ءوزىڭ ءۇشىن دە, وزگە ءۇشىن دە ىڭعايلى

تقجب باسپانالى بولۋدىڭ سەنىمدى دە ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنادى قۇرىلىس سالاسىنىڭ تىرشىلىگىنە سەرپىن بەرىپ, حالىقتى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ – ۇكىمەتتىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى. جانە بۇل جاۋاپكەرشىلىك ءبىرىنشى كەزەكتە «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە» جۇكتەلگەن. بۇل تەك بانك كاپيتالىنا مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن – بارىنشا سەنىمدى جانە تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىندىگىنە عانا قاتىستى ەمەس, تقجب رىنوكتاعى ارتىقشىلىعىن پايدالانا وتىرىپ, ءوز كليەنتتەرى ءۇشىن ەڭ پايدالى كەلىسىم-شارتتاردى ۇسىنا الادى. ءدال قازىرگى تاڭدا, تقجب – جۇزەگە اسىرىلۋى ەلىمىزدەگى ەكونوم-كلاسس­تاعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ كولەمىن ايتار­لىقتاي ءوسىرىپ, تابىس دەڭگەيى اسا جو­عارى ەمەس جانداردىڭ دا باسپانالى بولۋىن قامتاسىز ەتە الاتىن تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى باعدارلاماسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى ەكەنى بەلگىلى. ال تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ كو­لەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن, جەكەمەنشىك قۇ­رى­لىس كومپانيالارىنا مەملەكەت تارا­پى­نان قارجىلىق قولداۋ كورسە­تىلەدى. بۇل اقشا سول قۇرىلىس مەكەمەلەرىن نەسيەلەيتىن كوم­مەرتسيالىق بانكتەر ارقىلى وتەدى. وسى ارقىلى ەل ەكونو­ميكاسى قو­سار­لانعان قولداۋعا يە بولماق, ويتكەنى قارجىلاي كومەك مەملەكەت ومىرىندە ماڭىز­دى ءرول ات­قا­راتىن بانك سالاسىنا دا, قۇرىلىس سەك­­تورىنا دا  بەرىلەدى. تقجب تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باع­دارلاماسى اياسىندا بيۋدجەتتىك قارا­جات ەسەبىنەن ۇستىمىزدەگى جىلى 57 ميل­ليارد تەڭگەگە, كەلەر جىلى 31 ميلليارد تەڭ­گەگە كاپيتال­دان­دى­رى­لا­دى. كورسەتىل­گەن سوما­نى بانك باسقا كوممەرتسيالىق بانك­تەردىڭ دەپوزيتتەرىنە 5 جىلعا 3 پا­يىزبەن جىلدىق سىياقىمەن ورنا­لاس­تىرادى. دەگەنمەن, بيۋدجەتتەن ءبو­لىن­گەن قاراجات  ءبىر مەزەتتە, تولايىم جەكە قۇرىلىس كوم­پانيالارىنا بەرىلمەيدى. ياعني, ولار­عا اقشا قۇرىلىستى جۇرگىز­گەنىنە قا­راي ءتۇسىپ وتىرادى. دەمەك, ول قاراجات بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا بوس تۇرادى. ول قاراجاتتى «جۇمىس ىستەتۋ» ءۇشىن تقجب ونى دەپوزيتتەرگە ورنالاس­تى­رىپ جانە سول دەپوزيتتەر بويىنشا پا­يىز­دىق تابىس­تاردىڭ ەسەبىنەن  قو­سىمشا تابىس تابادى. تقجب مەن كوممەرتسيالىق بانك­تەر­دىڭ ءوزارا ارە­كەتىنىڭ مىندەتتى تا­لاپ­تارى مىناداي, تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىن قاراجاتتاندىرۋدىڭ 50 پا­يى­زى تقجب-نىڭ ورنالاستىرىلعان دە­پو­زيتتەرىنىڭ ەسە­بىنەن ءجۇر­گىزىلسە, ال قالعان 50 پايىزى – كوممەرتسيالىق بانك­­تەردىڭ جەكە قاراجاتىمەن ىسكە اسادى. ءناتي­جە­سىن­دە ءار ءتۇرلى بانك­تەردىڭ قاراجاتىنىڭ ارالاسۋى ەسەبىنەن سوڭعى زاەمشى, ياعني قۇرىلىس سالۋشى ءۇشىن سىي­اقى­نىڭ جىلدىق ءتيىمدى ۇستەمەسى 12 پايىزدان اسپايدى. مۇنداي پايىزدارمەن – قۇرى­لى­سى جوبالىق كومپانيالار ارقىلى  جۇزەگە اسىرىلاتىن, قالا قۇرىلىس­تىق كەڭەسى­نىڭ شەشىمىمەن ماقۇلدانعان جوبا­لاردى نەسيەلەۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال قۇرىلىس نىسان­دارىنىڭ ءتىزىمى بانكتەر مەن اكىم­دىكتەردىڭ كەلىسىمدەرى ارقىلى, ودان كەيىن قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ەكونو­ميكا­نى مودەرنيزاتسيالاۋ ءجونىن­دەگى مەملەكەتتىك كوميس­سيا­سىنىڭ بەكىتۋىمەن انىق­تا­لادى. بۇل ءوز كەزەگىندە سا­لىنعان ۇيلەر جايلىلىق دەڭگەيى بو­يىن­شا ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتقا ءساي­كەس بولۋعا الىپ كەلەدى.   