بەلارۋستى قازاقستان مۇنايى قىزىقتىرادى

ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزدەسۋىندە بەلارۋس باسشىسى وسىلاي دەپ مالىمدەدى كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكومەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە تاراپتار ەكى مەملەكەت ارا­سىن­دا­عى ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە قاتىستى ماسە­لەلەردى تالقىلادى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكەۋارا وڭاشا كەزدەسىپ, ەلدەر ارا­سىنداعى قاتىناستاردى دامىتۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر جونىندە اڭگىمەلەسكەن سوڭ, كەزدەسۋ قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قاتى­سۋى­مەن كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەرمەن جالعاستى. شاڭى­راق يەسى رەتىندە العاشقى ءسوزدى ال­عان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن استاناعا ءبىرىنشى بولىپ بەلارۋس پرەزيدەنتى ساپارمەن كەلىپ وتىرعانىن, بۇل ەكى ەل اراسىنداعى قالىپتاسقان سەنىم مەن شىنايى دوستىقتىڭ ناق­تى بەلگىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان كەيىن قازاقستان باس­شى­سى ەكى ەل اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىققا توقتالدى. بيىلعى جىلى ەكى مەملەكەت تە وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنىڭ 20 جىل­دىعىن اتاپ وتەدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇل كەزەڭدەردەگى ءبىز­دىڭ ەلدەردىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى قازاقستان دا, بەلارۋس تا ۇلت­ارالىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاي بىلگەندىگىندە جاتىر. بيىل بىزدەر دوستاستىق, باسقا دا حا­لىق­ارالىق ۇيىمدار اياسىندا تاعى دا كەزدەسەتىن بولامىز. قا­زاق­ستان, بەلارۋس جانە رەسەي ءبۇ­گىندە كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر رەتىندە وزدەرىنىڭ ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىعىن جان­دان­دىرۋدى باستاپ وتىر. قازىرگى كەزدە بىزدەر ءبىرتۇتاس ەكونو­مي­كا­لىق كەڭىستىك قۇرۋ جولىندا جۇ­مىس ىستەۋدەمىز. قازاقستان باسشىسى ارىپتەسىن, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ ەكونوميكا­لىق داعدارىستان شىعۋ, ودان كەيىنگى دامۋ جايىنان دا حاباردار ەتتى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان مەن بەلارۋس جاھان­دىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدا­رىس­تى كۇتكەندەگىدەن از شىعىن­دارمەن ەڭسەردى. قازاقستان بەلارۋس پرەزيدەنتىنىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان الەۋمەتتىك ساياساتىنا جانە بەلارۋستىڭ ۇقشۇ توراعا­سى رەتىندە وسى ۇيىمعا جاڭا قى­رىنان كەلۋ جونىندەگى ۇسىنىسىنا قولداۋ بىلدىرەدى. قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ تمد, ەۋرازەق جانە ۇقشۇ اياسىنداعى ۇستانىم­دارىن­دا ەشقانداي قاراما-قاي­شى­لىق جوق, ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلەدى. وسى تۇستا قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ 2009 جىلى بەلارۋسكە جاساعان ساپارى كەزىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتىڭ ءتا­جى­ريبە جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا قاناعاتتاناتىنىن ءبىل­دىرىپ ءوتتى. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىزدە قول قويىلاتىن ەكىجاقتى قۇجاتتار ەكى ەل اراسىنداعى ءتۇرلى سالالاردى دامىتۋدى كوزدەيدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ولار قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ قا­رىم-قاتىناستارىن ءارى قاراي تە­رەڭدەتۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى. ءسىزدىڭ بۇل ساپارىڭىز ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق­قا جاڭاشا سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايمىن. كەزدەسۋ قورىتىن­دىسى بويىنشا قول قويىلاتىن بىرلەسكەن مالىمدەمەدە قازاقستان – بەلارۋس اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ كەشەندى تۇردە قامتىلعان. ءسوز بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى مەملەكەتتىڭ ەكونو­ميكالىق سالالارداعى مۇددەلە­س­تى­گىنە دە ارنايى توقتالدى. قا­زاقستان پرەزيدەنتىنىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىز شيكى­زات­قا باي, اۋىل شارۋاشىلىعى دا­مى­تىلعان. ال بەلارۋستە ءماشي­نە جاساۋ, اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرىن وڭدەۋ سالالارى جاقسى دا­مىعان. قازاقستاندا 2020 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسى ءازىر­لەن­گەن. قازىرگى كەزدە وسى باع­دار­لاماعا سايكەس, ونىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى العاشقى بەسجىلدىققا ارنالعان جۇمىستارى قولعا الى­نىپ جاتىر. وعان قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ۋاعدالاس­تىق­تىڭ بارلىعى كىرگىزىلگەن. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ەكى ەلگە دە پايدالى. ال الەكساندر لۋكاشەنكو ءسو­زىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتى پرەزيدەنتتىككە قايتا سايلانۋىنا بايلانىستى قۇتتىقتاۋىمەن باس­تا­دى. بەلارۋس باسشىسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, بەلارۋس پرەزيدەنتى قا­زاقستانعا كەلگەن سايىن مۇن­داعى وڭ وزگەرىستەرگە كۋا بولىپ ءجۇر. وسىعان مىسال رەتىندە قا­زاقستان استاناسى – استانا قا­لاسىنىڭ جان-جاقتى وركەندەۋىن, بۇگىندە قازاق ەلىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىن كەلتىردى. سونى­مەن بىرگە, بەلارۋس پەن قازاق­ستان اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق­تىڭ بولاشاعى زور ەكەندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. قازاقستان-بەلارۋس قاتىناس­تا­رىندا ەكى ەل اراسىنداعى 2009-2016 جىلدارعا ارنالعان ەكونو­مي­كالىق ىنتىماقتاستىق باعدار­لاماسىنىڭ ورنى بولەك. مەملەكەتتەر باسشىلارى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىن­داعى تاۋار اينالىمى 2010 جىلى 700 ميلليون دوللاردى قۇرادى. بۇل 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسەگە كوپ. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ول 150 ميلليون دوللارعا جەتىپ وتىر. ءمالى­مەت­تەردى العا تارتاتىن بولساق, بۇگىندە وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋ ماقساتىندا 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن شارالار جوس­پارى جۇزەگە اسىرى­لۋ­دا. قازىرگى كەزدە «جول كارتا­سىن­دا» قاراس­تىرىلعان 27 جوبانىڭ قازاق­ستان­نىڭ يندۋستريالىق كار­تاسىنا بەلارۋس تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ بويىنشا بەس بىرلەسكەن جوبا كىرگىزىلىپ وتىر. ونىڭ جالپى كولەمى 98,6 ميلليون دول­لاردان اسادى. پرەزيدەنتتەردىڭ اتاپ وتكە­نىن­دەي, قازاقستان – بەلارۋس ارا­سىندا اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ور­نىقتى دامۋ ۇستىندە. قازاقستان تارابى بەلارۋستىڭ اۋىل-سەلولار مەن شاعىن قالالاردا اگرارلىق قالاشىقتار قۇرىلىسىن سالۋ ءتا­جىريبەسىنە تالداۋ جاساپ جاتىر. سونىمەن قاتار, اۋىلشارۋا­شى­لىق تەحنيكالارىن شىعارۋ ءجو­نىن­دە قازاقستاندا بىرلەسكەن كا­سىپورىن قۇرۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. اسىرەسە, قازاق­ستان ءۇشىن بەلارۋسكە بيدايدىڭ قاتتى سورتتارىن ەكسپورتتاۋ پەرس­پەكتيۆالى بولىپ تابىلادى. مىسالى, 2009 جىلى بەلارۋس 2,8 مىڭ توننا قازاقستان استىعىن العان. ال وتكەن جىلى ونىڭ كو­لەمى ەداۋىر تومەندەپتى. بۇل بەلارۋستە استىقتىڭ مول شىققان­دى­عىنا بايلانىستى بولسا كەرەك. كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىس­سوز اياقتالعان سوڭ, ونىڭ قورى­تىن­دىسىندا قازاقستان – بەلارۋس اراسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق­تى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ەكىجاقتى بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى ءارى باستىسى – قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ پەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى بولدى. سون­داي-اق قازاقستان ۇكىمەتى مەن بەلارۋس ۇكىمەتى اراسىنداعى ۇكى­مەتتىك بايلانىستار سالاسى بوي­ىن­شا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگى اراسىنداعى مەملەكەتتىك اۋە كەمەلەرىنىڭ ۇشۋ قاۋىپ­سىزدىگى سالاسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق تۋرالى كەلىسىمگە جانە قازاق­ستان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن بەلارۋس ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋ­را­لى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قۇجاتتارعا قول قويۋ راسىمىنەن كەيىن ن.نازارباەۆ پەن ا.لۋكاشەنكو قازاقستاندىق جانە بەلارۋستىك بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى وكىلدەرىمەن ءباسپاسوز ءماس­لي­حاتىن وتكىزىپ, كەزدەسۋ ءناتي­جە­سى جونىندە, سونداي-اق قازاقستان – بەلارۋس ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆا­لا­رى تۋرالى ايتىپ بەردى. قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ اتاپ وتكە­نىن­دەي, بەلارۋس قازاقستاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق نەگىزگى ءارىپ­تەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىق مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا دا ويداعىداي دامىپ كەلەدى. بەلارۋس قازاقستاننىڭ رەسەي مەن ۋكراينادان كەيىنگى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەسى. ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى جىل وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. بەلارۋس قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالالارىنا دەرلىك  قاتى­سۋدا. بۇگىندە بىرلەسكەن 27 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. الەكساندر لۋكاشەنكو قازاق­ستان مەن بەلارۋس اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعىنا جوعارى باعا بەرە كەلىپ, بيىلعى جىلى ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد دوللاردان اساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. بەلارۋس باسشى­سى, سونداي-اق قازاقستان مەن بەلارۋس اراسىندا ءبىر-بىرىنە باسە­كە­لەس بولاتىن وندىرىستەر ونشا كوپ ەمەستىگىن العا تارتتى. بىزدە وندىرىلەتىن ونىمدەر قازاقستانعا قاجەت, ال قازاقستان ونىمدەرى بەلارۋسكە كەرەك, دەدى ول وسى تۋرالى. الەكساندر لۋكاشەنكو ءوز ەلى قازاقستان مۇنايى مەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتالۋىنا ءمۇد­دەلى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن بەلارۋس ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا سا­تى­سىنا قادام باسىپ كەلەدى. بۇل بولاشاقتا مۇنايدى قايتا ءوڭ­دەۋگە تىكەلەي قاتىستى. بۇعان ءبىز مۇددە­لىمىز. بۇل بىزگە بەلارۋس اۋما­عىن­دا مۇناي جانە مۇناي ءونىم­دەرىن ارتاراپتاندىرۋعا ءمۇم­كىن­دىك بەرەدى. ءبىز سىزدەردىڭ ءمۇد­دەلەرىڭىزگە ساي بۇل ونىمدەردى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ رىنوگىنا شى­عارۋعا دايىنبىز, دەدى ا.لۋكاشەنكو. بەلارۋس باسشىسىنىڭ ءمالىم ەتكەنىندەي, بۇل ماسەلەدە بەلارۋس قازاقستاندىق كومپانيا­لارعا قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلى­عىن جاساۋعا دايىن. قويمالار جەتكىلىكتى, كولىك-تاسىمال جۇيەسى جاقسى دامىعان. سونداي-اق ول قازاقستانعا مۇناي حيمياسىنىڭ تولىق شلەيفىن ۇسىنا الاتىن­دىقتارىن اتاپ ءوتتى. بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ قازاق­ستانعا ساپارى بۇگىن ءارى قاراي جالعاسادى. ءاليسۇلتان قۇلانباي.