بىرلەسكەننىڭ بەرەرى كوپ

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ەسىرتكىگە قارسى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ ودان ءارى جالعاسىن تابۋدا. ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2009-2010 جىلدارعا ارنالعان باعدارلا­ماسى ىسكە اسىپ جاتىر. بۇل ورايدا اتالعان باع­دارلامانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى وعان قوماقتى قارجى ياعني رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 38 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. دەمەك, مول قارجى بولىنگەن سوڭ, كوپ جۇ­مىس تا اتقارىلۋى قاجەت. ەندەشە بۇل سالادا وسى كەزگە دەيىن نە تىندىرىلعانىن ءبىلۋ ءۇشىن ءىىم ەسىرت­كى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس جانە ەسىرتكى اينا­لىمىن باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى ارداق ەرسەيىتوۆكە جولىعىپ, اڭگىمە­لەس­كەن ەدىك. – ارداق جايدا­ق­ ۇلى, 2004-2005 جانە 2006-2008 جىلدارعا ار­­نالعان ناشا­قور­لى­ق­­قا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باع­دار­لا­مالارىن قارجى­لاندى­رۋعا نەبارى 1,3 جانە 2,9 ملرد. تەڭگە جۇم­سالعان ەكەن. ال جو­عارىدا اتال­عان باع­دارلاماعا قوماقتى قار­جى ءبولىن­دى. بۇل ورايدا قانداي اۋىز تولتىرىپ ايتار­لىق­تاي جۇمىستار ات­قا­­رىل­دى؟ – باعدارلاما ەسىرتكى ترافيگىن باقىلايتىن ۇي­ىمداسقان قىلمىستىق توپ­تاردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ, ەلى­مىز­­دىڭ وڭتۇستىك ءبولى­گىندە تارالعان ەسىرتكى ساتۋدىڭ جولىن كەسۋگە, سونداي-اق ناشا­قورلىق­تىڭ الدىن الۋ, ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادام­داردى ەمدەۋ جانە وڭال­تۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ­عا با­عىت­تالعان. سوعان وراي 2010 جىلى ەلىمىزدىڭ اۋ­ماعىندا 8 مىڭ 800 ەسىرت­­كى قىلمىسى, ونىڭ ىشىندە 2 مىڭ 600 ەسىرتكى ساتۋ جانە 242 كونتراباندا دەرەگى انىقتالدى. زاڭسىز اينالىمنان 28,5 تونناعا جۋىق ەسىرتكى, ونىڭ ىشىندە 323 كگ. گەروين الىندى. قابىلدانعان ءىس-شا­را­لار ناتيجەسىندە ەسىرت­­­­­­­كى قۇرالدارى, پسي­حوتروپ­تىق جانە توكسيندىك زات­تاردى تۇتىنۋ­شىلاردىڭ سانى جىل سايىن ازايۋدا, 2010 جىلى ەسىرتكى تۇ­تىنۋ­شى­لاردىڭ جالپى سا­نى شامامەن 8 پايىزعا, ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعاندار 20 پايىزعا ازايدى. ىشكى ىستەر ور­گاندارى 51 ەسىرتكى قىل­مىسىن جاساعان 10 ۇي­ىمداسقان قىلمىستىق توپ­تى جويدى. ءسويتىپ, ەسىرت­كى قىلمىسىنا باي­لا­نىس­تى 242 قىلمىس ناق­تى انىقتالدى. ال ەلى­مىز اۋماعى ارقىلى وتەتىن ەسىرتكى ءترانزيتى ارنالارىن جابۋ شارا­لا­رىن قاراۋ ماسەلەسى 2010 جىلى ۇكىمەت وتى­رىس­تارىندا بىرنەشە ءمار­تە تالقىلاندى. جالپى بارلىعى 28 ەسىرتكى ۇياسى جويىلدى. كوڭىل كوتەرۋ ورىندا­رىن­دا ەسىرتكى تاراتۋ ءجا­نە تۇتىنۋ دەرەگىنىڭ جو­لىن كەسۋگە ناقتى شارالار قابىلدانۋدا. جەدەل جانە رەيدتىك ءىس-ارەكەت­تەردىڭ بارىسىندا وسىن­داي 29 دەرەك انىقتالىپ, ولار بويىنشا 15 قىل­مىستىق ءىس, ونىڭ 5-ەۋى ەسىرتكى ساتقانى ءۇشىن قوز­عالدى. اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە 4 كوڭىل كوتەرۋ ورىندارىنىڭ قو­جايىن­دارى تارتىلدى. قازاق­ستان اۋماعىندا ەسىرتكى قىلمىسى ءۇشىن ۇستالعان شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ سانى دا ازايا ءتۇستى. – شەتتەن اكەلىنەتىن ەسىرتكى زاتتارى نەمەن تاسىمالدانادى؟ – ەسىرتكى تاسى­مالداۋ­شىلار بارلىق كولىك قۇ­رالدارىن پايدالانادى. ءتا­جىريبە كورسەتكەندەي, ەسىرتكىنىڭ 90 پايىزى اۆتوموبيل جانە تەمىر جول كولىكتەرىمەن جەتكىزىلەدى. ولار ەسىرتكىنى ءتۇرلى تاۋار اراسىنا, اۆتوموبيل ءجا­نە تەمىر جول كولىكتەرىنىڭ بوس جەرلەرىنە جانە وسى ماقساتقا دەپ ارنايى جاب­دىقتالعان ورىندارعا جا­سىرادى. – قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارى ەسىرتكى قىل­مى­سىن تومەندەتۋ, حا­لىق­تىڭ ناشاقورلىققا تار­تىلۋ سانىن ازايتۋ با­عى­تىندا نە ىستەپ جا­تىر؟ – بۇل باعىت بويىنشا كەشەندى شارالار قابىل­دانۋدا. وسى ماقساتتا «دو­پينگ», «كەندىر», «ار­نا» جەدەل-الدىن الۋ ءىس-شارا­لارى وتكىزىلدى. وعان قوسا ناشاقورلىق­تىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىستار جالعا­سۋدا. 2010 جىلدىڭ 12 ايى ىشىندە 9,3 مىڭ ساۋىق­تىرۋ سيپاتتاعى ءىس-شارا­لار, ونىڭ ىشىندە 509 شارا, 415 سەمينار, 5991 ءدارىس جانە كەزدەسۋ, 541 دوڭگەلەك ۇستەل, 778 سپورت­تىق جارىستار جانە تۋرنيرلەر وتكىزىلدى. – ەسىرتكى ساۋداسىمەن كۇرەس بارىسىندا حا­لىق­ارالىق ىنتى­ماق­تاس­تىق­­تى كەڭەيتۋدە قان­داي امالدار قاراس­تى­رى­لا­دى؟ – ۇجىمدىق قاۋىپسىز­دىك جانە شانحاي ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمى شەڭ­بە­رىندە اۋعانستان اۋما­عىن­دا ەسىرتكىگە قارسى بەل­دەۋ قالىپتاستىرۋدى جاندان­دىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. اۋعانس­تاندا­عى جاع­داي­دى تۇراقتان­دىرۋ ءجا­نە قالپىنا كەلتىرۋگە كو­مەك كورسەتۋ ەقىۇ-عا ەلى­مىزدىڭ ءتور­اعالىق ەتۋى كەزىندە با­سىم باعىتتار­دىڭ ءبىرى بولدى. قازاق­ستان 2007 جىلى بۇۇ-نىڭ باس­تاما­سىمەن وتكى­زىل­گەن ءجا­نە اۋعانستاندا پرەكۋر­سور­لاردىڭ الدىن الۋعا با­عىتتالعان «تارسەت» وپە­­­را­تسيا­سىنا بەلسەندى قا­­تىس­تى. ال ءمۇد­دەلى مەملەكەتتەرمەن ديا­لوگ­تى كە­ڭەيتۋدىڭ باستى قادامى الماتى قا­لاسىن­دا قۇ­رىل­عان ورتا­لىق