ابورت – جۇكتىلىكتى بۇزىپ, بالانى جاساندى جولمەن الدىرتۋ, ياعني بولجاممەن تۇسپالداپ جاسالاتىن كىشىگىرىم «سوقىر» وپەراتسيا. دارىگەرلەر مۇنداي تاعىلىق وپەراتسياعا باراتىن ايەلدەردى ءتورت توپقا بولەدى. ءبىرىنشىسى, جىنىستىق ماسەلەدە ساۋاتسىز ءجاسوسپىرىم قىزدار, ويناقتاپ ءجۇرىپ وت باسقاندار. مۇنداي كەزدە جىگىتتەر جاعى سىتىلىپ شىعىپ, بۇل قاسىرەتپەن قىزداردى جەكە قالدىرادى. سونىڭ سالدارىنان 15-17 جاستاعى بويجەتكەندەر جۇكتىلىگىنىڭ 75 پايىزى جاساندى تۇسىك جاساتۋمەن اياقتالادى. ەكىنشىسى, بالا تۋعىسى كەلمەيتىن 30-40 جاس ارالىعىنداعى تۇسىك جاساتۋعا سانالى تۇردە باراتىندار. ءۇشىنشىسى, الەۋمەتتىك تۇرمىسى اۋىر, بولماسا دەنساۋلىعى كوتەرمەيتىندەر, ياعني شاراسىز جاعدايعا تۇسكەندەر. ءتورتىنشىسى, بالا تۋدى جوسپارلاماي, بالا ءتۇسىرۋدى جۇكتىلىكتەن ساقتانۋدىڭ قۇرالى دەپ سانايتىندار. ءبىر ايەلدىڭ «قۇدايدىڭ ءوزى كەشىرسىن, 28 تۇسىك جاساتتىم» دەپ وتىرعانىن ەستىگەنىمىز بار.
جالپى, جاساندى تۇسىك جاساتۋدىڭ ايەل اعزاسىنا كەلتىرەتىن كەسەلى, زيانى جونىندە از ايتىلىپ, از جازىلىپ جۇرگەن جوق.
«تابيعات شەبەر عوي, ايەل جاتىرىنىڭ ىشكى شىرىشتى قاباتى ۇرىق قوناتىنداي قالىڭ, قۇددى بالاعا سالىنىپ قويىلعان جايلى توسەك سياقتى», دەيدى بىلىكتى اكۋشەر-گينەكولوگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بايان ناۋ-
رىزباەۆا. ەڭ قاۋىپتىسى, العاشقى جۇكتىلىك بۇزىلعاندا شامامەن ايەلدىڭ 70 پايىزعا جۋىعى بەدەۋلىككە شالدىعادى. ياعني, ءبىرىنشى بالانى الدىرعاندا, شاقالاقپەن بىرگە شىرىشتى قابات تا قىرىلىپ الىپ تاس-
تالىنادى. مىنە, سول قىرعان ورىن كادىمگى جارا سياقتى, جازىلعاندا تىرتىققا اينالىپ, جاتىر ءبۇرىسىپ قالادى. كەيىن جۇكتى بولۋعا الگى ايەلدىڭ جاتىرىندا ۇرىق قوناتىن شىرىشتى قابات بولماعاندىقتان, بالا ءتۇسىپ قالا بەرەدى. سەبەبى, بۇرىسكەن جاتىر كەڭىمەيدى. ال ءبىرىنشى بالاسىن بوسانعان ايەلدە مۇنداي قاۋىپتىڭ بولمايتىنىنان جاتىردىڭ سوزىلۋ, جيىرىلۋ قاسيەتى ساقتالىپ قالادى.
كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە جاساندى تۇسىك جاساتۋعا تىيىم سالاتىن زاڭدى قايتا قاراپ, بالا كوتەرۋ-كوتەرمەۋدى ءاربىر ايەلدىڭ ءوز ەركىنە بەرۋدىڭ باستى سەبەبى ءارتۇرلى قىلمىستىق جولمەن جاسىرىن جاسالاتىن ابورتتان كەيىن ءولىم سانى كوبەيدى. ماسەلەن, رەسپۋبليكادا 1995 جىلى 40-45, 1997 جىلى 60-قا جۋىق ايەل ابورتتىڭ قۇربانى بولعان. 2001 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جۇكتىلىكتى بۇزىپ, جاساندى تۇسىك جاساتۋ تەك مەملەكەتتىك ەمدەۋ جانە پروفيلاكتيكالىق مەكەمەلەردە عانا رۇقسات ەتىلسىن دەگەن بۇيرىق شىعاردى. بۇگىندە ەلىمىزدە ابورت سانى جىل سايىن كەمۋدە. ماسەلەن, قازاقستاندا 1995 جىلى ابورت سانى 224 مىڭعا جەتسە, 2016 جىلى 73 926-عا تومەندەگەن. دەگەنمەن, جاسىرىن تۇسىك جاساتۋ ءالى كۇنگە دەيىن بار.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە ايەل ءوز دەنساۋلىعىنا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋلەرى كەرەك. ونىڭ ەڭ باستىسى – جۇكتىلىكتى بولدىرماۋ, ونىڭ الدىن الۋ. قازىر سونشاما ءدارى-دارمەكتەر, كونتراتسەپتيۆ, ساقتانۋدىڭ ءتۇرلى جولدارى بار. راس, قازاقستان تۇسىك جاساتۋعا رۇقسات ەتىلگەن ەل بولعانمەن, مۇمكىندىگىنشە ونداي ارەكەتكە جىبەرمەۋگە تىرىسقانىمىز ابزال. ويتپەگەن جاعدايدا جۇكتىلىكتىڭ سوڭى تاستاندى بالاعا اينالىپ جاتقانى ءومىر شىندىعى. بۇل ابورتتان دا وتكەن سوراقى قىلمىس. سوندىقتان, قالاۋسىز, قاجەتسىز جۇكتىلىكتەن قالاۋسىز, قاجەتسىز جەتىم بالالار تۋىلىپ, ولاردىڭ قاسىرەتى, كوز جاسى موينىمىزعا جۇكتەلەتىنىن قاي-قايسىمىز دا جادىمىزدان شىعارماساق دەيمىز...
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
