇرەكپەن با­رۋى­مىز كەرەك. يسلامدى قاسيەتتەۋشىلەردەن, تە­رەڭ ۇققانداردان گورى ءالى دە ەلىكتەۋشىلەر كوپ پە دەپ ويلايمىن. وسى كۇنى ۇلتىمىزدىڭ ماڭدا­يىنا باسىپ, ءۇمىتى بولادى دەپ جۇرگەن ازامات­تاردىڭ دا بىرقاتارى اسىرەدىنشىلدىكتىڭ شىرما­ۋىنا تۇسكەن­دەي. قورقى­نىشى, ءدىن ىسىنە شىن بەرىلگەن, سونىڭ وقۋىن تاۋىس­قاندار ەمەس, جولدان قوسىلعاندار كوبەيە باستادى. ارينە, ءدىن – ساداقا جيىپ, جانازا شىعارۋمەن شەكتەلمەيدى. قازاقستاندا يسلامنىڭ كوسەگەسى كو­گەرۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ يمامدارىمىز جۇرت ارمان­داعانداي كىسىلەر بولۋلارى كەرەك. ولاردىڭ ءوزى, ءسوزى تۇگىلى, باسقان ءىزى دە قاسيەتتى بولسا دەيمىن. قۇراندى ۇعىنىپ, جۇرەكپەن تەبىرەنىپ, ءمىنسىز وقۋلارى كەرەك. ءدىننىڭ ءوزى قازىر توقسان تاراۋ بولىپ كەتتى. اللانىڭ جولىندا ءجۇر دەگەن ارابتاردىڭ ءوزىنىڭ قىرىق پىشاق بولىپ باسى بىرىكپەي جۇرگەنى مىناۋ. ءدىن – ساياساتتان دا بيىك, حالىقتىڭ, كەز كەل­­گەن ادامنىڭ جۇرەگىنە جول تاباتىن, ۇيا­لايتىن, قانىنا, بۇكىل جانىنا سىڭەتىن قاسيەت. ونى ساياساتپەن شاتاستىرۋدىڭ ەش ءجونى جوق. انىق بىلەتىنىم – جالعىز جاراتۋشى بار! ادال ءجۇر, قيانات جاساما, بىرەۋدى جابىرلەمە, الداما, ز ۇلىمدىق جاساما. اللاعا سەنسەڭ, ونى جۇرەگىڭمەن, ساناڭمەن قابىلدا, قولىڭنان كەلسە جاقسىلىق ىستە, قايىرىمدى بول, ونى ساياساتقا اينالدىرما. قازىر يسلامنىڭ ىشىنەن نەشە ءتۇرلى تارماق, سان تاراۋ جول شىعىپ جاتىر. «بۇل دۇنيە­نىڭ قىزىعىن تارك قىلىڭدار, ول دۇنيەگە دايىن­دالىڭدار» دەپ ومىرگە ەمەس, ولىمگە ۋاعىز­داي­تىندار, نەشە ءتۇرلى اۋليەلەر, كورىپكەلدەر كوبەي­دى. تەك ءبىر اللا عانا ءبارىن كورىپ-بىلەدى. اللاعا ادال بولساق, ءمىناجات ەتسەك بولعانى. قازاق الىمساقتان ءبىر جاراتۋشىعا سىيىنعان, اتا-باباسىن سىيلاعان حالىق. «ءبىر-بىرلەرىڭدى تا­نىپ, اجىراتا بىلۋلەرىڭ ءۇشىن سەندەردى ءار ءتۇرلى ۇلتقا, تايپا-تايپاعا بولدىك», – دەيدى اللا-تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ حۇجرات سۇرەسىندە. «ءالحامدۋليللاھ, مۇسىلمانمىن» دەيتىن جاس­تارى­مىزدىڭ اۋزىنان وتان, ۇلت دەيتىن سوزدەر ەستىلمەيتىن بولىپ ءجۇر. ەندەشە, قازاقتىق قال­پى­مىزدان ايىرىلۋ دا دىنگە قارسى شىققاندىق بولىپ ەسەپتەلمەي مە؟ بۇگىندە جەر شارىندا اللانىڭ جاراتقان 5 مىڭعا تارتا ۇلت پەن ۇلىسى بار. الايدا, ءوز الدىنا شاڭىراق كوتە­رىپ, باي­راعىن جەلبىرەتىپ وتىرعان مەملەكەت­تەردىڭ سانى 200-ءدىڭ ماڭايىندا عانا ەكەن. جاھاندانۋ زاما­نىندا ۇلكەن مەملەكەتتەر الەم­گە ءوز ۇستەمدىگىن ارتتىرۋعا جانتالاسىپ باعۋدا. تاۋەلسىزدىك الۋ قانداي قيىن بولسا, سول تاۋەلسىزدىكتى ساقتاپ تۇرۋ ودان دا قيىن. تاريح الدىنداعى وسى جاۋاپكەرشىلىكتى جان-تانىمەن سەزىنەتىن وتانشىل, ۇلتشىل ۇرپاق تاربيەلەۋ – ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. بايتاق تاريحىمىزدى, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعا­­لارىن, ولاردىڭ كىسىلىك تۇنعان