الەمدىك ۋران ءوندىرۋشى كومپانيالارىنىڭ كوشىن باستاعان «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق تاعى ءبىر ءۇلكەن وقيعاعا ۇيىتقى بولدى. 2017 جىلدىڭ 21 ءساۋىرى كۇنى الماتىدا «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق ءجانە «ق.ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» اق اراسىنداعى «حالىقارالىق اتوم ونەركاسىبى عىلىمي-وقىتۋ ورتالىعىن» قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
ەڭ ماڭىزدىسى, 26 مىڭنان استام قىزمەتكەرى بار «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىنىڭ اقساقالدار كەڭەسى قۇرمەتتى پروفەسسورلار قۇرامىنداعى بايىرعى ماماندار ارنايى كۋرستاردان ءوتىپ, حالىقارالىق ورتالىقتا ءدارىس بەرۋ ىسىنە تارتىلماق. وسىلايشا, ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ءۇزىلگەن كەشەگى بۋىن مەن كەلەشەكتىڭ كادرلارى اراسىنداعى تاجىريبە الماسۋدىڭ التىن كوپىرى قايتا جالعاسادى.
– ەلىمىزدىڭ اتوم ءوندىرىسى سالاسى ءۇشىن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ايرىقشا ماڭىزدى وقيعا. قازاقستان ءبۇگىنگى تاڭدا ۋران قورى بويىنشا اۆستراليادان كەيىنگى ەكىنشى ورىن الادى. ال ۋران وندىرىسىندە ءدۇنيە ءجۇزى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. بۇكىل الەم بويىنشا الىناتىن ۋراننىڭ 40 پايىزعا جۋىعى قازاقستانعا تيەسىلى. قازاقستان وسى سالانىڭ كوشباسشىسى بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ وسى جىلداردا ۋران ءوندىرۋ, ەكسپورتتاۋداعى جيناعان تاجىريبەمىز, كادرلارىمىز بەن تەحنولوگيالارىمىزدى باسقا ەلدەر مويىنداعان. جانە قازاتومونەركاسىپتىڭ قىتاي, جاپونيا, فرانتسيا سياقتى ءبىرقاتار ەلدەردىڭ ماماندارىمەن ءبىرلەسكەن كاسىپورىندارى بار. شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمىز ءار كەز قىزمەتىمىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. قازىر جاڭا تەحنولوگيالاردى جاساپ جاتىرمىز. سونىڭ ىشىندەگى ءموبيلدى قايتا ءوڭدەۋ كەشەنى كوپتەگەن ەلدەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە ءموبيلدى كەشەندى ساتىپ الۋعا ۇسىنىس بىلدىرگەن ەلدەر بار. بۇل كەشەن تابيعي ۋران ءوندىرىسى ءۇشىن عانا ەمەس, عىلىم ءۇشىن دە وتە ماڭىزدى, – دەدى ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ ءوندىرىس جانە ياوتس جونىندەگى باس ديرەكتورى باۋىرجان ىبىراەۆ.
– ونىڭ ۇستىنە, مەملەكەت باسشىسى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى, كەن ءوندىرىسى كەشەنىن دامىتۋدى جانە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن وزگەرتۋدى قامتيتىن ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ مەن ادامي كاپيتالدى جاقسارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ, ناقتى تاپسىرما جۇكتەپ وتىر. سونان سوڭ, ارينە, قازاتومونەركاسىپتىڭ جەتەكشىلىك ورنىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە باسەكەگە قابىلەتتى كادرلار قاجەت. سوندىقتان, ۇستازدار قۇرامىنا باي تاجىريبە مەن باعالى ءبىلىمگە اتوم سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى دە ەنىپ وتىر. اقساقالدار كەڭەسى قازاتومونەركاسىپتىڭ بىرەگەي ءتاجىريبەسىنىڭ ساباقتاستىق مەكتەبىنە اينالادى, – دەدى باۋىرجان ىبىراەۆ.
– بۇگىن قول قويىلعان كەلىسىمشارت پەن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ەكىجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە, «قازاتومونەركاسىپ» اق باسقارما ءتور-
اعاسى اسقار جۇماعاليەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن جۇزەگە استى. «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق پەن قازاق ۇلتتىق تەحنولوگيالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتى بىرىگىپ ءبىراز جۇمىس اتقاردى. ورتالىق ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, عىلىمي-زەرتتەۋلەردى قوسا جۇرگىزەتىن بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە اتوم سالاسىنداعى ىزدەنىستەرگە سەرپىن بەرەدى. ءبىر جاعىنان ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىندا ۇزاق جىلدار بويى جۇمىس ىستەگەن وتە ءتاجىريبەلى, بايىرعى مامانداردى شاقىرىپ وتىرمىز. ولار جاس كادرلارعا ءوز بىلگەندەرىن ۇيرەتەدى. بۇدان دا باسقا, ورتالىقتا ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ سالاسىنداعى ءبىلىمدى جەتىلدىرۋدىڭ ارنايى باعدارلاماسى جاسالدى. وعان قوسا مۇندا اعىلشىن ءتىلىنىڭ دە دەڭگەيىن كوتەرۋگە بولادى. سول سيياقتى, الداعى ۋاقىتتا ورتالىق ءبىرتىندەپ باسقا مەملەكەتتەردىڭ اتوم ونەركاسىبى سالالارىمەن تەحنولوگيالار, تاجىريبە مەن ءبىلىم الماسۋعا كوشەدى, – دەدى قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورى يسكاندەر بەيسەمبەتوۆ.
