سارسەنبى كۇنى استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى وسى ۇيىم كەڭەسىنىڭ وتىرىسىمەن باستالدى. وندا تۇرك پا توراعالىعى ءازىربايجاننان قازاقستانعا رەسمي تۇردە ءوتتى.
ءازىربايجان ميللي مەدجليسىنىڭ توراعاسى وكتاي اسادوۆ قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆقا ءوز وكىلەتتىگىن تابىستادى. وسىلايشا قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقتا ءوزىن ەندى عانا تانىتا باستاعان تۇرك پا-نى باسقارعالى وتىر. ءدىلى مەن ءدىنى ءبىر, تامىرىن تەرەڭنەن الاتىن تاريحى ورتاق ءارى مادەني جاقىندىعى بار حالىقتاردىڭ بۇلايشا ۇجىمداسۋى قۇپتارلىق ءىس ءارى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان قادام بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى قۇرامىنا ءتورت ەل: قازاقستان, ءازىربايجان, تۇركيا جانە قىرعىزستان مۇشە بولىپ كىرگەن. وسى ورايدا ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قىرعىزستان تارابى پارلامەنتتىك اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى پلەنارلىق وتىرىسىن وزدەرىندە وتكىزۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءمالىمدەپ ۇلگەردى. ازىرگە جاڭادان الەم ساحناسىنا شىققان قۇرىلىم قۇرامىندا وزبەكستان مەن تۇركىمەنستان جوق, ايتسە دە الداعى ۋاقىتتا ورتاازيالىق كورشىلەرىمىزدىڭ ساپقا قوسىلۋى ءمۇمكىندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
2006 جىلعى 17 قاراشادا ءتۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا وتكەن تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ 8-ءشى سامميتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنتتىك اسسامبلەيا قۇرۋ يدەياسىن ۇسىنعان بولاتىن. ەلباسى باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا سول انتاليادا 2008 جىلى تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتەرىنىڭ جەتەكشىلەرى باس قوسىپ, ۇيىمداستىرۋ شارالارىن باستاعان ەدى. سول جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا استانادا تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتەرى اپپاراتتارى باسشىلارىنىڭ جيىنى بولىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حاتتاماعا قول قويىلدى جانە تۇرك پا كەلىسىمى جوباسى بەكىتىلدى. ال 2008 جىلدىڭ 21-22 قاراشاسىندا ىستامبۇل قالاسىندا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر پارلامەنتتەرى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرىنشى كونفەرەنتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا تۇرك پا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعانى ءمالىم.
اراعا ءبىر جىل سالىپ, ياعني 2009 جىلدىڭ 27-29 قىركۇيەگىندە باكۋدە تۇرك پا-نىڭ ءى جالپى وتىرىسى وتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر دەلەگاتسياسىن سوندا ءماجىلىس ءتوراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ باستاپ بارعان. اتالعان وتىرىستا باكۋ دەكلاراتسياسى قابىلدانسا, وندا بۇكىل تۇركى حالىقتارىنىڭ كوپ عاسىرلىق ارمان-ماقساتتارى ءبىرىنشى رەت قامتىلدى. باكۋ دەكلاراتسياسىندا تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنا قاتىسۋشى ەلدەر پارلامەنتتەرىنىڭ ءوز مەملەكەتتەرىندە اتقاراتىن ەلەۋلى ءرولى, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيى جانە ولاردىڭ تاريحىنىڭ, ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ ورتاقتىعى اتاپ كورسەتىلگەن. تۇركى دۇنيەسىن نىعايتۋداعى كۇرمەۋلى ماسەلەلەردى شەشۋدە وسى قاعيداتتار باسشىلىققا الىناتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى, يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ پارلامەنتتىك وداعى سياقتى بەلدى دە بەدەلدى ۇيىمداردىڭ بەدەرىندە تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى ەندى عانا ەڭسەسىن تىكتەي باستادى. بىراق سونىڭ وزىندە قازىردەن ايماقتىق ماسەلەلەردى شەشۋدە, تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ ينتەگراتسيالانۋىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدە جانە وزگە دە ماسەلەلەردە اسسامبلەيادان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىلىپ وتىر. اتالعان ۇيىم بۇگىنگى تاڭدا ەكپا, ناتو پا سياقتى ۇيىمدارمەن ءوزارا ىقپالداستىق ورناتىپ ۇلگەرسە, يكۇ مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەيالارى جانە حالىقارالىق پارلامەنتتىك وداق جانىنان باقىلاۋشى مارتەبەسىن العان. تۇرك پا ءوز جۇمىسىن ءالى دە شيراتا تۇسەتىنى قازىردەن بەلگىلى بولىپ وتىر.
سارسەنبى كۇنگى تۇرك پا كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا حاتشىلىقتى قارجىلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ بارىسى جانە الداعى جالپى وتىرىس كۇن تارتىبىندە قارالاتىن ماسەلەلەر جان-جاقتى پىسىقتالدى. بۇدان باسقا, تۇرك پا قۇرامىنا ەنەتىن ەلدەر پارلامەنتتەرىنىڭ توراعالارى تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىن قۇرۋ جونىندەگى ىستامبۇل كەلىسىمىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ حاتتاماسىنا قول قويىپ, بەكىتتى. سونداي-اق پارلامەنتتەر اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنا ءمۇشە ەلدەر پارلامەنتتەرىنىڭ كىتاپحانالارى اراسىنداعى نيەتتەستىك حاتتاماسىنا قول قويدى.
جالپى, ەلوردادا باستالعان تۇرك پا ءىى جالپى وتىرىسى جانە قازاقستاننىڭ توراعالىعى تۇركى تىلدەس ەلدەر پارلامەنتتەرىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, تۇركى حالىقتارىنىڭ اراسىن جاقىنداتا تۇسەتىنىنە ۇلكەن سەنىم ارتىلۋدا. ونىڭ ۇستىنە ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ ءسامميتى وتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
اسقار تۇراپباي ۇلى.
