21 مامىر، 2011

ايتىس ارۋى – اقمارال

535 رەت كورسەتىلدى
ءومىرى دە، ولەڭى دە ەشكىمدى قايتالامايتىن، ايتىستاعى ازۋلى اقىن قىزداردىڭ الدى، وڭتۇستىك ءۇشىن جانىپ جاتقان وتتان تالاي رەت ج ۇلىپ بايگە العان اقمارال لەۋباەۆا تۋرالى ايتار اڭگىمە كوپ. مينيستر مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «ايتىستىڭ ارۋى» دەپ القا تاققان ايتىسكەر اقىن قىز بۇل. ول جاستايىنان ولەڭ-جىردى، ءان-كۇيدى جانىنا سەرىك ەتتى. ونەر سالاسىندا ءوتىپ جاتاتىن رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق مادەني-كوپشىلىك شارالارعا ستۋدەنت كەزىنەن ارالاسىپ، از جىلدا ەسىمى كوپكە تانىلىپ، الامان ايتىستاردا ەشكىمگە بايگە بەرمەگەنى جادىمىزدا. العاش ايتىس ساحناسىنا 1988 جىلى شىمكەنت قا­لا­سىندا شىققان اقمارال ۇنەمى جۇلدەلى ورىنداردى، ايتپەسە باس جۇلدە مەن ءبىرىنشى ورىندى ەنشىلەپ وتىر­دى. ايتالىق، 1991 جىلى قوستاناي قالاسىندا وتكەن ى.ءالتىنساريننىڭ 150 جىلدىق تويى مەن الماتىداعى مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ 60 جىلدىعىنا وراي بولعان رەسپۋبليكالىق ستۋدەنتتەر ايتىسىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. سودان بەرگى جيىرما جىلدان استام ۋاقىتتا الدەنەشە ونداعان ۇلكەندى-كىشىلى ايتىستارعا قاتىسىپ، ولەڭ-جىر ايدىنىنىڭ اققۋى، ايتىستىڭ ارۋى اتاندى. ونىڭ تاپقىرلىعى، ەركە نازدى ازىلدەرى، ادەمى قاعىتپالارى، ماقامى­نىڭ اسەم سازدىلىعى، سۋىرىپ سالما شۋماقتارىنىڭ كوركەم كەستەسى ءاردايىم كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىعىپ، قۋانىش سىيلادى دەي الامىز. اسىرەسە، اباي مەن جام­بىلدىڭ 150، قاراساي باتىردىڭ 400، ءسابيت مۇقانوۆ­تىڭ 100، تۇركىستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىقتارىنا وراي وتكەن جانە باسقا ايتىستاردا توپتان وزىپ، جارقىن ونەرىمەن كوزگە تۇسە ءبىلدى. 2002 جىلى استانادا «حان كەنەنىڭ ارمانى» اتتى حالىقارالىق اقىندار ايتىسىندا ايرىقشا شابىتپەن جىر نوسەرىن سورعالاتا توككەنى ءۇشىن ءبىرىنشى ورىنعا لايىق دەپ تانىلدى. قولىنا دومبىرا السا اقىن، ال بىلايعى ومىردە تا­عىلىمدى ۇستاز اقمارال 1992 جىلدان بەرى ق.ا.ياساۋي اتىن­داعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ شىم­كەنتتەگى ينستيتۋتىندا وقىتۋشىلىق قىزمەتتى ابى­رويمەن اتقارىپ كەلەدى. ءبىز الداعى كۇندەردە الماتىدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا «پەرىشتە ەمەس، پەندەمىز» اتتى ۇلكەن شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزگەلى وتىرعان ايتىسكەر اقىن ءارى سازگەر قارىنداسىمىزعا ءومىر مەن ونەر جولىندا بىردەي ساتتىلىك تىلەيمىز. قورعانبەك امانجول. شىندىق كىم ءبىلىپتى جالعان قايسى، شىن قايسى، قيقالايدى تاعدىر دەيتىن قىل قايشى. تىنىمى جوق، تۇعىرى جوق تىرشىلىك، شىر اينالىپ ءبىر ورىندا تۇرسايشى... كىم ءبىلىپتى دۇشپان قايسى، قايسى دوس، كىمنەن داۋرەن وتپەس باسى قايقى كوش. ەرتەگىسىن باستاپ الىپ تىرلىكتىڭ، تاۋىسا الماي دال بولاسىڭ ايتىپ ەش.   اۋىر جۇكتى تارتقان سايىن بىلەگىم، ءتىلىم- ءتىلىم تامىرى كوك جۇرەگىم. قانداي بولىپ قايتاتىنىن سۇراماي، ادامدارعا تەك جاقسىلىق تىلەدىم. ساعان دەيىن ءبارى مەنى، الداعان، الداماعان ءبىر ساۋ ادام قالماعان. قۇم ءۇمىتتى تاۋ عىپ ءۇيىپ قايتادان، جانتالاسىپ اراسىندا جان باعام. جىلت ەتسە ءبىر جاقسى ءۇمىتتىڭ جەتەگى، ءومىر سۇرگىم كەلىپ، شىركىن كەتەدى. مىڭ كىسىلىك ماشاقاتى مۇڭىمنىڭ، ءبىر كىسىلىك عۇمىرىما جەتەدى. دۇنيە جالعان دەۋشى ەدى انام كىل بۇرىن، اينالانىڭ كورگەن سايىن سۇمدىعىن. بىراق ءبارى، جالعىز ساعان تاۋەلدى، سول جالعاننان تاپقان اششى شىندىعىم. مەن باقىتتى بولسىن دەسەڭ جالعاندا، تىلەگىمدى ەتە كورمە ارماندا. جانعا سىر عىپ اشپايتۇعىن جالعىزىم، مەن دە بارمىن، جەر بەتىندە سەن بار دا... ويلار سان سۇراعىن سىرىپ تاستاپ سانانىڭ، پەندەلىكتىڭ سىزىپ-سىزىپ پاراعىن. ءپاني تىرلىك كورسەتكەننىڭ بارلىعىن، پەشەنەمە جازعانى دەپ قارادىم. ويىمدى ايتىپ تۇسىنبەسكە تۇگەستىم، تۋرا جولعا باستاعانعا ىلەستىم. ءوزىمشىلدىڭ وكتەمىنەن باس تارتىپ، ءوز جولىمدى تابۋ ءۇشىن كۇرەستىم.   شاشىمنان كوپ شىدامىمنىڭ شىعىنى، تاستان مىقتى ءتوزىمىمنىڭ تىعىنى. ۇياسىنا شىن باقىتتىڭ قوندىرعان، كەۋدەمدەگى بوزتورعايدىڭ شىرىلى.   سەندىك سەزىم مەندەگىدەي مۇڭ ەمەس، كوز جاسىمدى جۇتىپ جاتىر قۇم ەلەس. قولىما ۇستاپ تۇرعانىمدى قايتەيىن، سەن سىيلاعان باقىت كىلتى شىن ەمەس.   سەندىك شىرىن مەندەگىدەي ۋ ەمەس، جەتە المايسىڭ، مەيلى قۋما، قۋ ەلەس. قاڭقۋ سوزبەن قاڭعىرتاتىن دۇشپانعا، ءدال وسىنداي كەرەك شىعار شۋ، ەگەس. سەندىك ارمان مەندەگىدەي انىق پا، قاراڭعىدان ۇمتىلاتىن جارىققا. پەشەنەگە جازعانىنان ارتىق جوق، پىشاعىڭدى قايراعانمەن شارىققا.   مەندىك قيال قولىن سوزار ايعا سان، شىلبىر ويدى شىندىعىڭا بايلاساڭ. كۇمانىمنىڭ ك ۇلى كوككە ۇشادى، كوزسىز مەنى سۇيگەنىڭدى ويلاسام. مەنى بوسقا قارالاما، سۇيىكتىم، جامان ويعا جىبەرمەشى قيىپ تىم. ادامداردىڭ اڭگىمە عوي بارىنە، قول جەتپەيتىن قۇپياسى بيىكتىڭ. * * * ەي، جاپ-جارىق جارقىنىم، تالاۋىنا ءتۇسىپ تالقىنىڭ. قارعانىڭ تىڭداپ قارقىلىن، سۇڭقاردىڭ اڭساپ شاڭقىلىن. جۇرگەندە نازىك جانىما، سىڭار بوپ سالقىن جالقى مۇڭ. اراسىنان تاس قۇمنىڭ، تاۋىپ العان التىنىم.   ەي، كۇمانسىز ادالىم، كۇدىكسىز مەن دە قارادىم. قاقپاسىن سابىر كۇزەتكەن، توزىمنەن سوققان قامالىم. جازىعىن جۇرەك ءبىلدىم دە، قازىعىن ويدىڭ قادادىم. سەزىنىپ قامقور جانىڭدى، سىيى دەپ ءتاڭىر سانادىم. ەسىڭدە قالسىن تەك قانا، ەركەسى مەندەي دالانىڭ. ايتا الماي جۇرتقا ايقايلاپ، جوقتىعىن ويلاپ شارانىڭ. ەي، تارپاڭداۋ تارلانىم، شاشاڭا جۇقپاي شاڭ قالىڭ. ۇمتىلعان سايىن مارەگە، ۇزاقتاي بەردى ارمانىم. ارپالىسقان ومىرمەن، ازۋى قان-قان ارلانىم. تىرلىگىن ەمەس تۇلكىنىڭ، قاسقىردىڭ سەرتىن تاڭدادىم. ەي، ۇشان-تەڭىز قيالىم، ۇشقىر ويلى ۇياڭىم. باسپالداقسىز ورمەلەپ، باسىنا شىقتىم قيانىڭ. اتىڭدى جازدىم اق بۇلتقا، تامىپ كەتىپ سيا مۇڭ. ماحاببات دەيتىن مۇڭىم بار الدامشى ما، راس پا سەزىنبەۋىڭ، ويلاپ-ويلاپ ۇزاق ءتۇن كوز ىلمەدىم. جۇرەگىڭنىڭ اشپاستان سىر ساندىعىن، كەتە باردىڭ، نە دەگەن ءتوزىمدى ەدىڭ؟ سىر ساندىقتى اشپاستان ق ۇلىپتادىڭ، شىنىمەنەن راس پا، ۇمىتپاعىڭ؟ سەن كەتسەڭ دە جالىقپاي قۇراستىردىم، ساعان دەگەن سەزىمنىڭ سىنىقتارىن. كەلگەن ويدى ساناما – ىزگى ءبارى، كوكىرەگىمدى وكىنىش سىزعىلادى. مەن ءوزىم-اق ايتار ەم بار سىرىمدى، جىبەرمەيدى جىڭىشكە قىزدىڭ ارى... اقمارال لەۋباەۆا.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار