باق – تابىس كوزى ەمەس. وسىنى ۇعىنعانىمىز ءجون

بۇگىن استانادا قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى باس رەداكتورلارىنىڭ العاشقى فورۋمى بولادى. وسى فورۋمنىڭ باعدارلاماسى جونىندە ايتىپ بەرۋدى ءبىز باس رەداكتورلار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى, اسا ءىرى وتاندىق ءباسپاسوز حولدينگتەرى ءبىرىنىڭ باسشىسى بولات ەرەجەپوۆتەن وتىنگەن ەدىك. – باس رەداكتورلار فو­رۋمى­نىڭ كۇن تارتىبىنە قان­داي ماسەلەلەر ەنگىزىلگەن؟ – كۇن ءتارتىبى ءتيىستى قىز­مەت­تەرمەن تولىق كەلىسىلدى. فورۋم جۇمىسى رەسپۋبليكالىق جانە جەر­­گىلىكتى باسپا ونىمدەرى, ەلەك­تروندى باق سەكتسيالارى بولىپ ۇشكە ءبولىنىپ جۇمىس ىستەۋمەن باس­تالادى. وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى باق باسشى­لارى قاتىسادى. جيىندى ءبىز قا­زاقستانننىڭ جۋرناليستەر ودا­عىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەلى وتىر­مىز. فورۋم قورىتىندىسى بو­يىن­شا مالىمدەمە قابىلداۋ جوس­پار­لانعان.  وندا ءباسپاسوز قاۋىم­­داستىعىن الاڭداتىپ جۇرگەن قۇ­قىقتىق, سالىقتىق, اكىمشىلىك جانە باسقا دا پروبلەمالار  تۋ­رالى اڭگىمە قوزعالاتىن بولادى. – قورىتىندى قۇجاتتىڭ جوباسى قازىردىڭ وزىندە دايىن سەكىلدى, ناقتى ايتقاندا, وندا قانداي ماسەلەلەر كوتەرىلگەن؟ – فورۋمنىڭ قورىتىندى قۇجاتى قاتىسقان دەلەگاتتاردىڭ بىرلەسە كوتەرگەن ماسەلەلەرىنەن تۇراتىندىقتان, ونىڭ مازمۇنى تۋرالى ايتىپ بەرۋدى ءالى ەرتەرەك دەپ بىلەمىن. بىراق مەن سىزگە ونىڭ ەڭ باستى وزەگى تۋرالى مالىمەت بەرەيىن. بۇل قۇجاتتا ءبىز ۇكىمەتتىڭ الدىنا قازاقستان­دىق باق-تاردى ءىس جۇزىندە قول­داۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ قانداي ناقتى شارالار جاساۋى كەرەكتىگى تۋرالى ماسەلە قويعالى وتىر­مىز. جانە ولاردى ءبىز ويلاپ شىعارعان جوقپىز, ولار باسقا ەلدەردىڭ تاۋەلسىز, مەملەكەتتىك ەمەس باق-تارداعى وزىق ءتاجىري­بەلەرىنە سۇيەنىپ جاسالعان ۇسى­نىستار بولىپ تابىلادى. – مىسال ءۇشىن ايتقاندا, وزىق تاجىريبەلەر دەپ وتىر­عانىڭىز نە؟ –ماسەلەن, ۇلىبريتانيادا باس­قا دۇنيەنىڭ بارىنە 17,5 پا­يىز بولاتىن ققس ءباسپاسوز ونىمدەرى ءۇشىن نولدىك ستاۆكامەن الىنادى. يتاليادا باسقا ءونىم­دەردىڭ بارىنە 36 پايىز بولاتىن بۇل سالىق باق ونىمدەرىنە 4-اق پايىزدى قۇرايدى. فرانتسيادا ستاندارتتى كولەمى 20,6 پايىز بولاتىن ققس باق ونىمدەرىنە 2,1 پايىز عانا. گەرمانيادا باس­قا ونىمدەرگە ققس كولەمى 15 پايىز بولسا, باق ونىمدەرىنىكى 7 پايىز كولەمىندە. اۆستريادا دا سولاي, 20 پايىزدىق ستان­دارت­­تىق ستاۆكا باق ونىمدەرىنە كەلگەندە ەكى ەسە تومەندەيدى. اقش-تا دا 2009 جىلدان باستاپ باق ونىمدەرىنىڭ سالىعى 40 پايىزعا تومەندەتىلدى. بۇلاردان باسقا, كوپتەگەن ەلدەردە باق-قا مەملەكەت قارجى­لاي دا كومەك كورسەتەدى. ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­سى (ەكپا) 1978 جىلى-اق باس­پا­سوز ونىمدەرىن قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا ءبو­لىنۋى قاجەتتىگىن مويىنداعان بو­لاتىن. سوندىقتان دا ەۋروپادا كوپتەگەن مەملەكەتتەر باق-تى قولداۋ ساياساتىن جۇرگىزەدى. سو­نىڭ ىشىندە ءباسپاسوز بەن باسپا ورىندارىنا, پوشتا-تەلەگرافقا جەڭىلدەتىلگەن كەدەن جانە باسقا سالىقتاردى ەنگىزگەن. ەگەر مۇن­داي قولداۋلار بولماسا, ەۋ­روپانىڭ كوپتەگەن باسىلىمدارى وسى كۇندەرى جارىق كورمەس ەدى. مىسالى, وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنان باستاپ جۇرگىزىلگەن وسى ساياسات بولماسا, وسى كۇنى فينليانديادا جارىق كورەتىن گا­زەت-جۋرنالدىڭ جارتىسى جابى­لىپ قالار ەدى. – ايتقاندارىڭىزدىڭ ءبارى جوعارى دامىعان ەلدەر ەكەن.   ءسىز جانە باق ونىمدەرىن شى­عارۋشىلارعا قولداۋ ءبىلدىرۋ قاجەتتىگىن ايتتىڭىز, ال تۇ­تىنۋشىعا ارنالعان جەڭىلدىك­تەر بولۋى مۇمكىن بە؟ – البەتتە, مەملەكەتتىك اقپا­رات­تىق ساياساتتى مولىنان تاراتۋ ءۇشىن كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەر مەملەكەتتىك سۋبسيديالار ءبولىپ وتى­رادى. سونىڭ ىشىندە باق ءونىم­دەرىن تاراتۋدا پوشتالىق قىزمەت­تەردىڭ باعاسىن ارزانداتۋ اۆستريادا, ۇلىبريتانيادا, نيدەر­لاندىدا, نورۆەگيادا, فرانتسيادا, شۆەتسيادا, فينليانديادا قاراستىرىلعان. ول ءۇشىن مەملەكەت پوشتا كاسىپورىندارىنا ار­نايى سۋبسيديالار بولەدى. سو­نى­مەن قاتار, كەيبىر مەملەكەتتەردە ءباسپاسوز ونىمدەرىن تا­راتۋعا ەرەكشە قولداۋلار جاسال­عان. ماسەلەن, فرانتسيادا 18-گە تولماعان جاسوسپىرىمگە كەز كەلگەن گازەت-جۋرنالدى تەگىن جاز­دى­رىپ بەرۋ قاراستىرىلعان. كانادادا جازۋشىلارعا  ستاۆ­كا­­نى ازايتۋ ءۇشىن مەملەكەت جىل سايىن پوشتا بايلانىس­تا­رى­نا 280 ملن. دوللار قاراجات بولە­دى. وسىنشا قاراجاتتى باسپاحا­نا­لارعا ءبولۋ دە قاراس­تىرىل­عان. گەرمانيادا «مەكتەپ جۋر­نال­دارى» دەگەن باسى­لىم مەكتەپتەرگە تەگىن جاز­دىرىپ بەرىلەدى. ال بۇل دەگەنى­ڭىز, بالالارعا ار­نال­عان 30 جۋر­نالدان تۇراتىن جي­ناق. گول­لانديادا ءاربىر ستۋدەنت بەس جىل بويى ءبىر جۋر­نال­دى تەگىن الادى. مىنە, باسپا­سوزدە تو­لىپ جاتقان پىكىرلەر الۋان­دىعىن قولداۋ ءۇشىن جاسا­لاتىن وسى تاجىريبەلەردى ءبىز دە وزىمىزدە قولدانۋىمىز كەرەك. – قازىرگى شەنەۋنىكتەر ارا­سىندا باق تا بيزنەستىڭ ءبىر ءتۇرى, سوندىقتان ول دا وزىنشە, ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز ءومىر ءسۇرۋى كەرەك دەگەن پىكىر بار ەكەنى بەلگىلى. ءسىز بۇعان نە دەر ەدىڭىز؟ – وكىنىشكە قاراي, وسىنداي پىكىر ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگان­دارىمىزدا قاتتى جايىلىپ كەتتى. ارينە, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تەك تابىس تابۋدى عانا كوزدەگەن جارنامالىق گازەتتەر, كابەلدى تەلەارنالار بار. بىراق كوپتەگەن باق قوعامدىق-ساياسي پىكىرلەر جانە اقپارات تاراتۋ ماقساتىن كوزدەيدى عوي. ولاردىڭ باستى ماقساتى جارناما جاساپ اقشا تابۋ ەمەس, قوعامدا پىكىرلەر الۋاندىعىنىڭ, الەۋمەتتىك جانە ۇلتارالىق تۇراقتىلىقتىڭ, بي­لىكتىڭ ءىس-ارەكەتىنە قوعامدىق با­قىلاۋدىڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسىنداي دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ مەن بيزنەس – ەكەۋى ەكى ءتۇرلى, ءبىر-بىرىنە كەرەعار ءدۇ­نيە­لەر. ءبىز مەملەكەتتىك بيلىكتەگى شەنەۋنىكتەر وسىنى ۇقسا ەكەن دەيمىز. الداعى بولاتىن فورۋم وسىعان كومەكتەسەر دەگەن ءۇمىتىمىز بار. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن  جاقسىباي سامرات.