قوش كەلدىڭىزدەر, قانداستار!

بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ IV قۇرىلتايى سالتاناتتى تۇردە اشىلىپ, ءوز جۇمىسىن  باستايدى. * * * قۇرىلتاي قۇرىلتاي قۇتتى بولسىن, قانداستارىم! ارقاشان ارمان بولعان, جولداستارىم! بىلەمىز قيلى كۇندەر, باستان كەشىپ, قاتىگەز تۇل تاعدىردىڭ ارباسقانىن.   جولدارىڭ شارتاراپقا ايىرىلدى, سان رەت قاناتتارىڭ قايىرىلدى. بۇگىندە قۇشاقتايسىڭ كەڭ دالاڭدى, بابادان مۇرا – ۇلانعايىرىڭدى. حالقىنىڭ بولاشاعىن باعدارلاعان, كىم قالدى ەلباسىنا تاڭعالماعان. سەندەردى قارسى الىپ, ول ك ۇلىمدەپ, داعدارىس كەزىندە دە داعدارماعان!   ەلىڭە قوش كەلدىڭدەر, قانداستارىم, كەلىپ تۇر سەندەرمەن ءبىر ءان باستاعىم. وسىناۋ قازاعىمنىڭ اسقار ءانى, تىلەيمىن ماڭگىلىككە جالعاسقانىن!   قايرات جۇماعاليەۆ. ___________________ ەلورداعا جينالدى كىلەڭ قازاق مىنە, كوپتەن كۇتكەن قان­داستارىمىز ءتورتىنشى رەت ءوت­كىزىلگەلى وتىرعان دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىل­تايى­نا قاتىسۋ ءۇشىن ەلورداعا جي­نالىپ, اتامەكەندەگى باۋىر­لارىمەن شۇرقىراسا كورىستى. الماتىدان شىققان 505-ءشى ارنايى پويىزبەن كەشە ولار ەلوردانىڭ ساپارجايىنان ءتۇس­تى. الەمنىڭ 40 شاقتى مەم­لەكەتىنەن كەلگەن 350-گە جۋىق دەلەگات الدىمەن اسەم شاھار الماتىعا جينالعان بولاتىن. سوسىن بارىپ بۇ­رىن­عى استاناداعى دۇنيە­جۇزى قازاقتارى قاۋىمداس­تى­عىنىڭ وكىلدەرى ولاردى قۇرىلتاي وتەتىن ەلوردا ءتو­رىنە باستاپ اكەلدى. 505-ءشى پويىز ساپارجايعا كەلىپ جەتكەندە كۇن شۋاعىن شا­شىپ تۇردى. قازاق دەگەن جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ قۇدىرەتى مەن ەجەلگى قونىس – اتامە­كەننىڭ توپىراعى تارتىپ كەلە جاتقان باۋىرلاردى كۇتىپ الۋ قاشان دا كوڭىل تول­قىتاتىن ساتتەرگە تولى بولماق. ءويت­كە­نى, ولاردىڭ ءار­قاي­سىسى تەك قاراقان باستارى­نىڭ ەمەس, سو­ڭىنداعى اعايىن­نىڭ ساعىنى­شىن, ارمان-تىلەگىن ار­قالاپ كەلە جاتىر. ءبىر پوي­ىز­دا وتىر­عانى بولماسا, ءتۇرلى زو­بالاڭ­نىڭ, ناۋبەتتىڭ سالدارى­نان تارىداي شاشىراعان قازاق­تىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى الەم­نىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنە قونىس تەپكەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى اتامەكەنگە, ونىڭ ىشىندە ەل ورداسى – استاناعا تۇڭعىش رەت اتباسىن تىرەگەن ەكەن. ەندەشە, ەلگە كەلگەن وسى قانداستا­رى­مىزدىڭ بويىندا توسىن سەزىم, بولەك كۇي بولماعى زاڭدىلىق. وسى ورايدا, پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى, قالالىق اكىم­دىك, زيالى قاۋىم وكىل­دەرى, ءانشى-بيشىلەر قازاقتىڭ وزىنە ءتان باۋىرمال مىنەزىمەن, قوناقجاي پەيىلىمەن پويىز­دىڭ الدىنان شىعىپ, جەرگە تۇسكەن قانداستارى­مىز­دىڭ تو­سىرقاپ تۇرۋىنا جول بەرمەي, بىردەن ءۇيىرىپ الا ءجو­نەلگەنى ايتۋعا تۇرارلىقتاي وقيعا. قانداستارىمىزدىڭ ايا­عى