ازيا­لىق اقپاراتتىق ءۇي­لەس­تىرۋ ور­تالىعىنىڭ جۇ­مى­سى بو­لىپ تابىلادى. اۋعانس­تانعا كومەك كور­سە­تۋ بو­يىنشا قازاق­ستاندا ار­نايى ۇيمەتتىك باعدار­لا­ما قابىلداندى. وندا ەلدى قالپىنا كەلتىرۋ بو­يىنشا بىرقاتار جو­بالار­دى ىسكە اسىرۋعا ءبىر­شاما قارا­جاتتار ءبولۋ كوزدەل­گەن. – ەلباسىمىز ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستى رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءۇشىن باسىم ءمىن­دەتتەردىڭ ءبىرى دەپ اتاپ كورسەتتى. – قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارى قابىلداپ جاتقان شارالار سونداي-اق ەسىرتكىگە قارسى زاڭنامانى كۇ­شەيتۋ جانە ميگراتسيا­لىق اعىمدى تومەندەتۋ 2010 جىلى ەسىرتكى كونترابان­داسىنىڭ مولشەرىن, ءاسى­رە­سە, گەرويننىڭ مولشەرىن قىسقارتتى. ەلىمىزدىڭ شەكارا اۋماعىندا جانە ەل ىشىندە ءىس-شارالاردى ءۇي­لەس­تىرۋ كەزىندە ءىرى كو­لەمدە ەسىرتكى وتكىزۋشىلەر جانە ۇيىمداسقان قىل­مىس­تىق توپتار جويىلدى, بۇل ەلىمىزگە ەسىرتكىنىڭ كەلۋىن شەكتەۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى. ناتيجەسىندە ەسىرت­كىگە تاۋەلدىلەردىڭ بار­لىق جاس ساناتىنىڭ اراسىندا ءوسۋ سانى توق­تادى. ەسىرتكىنى شامادان تىس تۇتىنىپ قايتىس بول­عاندار سانىنىڭ دا ءتو­مەن­دەگەنىن بايقاۋعا بو­لادى. مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس بويىنشا باعالاۋ كريتەريلەرىن ودان ارى قايتا قاراۋ بويىنشا ماق­ساتتى باعىتتالعان جۇ­مىستار جۇرگىزىلۋدە. – ۇستىمىزدەگى جىلعى جاعداي قانداي؟ – وسى جىلى ەسىرتكى قىل­مىسىن انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بويىنشا جۇ­مىستار ۇزبەي جالعاسۋدا. جىل باسىنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا 1326 ەسىرتكى قىلمىسى تىركەلدى, ونىڭ 734 فاكتىسى ەسىرت­كى وتكىزۋ جانە 21-ءى كونتراباندا دەرەگى. 993 كگ. ەسىرتكى ونىڭ ىشىندە 50 كگ. گەروين الىندى. قىل­مىستىق توپتاردىڭ ەسىرتكىنى تۇتىنۋ ءۇشىن پريتون ۇستاعان 11 دەرەگى انىق­تال­دى. – ۇستالعاندار تۋ­رالى ناقتى مىسالدار كەلتىر­سەڭىز ەكەن؟ – ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلى ءىىد ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باسقار­ماسى قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ۇقكد بىرلەسىپ ساران تاس جولىنىڭ بۇ­حار جىراۋ داڭعىلىمەن قيىلىسىندا 41 جاستاعى جەرگىلىكتى تۇرعىن جۇرگى­زىپ كەلە جاتقان ۆاز-21140 اۆتوكولىگىن توقتا­تادى. ونىڭ جانىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ تۇرعىنى 30 جاس­تاعى جولاۋشىدان سال­ماعى 5 كگ. 840 گر. گەروين تابىلىپ, تاركىلەن­دى. سول سياقتى سايرام اۋدانىنىڭ جىبەك جولى كەنتىندە ۆاز – 2106 