يسكاندەر بەيسەمبەتوۆ «حالىقارالىق اتوم ونەركاسىبى عىلىمي-وقىتۋ ورتالىعى – جوعارى ءبىلىكتى ماماندار دايىنداۋدىڭ ءبىرەگەي الاڭى ەكەنى ايتا كەلە, «عىلىم مەن وندىرىستەگى كاسىپقوي كادرلاردىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى اتوم سالاسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا سينەرگەتيكالىق سەرپىن بەرەدى», دەدى.
رەكتوردىڭ ايتۋىنشا, ماماندار دايىنداۋداعى ىرىكتەۋ وتە قاتاڭ بولادى. حالىقارالىق ورتالىقتا ۋران ءوندىرىسى سالاسىنداعى نەگىزگى گەولوگيا, كەن ءىسى, مەتاللۋرگيا, تەحنولوگيالىق ماشينالار مەن قۇرال-جابدىقتار, اۆتوماتتاندىرۋ مەن باسقارۋ, ەلەكترو ەنەرگەتيكاسى ماماندىقتارى بويىنشا كادرلار دايىندايدى. اتالعان باعىتتار بويىنشا باستاپقىدا 10-20 شاقتى ماماننان وقىتىلىپ, سودان كەيىن جىل سايىن ولاردىڭ سانى كوبەيتىلە بەرمەك.
ەندىگى جەردە حالىقارالىق ورتالىقتىڭ مىندەتىنە – قازاقستاننىڭ اتوم سالاسى ءۇشىن جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ, سونىڭ ءىشىندە شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى وقىتۋ دا كىرەدى. وقۋ ورنى قازاتومونەركاسىپكە قاجەتتى باعىتتار بويىنشا ادىستەر مەن تەحنولوگيا-
لاردى جەتىلدىرۋمەن, سونداي-اق, اتوم عىلىمى مەن ءوندىرىسىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارمەن شۇعىلدانادى.
كەلىسىمنىڭ شارتتارىنا ءسايكەس, قازۇتزۋ ماگيسترانتتارى قازاتومونەركاسىپ بولىمشەلەرىندە تاجىريبەدەن وتە الادى. سونىمەن قاتار, كومپانيا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرى, كۋرستىق جانە ديپلومدىق جوبالارىنىڭ ۇزدىك ءناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى.
ورتالىقتىڭ وقۋ باعدارلاماسى گەولوگيا جانە ۋران كەن ورىندارىن بارلاۋ, سيرەك جانە سيرەك جەر مەتالدار مەتاللۋرگياسى, وندىرىستىك پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ سياقتى نەگىزگى پاندەردى قامتيدى. سونىمەن قاتار, پاندەردىڭ ءبىراز بولىگى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلماق. حالىقارالىق مارتەبەسىنە ساي, مۇندا باسقا ەلدەردەن دە ستۋدەنتتەر قابىلداۋ كوزدەلگەن. قازىردىڭ ءوزىندە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعاندار بارشىلىق. سول سياقتى, حالىقارالىق ورتالىقتىڭ اتوم ونەركاسىبى دامىعان ەلدەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن بايلانىستا بولۋى قاراستىرىلعان.
سونىمەن, «حالىقارالىق اتوم ونەركاسىبى عىلىمي-وقىتۋ ورتالىعىن» قۇرۋ تۋرالى ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلعاننان كەيىن, قۇرمەتتى پروفەسسورلار قۇرامىنداعى ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرلەر مەن ارداگەرلەر ماراپاتتالدى. ەرەن ەڭبەگى جانە وتاندىق اتوم ونەركاسىبىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن العىس حاتتار مەن ەستەلىك سىيلىقتار تاپسىرىلدى.
ەڭ باستىسى, اقساقالدار كەڭەسى قۇرامىنداعى بايىرعى كادرلاردىڭ ءوزى ارنايى سەمينار, ساباقتار ارقىلى كاسىپقوي تۇرعىدا ءدارىس بەرۋگە ۇيرەتىلەدى.
– بۇگىن ءبىز ەرەكشە وقيعاعا كۋا بولىپ وتىرمىز. بۇل كۇننىڭ باعاسىن 10 شاقتى جىلداردان كەيىن بىلە باستايتىن بولامىز. قازاقستاننىڭ اتوم ءوندىرىسى وسى ۋاقىت-
قا دەيىن قانداي تاجىريبە مەن تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزدى؟ ەندىگى مىندەت سونى ساقتاپ, ساپالاندىرىپ, كەيىنگى بۋىنعا قالدىرۋىمىز كەرەك. كەزىندە ءبىز دە ءبارىن نولدەن باستادىق. گەولو-
گيالىق بارلاۋ مەن وندىرىسكە ءبىرتىندەپ قول جەتكىزدىك. ءبىلىمىمىزدى بايىتتىق. 20 شاقتى جىلدىڭ ءىشىندە تاماشا بازا جاساقتادىق. الايدا 90-جىلدارى ۇلكەن ءۇزىلىس بولدى. جاقسى كادرلارىمىزدىڭ كوبىن جوعالتىپ الدىق. ءبىلىم مەن تاجىريبە دەگەن ەكى ءتۇرلى نارسە. تەوريادا ءبىلىپ تۇرۋىڭ مۇمكىن, ءبىراق ول وندىرىستە قالاي ناقتى ىسكە اسىرىلادى. ماڭىزدىسى سول. وسى وتىرعان اقساقالداردىڭ ىشىندە ءبۇكىل ءومىرىن ۋران وندىرىسىنە ارناپ, ابدەن تاجىريبە جيناقتاپ, تالاي عىلىمي ماقالالار مەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جازعان ادامدار بار. وسى اقساقالدار كەڭەسىنەن تالانتتى وقىتۋشىلار تابىلۋى ابدەن مۇمكىن, − دەدى اناتولي بەگۋن.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