جەرگە تيەر-تيمەستەن اجە­لەر شا­شۋىن شاشتى. قۇر­مان­عازىنىڭ رۋحتى كۇيلەرى قوناق­تار­دىڭ مەرەيىن وسىرسە, ال­عاش­قى بەتاشار اڭگىمەلەر مەن لەبىزدەر, ارناۋ ولەڭدەر وقىلىپ, ولاردىڭ ۇيىسا كەتۋىنە باسا ءمان بەرىلدى. ساپارجاي باسىنداعى كىشىگىرىم جيىندا ەلگە كەلگەن اعاي­ىنعا اقىن كاكىمبەك سالىقوۆ پەن نۇرعوجا وراز جىلى لەبىز ءبىلدىردى. اقساقال رەتىندە دە, بەل­گىلى قالامگەر رەتىندە دە بۇل ەكى اعامىزدىڭ ەلىم دەپ كەلگەن قوناقتاردىڭ الدىنان شىعىپ, جۇرەكجاردى سوزدەرىن ايتاتىن ابدەن ورنى دا, ءجونى دە بار. سون­دىقتان اقىن كاكىمبەك سا­لىقوۆتىڭ «قوش كەلدىڭدەر, شەتەلدىك باۋىرلارىم! كەتتى ءوشىپ بوداندىق اۋىر ءحالىم. تورعا ءتۇس­كەن تورعايداي كۇن كەشىپ ەك, تاۋەلسىزدىك وزگەرتتى ءداۋىر ءمانىن» – دەي كەلە «ءار سوزىمنەن ءبى­لىنسە وتتى لەبىز, جان جۇرەكتىڭ قالاۋ­ىن جەتكىزەمىز. ەلوردادا قۇرىل­تاي ءساتتى وتسە, ءبىر باسىلار سا­عى­نىش دەپ بىلەمىز» دەپ جىر­لا­عانى شىنايى ءارى تارتىمدى شىق­تى. سول سياقتى نۇرعوجا ورازدىڭ قانداستارعا قاراتا: «سەندەردى وسىندا الىپ كەلگەن «قازاق» دەگەن جالعىز اۋىز ءسوز. قازاق ارقاشان نامىستى بولعان. سەندەر دە نامىستىڭ تۋىن جىق­پاي, قايدا جۇرسەڭدەر دە قازاق اتىن اسقاقتاتىپ جۇرگەن جان­سىڭ­دار. سەندەر مۇندا قىدىرىپ كەلگەن جوقسىڭدار. ەلدىڭ حال-جاعدايىن بىلۋگە, سول ارقىلى شەتتە جۇرگەن باۋىرلارىمىزعا اقپارات جەتكىزۋگە, سولاردى وسىندا كوشىپ كەلۋگە ۇگىتتەۋگە جينالدىڭدار. ال, ونىڭ ارا­سىن­دا اتامەكەن توپىراعىن باسۋ باقىتى, تانىستىق-بىلىستىك قۋا­نى­شى جاندارىڭىزعا شاتتىق سىيلاسىن. اللاتاعالا وسىنداي قۋانىشقا بولەي بەرسىن» – دەگەنى ەلورداعا جينالعان قانداس­تار­دىڭ دا ىشكى نيەتىن ءدوپ باس­قانداي بولدى. بۇل ەكى ارادا قازاقى داستۇرمەن قوناقتارعا «قوش كەلدىڭىزدەر!» اتتى ار­ناۋىن ايتىسكەر اقىن جاق­سى­لىق ورىنباسار دومبىراسىمەن شالقىتا توگىپ-توگىپ جىبەردى. وسى ءىس-شارالاردان كەيىن ەلمەن شۇيىركەلەسە تابىسقان قان­داستارىمىزدى ارنايى وكىلدەر قوناقۇيلەرگە جايعاستىرۋ قا­مىنا كىرىسىپ كەتتى. ايگۇل سەيىلوۆا. ______ اڭساۋ وي باسىپ, جالعىز قالعان شاقتارىمدا, ارالاپ كەتەم قيال باقتارىندا. جالعاندا جالعىز جۇرگەن قيىن ەكەن, بىلىنبەي بۇل ومىردە جوق بارىم دا.   اۋىلعا بارامىن مەن اندا-ساندا, الامىن قۋات جيىپ جانعا سوندا. سۋى دا تۋعان جەردىڭ بالداي ءتاتتى, شىمىرلار بويىمداعى قان دا سوندا.   جاستىقتى جىلدار جۇتىپ, جالاڭداعان, ءار كۇنىن قيماي كوڭىل الاڭداعان. ساعىندىم اۋىلىمنىڭ ادامدارىن, كۋاسى بالالىقتىڭ دالاڭداعان.   باتىرىپ كەشتى بىرگە ارايلاعان, جول جاققا انام ءجيى قارايلاعان. ءدام جازسا بارىپ قالام دەپ جۇرگەندە, اق كىردى بۇيرا شاشقا ورايلاعان.   ولەڭىم قانات بەردى-اۋ قۇستاي ۇشىپ, قيالمەن اۋىلىمدى الام قۇشىپ. بوتاداي بوزداپ جىرىم ساعىنعاننان, كوزىمنەن جاس شىعادى ىرشىپ-ىرشىپ. بەيبىت دۇيسەمبەكوۆ. (قوندىباي)