اۆ­توكولىكتەگى 22 جانە 41 جاس­تاعى وزبەكستان ازا­مات­تارى مەن 33 جاستاعى قازاقستان ازاماتىنان سال­ماعى 3 كگ. 112 گر. گەروين تابىلىپ, تاركىلەن­دى. ال قوستاناي وبلىسى­نىڭ قۇسمۇرىن ستانسا­سىن­دا ءجىىب-ءنىڭ قىزمەت­كەرلەرى «استانا-سانكت-پەتەربۋرگ» باعىتى بو­يىن­شا پويىزدا استانا قا­لاسىنىڭ تۇرعىنىنان 960 گر. گاشيش تاركىلەدى, ول ونى شەكارا ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسىنا ءوت­كىز­بەك بولعان. – ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى كۇرەس تاۋقىمەتى شەكارالىق سيپاتقا يە, وعان تەك ىنتىماقتاستىق جانە حالىقارالىق قو­عامداستىقتىڭ ۇيلەس­تى­رىل­گەن تاجىريبەسى نەگى­زىن­دە بىرلەسكەن كۇش ار­قىلى قارسى تۇرا الا­مىز. – دۇرىس ايتاسىز. سو­عان وراي ۇستىمىزدەگى جىلى ناۋرىزدا قا­زاق­ستاننىڭ شانحاي ىن­تىماقتاستىق ۇيى­مى­نا توراعالىق ەتۋ شەڭ­بەرىندە ەسىرتكىنىڭ زاڭ­سىز اينالىمىنا قار­سى كۇرەس بويىنشا وكى­لەتتىك بەرىلگەن شىۇ-عا مۇشە مەم­لە­كەت­تەر­دىڭ قۇزىرەتتى ور­گاندا­رى باسشى­لا­رى­نىڭ كە­ڭە­سى ءوتتى. شىۇ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىندە اسا ماڭىز­دى اسپەكتىلەر بو­يىن­شا كەلىسىلگەن شەشىم قابىلداۋدى قامتا­ما­سىز ەتەدى, ءوزارا پاي­دالى ىنتىماق­تاس­تىق­تىڭ بارلىق كەشەنىن دامىتۋعا مۇمكىن­دىك تۋعىزادى. ەسىرتكى بيزنەسىنە قار­سى ءىس-قيمىل جاساسۋ شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ىنتىماق­تاستى­عى­­نىڭ وڭىرلىك قاۋىپسىز­دىكتەگى ءبىر­­دەن-ءبىر باعى­تى بولىپ تابىلادى. وسى سالادا كوپ جاقتى بىرقاتار قۇ­جاتتار, ونىڭ ىشىندە زاڭ­سىز ەسىرتكى اينا­لىمىنا قارسى كۇ­رەس­تە ىنتىماق­تاستىق تۋ­رالى كەلىسىم قابىل­دان­دى. قازاقستان وسى ۇيىمنىڭ بەلسەندى ءمۇ­شە­سى رەتىندە ناشاقور­لىق­قا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستە جۇيەلى شارالاردى قا­بىلداۋدا. اتالعان كە­ڭەس­تە 2011-2016 جىل­دارعا ارنالعان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەسىرتكىگە قارسى ستراتە­گياسى تال­قى­لاندى. ول ستراتەگيا ۇيىم كەڭىس­تى­گىندە زاڭسىز ەسىرتكى اي­نا­لىمىنا قار­سى ءىس-قيمىل جاساسۋ, نا­شاقور­لىقتىڭ الدىن الۋ, ەسىرت­كىگە تاۋەلدى ادام­دار­دى ەمدەۋ جانە وڭال­تۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بو­يىنشا باعىتتاردى انىق­تايدى. ەسىرتكىگە قار­سى ستراتەگيا شەڭبە­رىندە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ بىرلەسكەن كۇشى ەسىرتكىنىڭ جانە ولاردىڭ پرەكۋ­رسورلا­رى­نىڭ زاڭ­سىز اينالى­مىنا قارسى كۇرەستىڭ ءتيىمدى نىسانى بولىپ تا­بىلادى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت! اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ.