ادام يگىلىگى – باستى نازاردا

ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنا قادام باسقان تۇستا ەلباسىمىز كەمەلدى كەزەڭنىڭ قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا باستالعان ونجىلدىقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ باعدارلاماسىن ايقىنداپ بەردى. بيىلعى جولداۋدىڭ مۇنىڭ الدىنداعى­لار­مەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وزگە­شە­لىگى بار. بىرىنشىدەن, ول ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان. مۇنىمەن بىرگە, قو­عامى­مىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعى – ادامنىڭ ماقسات-مۇددەسىنە, ونىڭ يگىلىگىنە قۇرىلعان. ونداعى ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريا­لان­دىرۋدى دامىتۋ, شاعىن بيزنەس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭ­عىرتۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن وركەندەتۋ, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, جالاقى, شاكىرتاقى مەن جاردەماقىنى ءوسىرۋ ماسەلەلەرىنىڭ العا تارتىلۋى, شىنتۋايتتاپ كەلگەندە, حالقى­مىز­دىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. حالىق قالاۋلىسى رەتىندەگى ءوز باسىمدى دا پرەزيدەنتىمىزدىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتقا قۇرىلعاندىعى جىگەرلەندىرەدى. قالاي دەسەك تە ۇدەمەلى يننو­ۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋعا ادام­نىڭ قۋاتتى قولىمەن جانە كۇش-جىگەرى­مەن عانا قول جەتەدى. سوندىقتان ونىڭ ەرتەڭ­گى كۇنگە سەنىممەن قاراۋى, الەۋمەتتىك جاعى­نان قورعالۋى, رۋحاني تۇرعىدان باي بولۋى – باستى ۇستانىمنىڭ ءبىرى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قيىندىعىن كەيىنگە قالدىر­عان ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ اسقارا­لى مىندەتتەرى ايقىندالدى. ايتالىق, بيىلعى جولداۋدا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن جانە تاربيەمەن قام­تىلعان بالالاردىڭ ۇلەسى 2020 جىلعا قاراي 100 پايىز بولادى, ال 2015 جىلعا دەيىن كەم دەگەندە 400 مەكتەپ سالىنادى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەلەتىن بولساق, 2015 جىلعا قاراي قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعىن 70 جاسقا جەتكىزۋ, ال 2020 جىلعا قاراي 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. مۇ­نى­مەن بىرگە, 2015 جىلعا قاراي 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت جانە ەمحانالار سالىنادى. ەڭ­بەكپەن قامتۋ, جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, ادام­نىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرۋ, كادر ساياساتىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ جاعى دا نازاردان تىس قالماعان. اۋىل – حالقىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى بولدى, بولا بەرەدى دە. اتالعان جولداۋدا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە دە ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى ەڭبەكتىڭ ونىمدىلىگى 2011 جىلعا قاراي 2 ەسە, ال 2020 جىلعا قاراي 4 ەسە وسەدى. مەملەكەتتىڭ تاياۋداعى جىلدارى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا 130 ميلليارد تەڭگە نەسيە رەسۋرستارىن ءبولۋ ەسەبىنەن اۋىلدىق جەر­لەردە 20 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, 100 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىس كوزىنە اينالا­تىندىعى اتالىپ كورسەتىلگەن. پرەزيدەنتىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ار­نالعان «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالاي­مىز» اتتى جولداۋى, جوعارىدا ايتقانى­مىز­داي, بارشا حالىقتىڭ, ءاربىر وتباسى مەن ءاربىر ادامنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان. دەمەك, ونى جەمىستى ءىس جۇزىنە اسىرۋ ءۇشىن بارشامىز اتسالىسۋىمىز قاجەت. اسىرەسە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانىن قۇرايتىن دەپۋتاتتار توبىنا جۇكتەلەتىن مىندەت ۇلكەن. ەلباسىمىز پارلامەنت پالا­تا­لارىنىڭ بىرلەسكەن ماجىلىسىندە جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزىندە ءماس­ليحاتتار مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جەرگىلىكتى جەردە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىكتىڭ مول ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق پارمەندى تۇردەگى جەرگىلكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا اينالۋى جانە جەرگىلىكتى جەردەگى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءماسلي­حات­تىڭ ءىس-قىزمەتىن جانداندىرا ءتۇسۋ قاجەت­تىلىگىن ايتتى. ءبىزدىڭ اۋدانىمىزدىڭ دا دەپۋ­تاتتارى ءوزىنىڭ حالىق قالاۋلىسى وكىلەتتىگىن نەگىزگى ءىس قىزمەتىنەن قول ۇزبەي ءجۇرىپ اتقا­رادى. دەپۋتاتتار حالىقتىڭ قالىڭ ورتا­سىن­دا جۇرەدى, ەڭبەك ۇجىمىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى, سايلاۋشىلارمەن ءجيى جولىعادى, تۇرعىندار جيىنى مەن جينالىسىنا قاتى­سا­دى. وسى سەبەپتى حالىق قالاۋلىلارى ءاربىر سايلاۋ وكرۋگىندەگى قالىپتاسقان جاعدايدى, قوردالانعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايدى ءبىر ادامداي جەتىك بىلەدى. بۇعان قوسا كەيبىر دەپۋتاتتارىمىز باسشىلىق قىز­مەت­تەر اتقارادى, ەندى ءبىرى كاسىپكەر, قوعام­دىق جۇمىسقا بەلسەنە قاتىسۋشىلار. ولار وسىنداي مۇمكىندىكتى شەبەر پايدالانا جانە اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ازا­ماتتاردىڭ تىلەكتەرى مەن وتىنىشتەرىن ورىن­داۋعا ۇمتىلادى. جۇمىلا كوتەرگەن جۇكتىڭ قاشان دا جەڭىل بولارى بەلگىلى عوي. قاراتال اۋداندىق ءماسليحاتىندا بىلىكتى باسشىلار جەتەكشىلىك ەتەتىن تۇراقتى دەپۋ­تات­تىق كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى. كۇن تارتىبىندەگى كەزەكتى ماسەلەنى قاراۋ ءۇشىن كوميسسيا مۇشەلەرى – دەپۋتاتتار ءاربىر توقسان سايىن باس قوسادى. ال وعان دەيىن ونىڭ دايىندىعى جۇرگىزىلەدى, قاجەتتى ماتەريالدار جيناقتالادى, جەرگىلىكتى جەرگە, بەلگىلى نىسانعا بارىپ جاعدايمەن, ونداعى قۇجات­تار­مەن تانىسادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاۋاپكەرشىلىك تانىتادى. ماسەلەن, ءبىر عانا 2010 جىلى تۇراقتى كوميسسيانىڭ ءماجىلى­سىن­دە اۋدان سپورتىن دامىتۋ, ەلتاي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋ ماسەلەسى قارالدى. اۋدان­دىق اۋرۋحانا باس دارىگەرىنىڭ انا مەن با­لا­نى قورعاۋ جونىندەگى اۋداندىق باعدار­لا­مانىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋراسىنداعى ەسەبى تىڭدالدى. اسىرەسە, كوميسسيانىڭ تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇرەس جونىندەگى شارالار جانە بالالاردى مەكتەپكە تاسىمالداۋ ءىسىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ماسەلەنى قاراعان وتىرىسى وتە قىزۋ ءارى تارتىستى ءوتتى. بۇل ەكى ماسەلەنى قا­راردىڭ الدىندا دەپۋتاتتار اۋىلدىق وكرۋگتەرگە بارىپ, ءىستىڭ جاي-جاپسارىمەن ءجىتى تا­نىس­تى, ءبىرشاما ولقىلىقتاردىڭ بەتىن اشتى. اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا اۋدان اكىمىنىڭ اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋ جوسپارىنىڭ ورىندالۋى جايلى ەسە­بى جانە جەكەلەگەن بولىمدەر مەن قۇرى­لىم باسشىلارىنىڭ حابارلاماسى تىڭدالادى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ «نۇر وتان» حا­لىق­تىق-دەموكراتيالىق پارتياسى ساياسي كە­ڭە­سىنىڭ 2008 جىلعى 17 قاڭتاردا وتكەن كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى الدىندا جەرگىلىكتى شىنايى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگانىنا اينالۋى جانە جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى شەشە ءبىلۋ ءۇشىن ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قا­جەت دەگەن ماسەلە قويعان ەدى. ماسەلەن, اۋدا­نى­مىزدا سايلانعان 13 دەپۋتاتتىڭ بارلىعى دا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى بو­لىپ تابىلادى. ەلباسىمىز العا قويعان مىندەتتەردى بىرلەسىپ شەشۋ ءۇشىن اتالعان پار­تيا­نىڭ اۋداندىق فيليالىمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەيمىز. مىسالى, پارتيانىڭ اۋدان­دىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­با­سارى ق.امىرەنوۆتى تارتا وتىرىپ, پارتيالىق باقىلاۋ بەكەتتەرى قۇرىلدى. دەپۋتاتتارى­مىز­دىڭ كومەگىمەن مەملەكەتتىك باعدارلاما­لار­دىڭ جۇزەگە اسۋى بارىسىنا تۇراقتى با­قىلاۋ ورناتىلدى. وزگە ارىپتەستەرىم سياقتى مەن دە دەپۋ­تات­تىق ءىس-قىزمەتتىڭ باستى باعىتى تۇرعىن­دار­مەن اراداعى بايلانىستى نىعايتۋ دەپ بىلەمىن. اۋداندىق دەپۋتاتتاردىڭ بارلىعى دەر­لىك ازاماتتاردى جەكە ماسەلەسىمەن قا­بىل­­دايدى, جيىنداردا ءسوز سويلەيدى, سايلاۋ­شىلار الدىندا كەستەگە ساي ەسەپ بەرەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋداندىق اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپتىڭ مۇشەلەرى. ادەتتەگىدەي ساي­لاۋشىلار بىزگە ءجيى كەلەدى, كوكەيىندەگى وي­لارىن ايتادى, حات جازادى, تەلەفون شالا­دى. ولاردىڭ كوتەرەتىن ماسەلەسى دە سان الۋان. جەرگىلىكتى حالىق قالاۋلىلارى وزدەرىنىڭ سان-سالالى ءىس-قىزمەتىندە پارلامەنت سەنا­تى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى: ن.سۇلەي­مە­نوۆ, ن.نۇرمانبەتوۆ, ءۇ.مەدەۋوۆ, ۋ.قا­لي­جان, د.نوكەتاەۆامەن تىعىز بايلانىس ور­ناتىپ, ولاردىڭ دا جاندى جاردەمىنە جۇگى­نە­دى. ءتۇيىن­دەي ايتقاندا, بىزدەر اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ەلباسىمىزدىڭ جول­داۋىندا كورسەتىلگەندەي تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى بىرىزدىلىكپەن شەشۋگە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلەمىز. قورىتا ايتقاندا, ميلليونداعان قازاق­ستان­دىق وزدەرىنىڭ بۇگىنگى تاعدىرى مەن ۇر­پا­عىنىڭ بولاشاعىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي كوشباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ وتىر. مۇنداي جوعا­رى سەنىمنىڭ ەلى سەنگەن ەرگە عانا كورسەتى­لەتىنى بەلگىلى. ماقسات راقىمباەۆ, قاراتال اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى. الماتى وبلىسى.