قاسيەت­تەرىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرمەي, ولار وتان­شىل بولادى, حالقىنا, ەلىنە تۇتقا بولادى دەپ ايتۋ قيىن. ۇرپاقتى تاريحپەن اۋىزداندىر­مايىنشا, تاريحتى جاستايىنان ساناسىنا ءسىڭىر­مەيىنشە, مەملەكەتتىلىك, وتانشىلدىق جايىن­داعى اڭگىمە­نىڭ ءبارى دالاعا كەتەدى. تاربيە, وقۋ جۇيەسىنە دە ۇلتتىق قاسيەتتەردى با­رىنشا باتىل ەنگىزۋ كەرەك. بۇرىنىراقتا تىزە قوسىپ بىرگە جۇمىس ىستەگەن وزبەكالىمەن بىرگە: «تاربيەنىڭ ەڭ ۇلكەنى, ەڭ ماڭىزدىسى – بالا تاربيەسى. بىزدە بالا تاربيە­لەۋدىڭ باعزى زاماننان قالىپتاسقان ۇلتتىق ءداستۇرى بار. سول ادەپتىلىك قاعيدالارى بەرتىندە ءۇزى­لىپ قالدى. بالا­باقشاداعى بالالاردان باستاپ, مەكتەپ جاسىنداعى جاستارعا دەيىن ونەگەلىك تاربيە بەرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن دايىن­دايىق», دەپ اقىلداسىپ, ازىرلەگەن ەدىك. ءسويتىپ, كەيبى­رەۋلەردىڭ قارسىلىعىنا قاراماس­تان, ونى ورتالىق پارتيا كو­ميتەتىنىڭ پلە­نۋمىندا ار­نايى قاراتىپ, قابىل­داتقان ەدىك. پارتيا تارا­عاننان كەيىن ەلگە, ۇرپاققا كەرەك دەگەن باعدار­لامانىڭ قايدا قالعانى دا بەلگىسىز. وتانشىلدىق, ۇلتجاندىلىق دەگەننىڭ ءوزى قاي­دان شىعادى؟ قانشا جەردەن پاتريوتتىق تاربيە دەي بەرگەنمەن, ودان وتانشىلدىق رۋح پايدا بولمايدى. قازىرگى جازىلىپ جاتقان وقۋ­لىق­تار­دىڭ كوبىسىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ءبىز جاس ۇرپاقتىڭ انا تىلىنە, تۋعان جەرىنە, بابالاردان قالعان اسىل مۇرالارعا دەگەن ءسۇيىس­پەن­­شىلىگىن تۋعىزۋ ارقىلى عانا وتانشىلدىق سەزىمىن وياتا الامىز. يدەولوگيامىزدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى وسى بولسا كەرەك. جاستار اراسىندا ۇلتتىق رۋحتان, ۇلتتىق قاسيەتتەن ايىرىلعان وتانسىزداردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانى دا الاڭداتادى. ۇلتىن ۇلىقتاي الما­عانداردان, ۇلتتىق سەزىمى, ۇلتتىق نامىسى جوقتاردان نە ءۇمىت كۇتۋگە بولادى؟ ەل بولىپ, جۇرت بولىپ جاستاردى وزگەگە ەمەس, ونەگەگە; ءتال­پىش­تىككە ەمەس, تاربيەلىلىككە; كورگەنسىزدىككە ەمەس, كورەگەن­دىلىككە; ادەپسىزدىككە ەمەس, ادەپ­تىلىككە; قاتىگەزدىككە ەمەس, مەيىرىمدىلىككە; تەكسىزدىككە ەمەس, تەكتىلىككە; وپاسىزدىققا ەمەس, وتانشىلدىققا باۋلي الساق بولار ەدى. ەلدىڭ دە, جەردىڭ دە يەسى سەنسىڭ دەپ ۇيرەتىپ, جاس ۇرپاق­تىڭ نامىسىن جانىپ, تۋعان جەر, مەملەكەت الدىن­­داعى جاۋاپكەرشىلىگىن مىقتاپ قالىپ­تاستىرا الساق بولار ەدى. قازاق بولىپ تۇتاسىپ, ۇلتتىق دەڭگەيگە تەزىرەك كوتەرىلمەسەك, وركەنيەتكە دە ىلەسە الماي­مىز. ءوزى­مىزدى ءوزىمىز سىيلاماساق, ءوزىمىزدى ءوزىمىز قادىر­لەمەسەك, سىرتتان كەلىپ ءبىزدى ەشكىم جارىل­قامايدى. كۇنى كەشە جۇرتتىڭ ابىرويى, ار-وجدانى, ءتار­بيەشى-تالىمگەرى, ماقتانىشى, ايبا­رى بولعان جازۋشىلار دا ءوزارا ايتىسىپ, ءبىرىن-ءبىرى قارالاۋدى ونەرگە اينالدىرىپ الدى. اقىلشىسى جوق ەل ازادى, يەسى جوق جەر ازادى, قولداماسا ەر ازادى, ءبىر-ءبىرىمىزدى قولتىقتان دەمەپ, قولداپ, جاراسىپ جۇرسەك جاراسادى. قانى تازا حالىق ەدىك, جان تازارسا, ار تازارسا بولار ەدى. جاسامىستارىمىز الجى­ماي, دۇرىس قارتايا بىلسەك جارار ەدى. ارعى-بەرگى زاماندا وپىق جەسەك, الاۋىز­دىق­تان وپىق جەگەن حالىقپىز. زامانىمىز تۇزەلگەن كەزدە وتكەنگە دە, بۇگىنگە دە كۇڭكىلدەي بەرمەي, ەندىگى جەردە ءبارىمىز دە ۇلتتى ۇيىس­تىرۋ جاعىنا شىعىپ, اتالاردان قالعان اسىل ونەگەنى, جاقسى ءداستۇردى مۇرات ەتىپ, ۇلتقا ۇيىتقى بولعانىمىز, ءسويتىپ ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي ىنتىماقتى بولعا­نىمىز ءجون. ۇلت رەتىندە ساقتالىپ قالۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ قازاقتىڭ مىنەزىن, مەنتاليتەتىن, كىسىلىگىن جان-جاقتى اشۋىمىز كەرەك. حالىقتى قامشى­لاۋى­مىز كەرەك. ءوز الدىنا پارتيا قۇ­رىپ ءجۇر­گەندەردىڭ دە دەنى كەشە جوعارى بيلىك­تىڭ تۇتقاسىن ۇستاعاندار, بۇگىندە بيلىككە وكپەسى قارا قازانداي بولىپ جۇرگەندەر. بيلىكتىڭ بيىگىنە شىققاندار­دىڭ دا كوبىسى حالىقتىڭ قامىن ويلاۋدان گورى ءوز بيزنەسىن قورعاۋمەن الەك بولىپ ءجۇر. ەلىم دەپ, جەرىم دەپ شىبىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, ال­تىن باسىن بايگەگە تىگىپ جۇرگەن ەلباسىنىڭ ءوزىن دە تۇسىنەتىن جاندار كوپ ەمەس. دۇنيە جيعاندار, پىسىقايلار كو­بەيدى. قيىرداعى اۋىل اكىمىنەن باستاپ وبلىس اكىمىنە دەيىن پرەزيدەنتتىڭ تاپسىر­ماسىمەن دەپ سويلەيتىندى شىعاردى. قۇددى ءبىر ەلباسى تاپسىرما بەرمەسە جۇمىس ىستەمەيتىندەي. «اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول» دەگەندەي, اكىمدەر ەڭ الدىمەن سول ورىندا حالىققا قىزمەت ەتۋ ءۇشىن وتىرعانىن ۇمىت­پاعانى ءجون. بىزگە قازىر ەلدىڭ تاعدىرى – ءوزىمنىڭ تاع­دىرىم دەپ قارايتىن, ۇلت مۇددەسىن, مەملەكەت تۇتاستى­عىن جوعارى قوياتىن قايراتكەرلەر كەرەك. قىزمەت بەرسە ماقتاعاندى, قىزمەتتەن كەتسە داتتاعاندى ادەتكە اينالدىرماۋ كەرەك. توقسان تاراۋ ءدىنىمىز بار, توماعالى ءتىلىمىز بار; شۋاق شاشقان كۇنىمىز بار, اسقاقتاعان ءۇنىمىز بار; جەلبىرەگەن بايراعىمىز بار, شەتسىز-شەكسىز ايماعىمىز بار; قورلاسا دا قۇ­لاماعان, جابىقسا دا جىلاماعان, اش كۇنىندە سۇراماعان اياۋلى حال­قىمىز بار; ىنتىماقتى بىرلىگىمىز بار, بەرەكەلى تىرلىگىمىز بار ەلمىز, اللاعا شۇكىر دەيىك. الاسا شىڭمەن تالاسا المايدى, بيىك ەشقاشان الاسارمايدى, ارامدىق ادالدىقپەن جاراسا الماي­دى; ادامنىڭ جامانى ءبىر-بىرىنە قاراسا المايدى; قىنا تاسقا قونادى, باق-داۋلەت جەتەككە جۇرمەيدى, ول تەك باسقا قونادى. ادەپ­تەن وزباعان, بوسقا قۇلاشتى سوزباعان, قاراپ ءجۇرىپ توزباعان جاقسى. داۋلەتسىز باق بولمايدى, قادىرسىز تاق بولمايدى, جاڭىل­مايتىن جاق بولمايدى, – اللادان سۇراپ, اباي­لاپ باسىپ, انىق سويلەپ جۇرەيىك. تۋرالىقتىڭ تۋىن ۇستاپ, كىسىلىكتىڭ جولىنان تايمايىق, ۇلتتىق قاسيەتىمىزدەن, كىسىلىك كەلبەتىمىزدەن اي­نىمايىق; كەلەشەكتىڭ ءۇمىتىن اقتايىق, ەلدىگىمىزدى ساقتايىق, الەۋمەت! مىرزاتاي جولداسبەكوۆ.