مۇنداي تولىق ارلەنگەن تۇرعىن ءۇي­دىڭ ءاربىر شار­شى مەترى 170 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. سالىنىپ بىتكەن ۇيلەردى تولەم جا­ساۋدىڭ تومەندەگىدەي كەستەسى ارقىلى ساتىپ الۋعا بولادى. ءبىرىنشىسى – يپوتەكاعا ۇلاساتىن دەپو­زيتتىك-جي­ناقتاۋ ۇلگىسى. تۇرعىن سا­تىپ الۋعا شاماسى كەلەتىن ادام كوم­مەر­تسيا­لىق بانككە تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 20 پا­يى­زى كولەمىندە ماقساتتى دەپوزيت سالادى. مۇنان كەيىن, ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتال­عاننان كەيىن, ساتىپ الۋشى تۇرعىن ءۇيدى قالعان 80 پايىز قۇنى كولەمىندە بانكتەن العان يپوتەكالىق نەسيە ەسەبىنەن ساتىپ الادى.  بۇل جەردە مىنا ءجايتتى اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى, بانك ءوز شىعىندارىن ەسەپتەي وتىرىپ,  رىنوك­تىق ۇستەمە  بويىنشا نەسيە بەرەدى. ال يپوتەكامەن «بايلانىسقىسى» كەلمەيتىندەر ءۇي ساتىپ الۋدىڭ ەكىنشى سحەما­سىن قولدانا الادى – بۇل پايىزدىق ۇستە­مەسىز ءبولىپ تولەۋمەن ساتىپ الۋعا بو­لاتىن دەپوزيتتىك-جيناق.  بۇل جاع­دايدا ءۇي سالۋ­شى مەن ساتىپ الۋشى  الدىن الا ساتۋ-ساتىپ الۋ جونىندەگى كەلىسىم-شارتقا وتىرا­دى. كوممەرتسيالىق بانك ساتىپ الۋشىنىڭ جەكە جيناقتىق ەسەبىن اشادى. ساتىپ الۋشى وعان بەلگىلەنگەن كەستەگە سايكەس قاراجات سالىپ وتىرادى دا, ۋاقىت وتە كەلە تۇرعىن ءۇيدىڭ تولىق سوماسىن جيناقتايدى.  قۇرىلىس سالۋشى ءوز اقشا­سىن  تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن, ءوز ەسەبىنە ساتىپ الۋشىنىڭ جيناقتالعان اقشاسى اۋدارىلعاندا بارىپ الادى. اتالمىش كەستەنىڭ ەرەكشەلىگى سوندا, ياعني قۇرى­لىس كومپانياسى ساتىپ الۋشى­نىڭ قاراجاتىن قۇرى­لىس جۇرگىزىلىپ جات­قان كەزدە پايدالانا المايدى. وسى­لايشا, باسپا­نالى بولعىسى كەلەتىن ادامنىڭ اق­شاسى الدىن الا قاراجاتتى الىپ, تۇر­عىن ءۇيدى سالماي قوياتىن, قىزمەتى ادال ەمەس قۇرىلىس كومپا­نيا­لارىنان سەنىمدى تۇردە قورعالادى. ەندى بۇل جەردە بانك پەن قۇرىلىس سالۋشىنىڭ مۇددەسى قالاي قورعالماق؟ ساتىپ الۋشى جيناق ەسەبىندەگى  قاراجا­تىن الا المايدى جانە ول ءۇيدىڭ قۇنىن تولىق وتەپ بولمايىنشا, ول ءۇيدى ساتا دا المايدى. مۇنان دا بولەك, جيناق­تالعان قاراجات بويىنشا پايىزدىق ۇستەمە قۇ­رىلىس كومپا­نيا­سىنىڭ يەلىگىندە بولادى. بۇل دا تۇسىنىكتى, ويتكەنى مۇنداي دەپو­زيت­تىڭ ماق­ساتى – قۇرىلىس كومپا­نياسىمەن ەسەپتەسۋ ءۇشىن بارىنشا كوبىرەك قاراجات جيناقتاۋ قاجەت. ال بانك تە جانە قۇرىلىس مەكەمەسى دە – تابىس تاۋىپ جانە ودان بيۋدجەتكە سا­لىق تولەيتىن كوممەر­تسيالىق ۇيىم­دار بولىپ تابىلادى, سوندىق­تان دا ولاردىڭ دا قۇقىعىن قاپەردەن شىعارماۋ قاجەت. ەكىنشى كەستە اياسىندا قۇرىلىس سالۋشى مەن ساتىپ الۋشى الدىن الا ساتۋ-ساتىپ الۋ جونىندەگى كەلىسىم-شارت جاساۋ كەرەك ەكەندىگىن اتاعان­بىز. وعان قوسا ساتىپ الۋشى بانكپەن دە تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 50 پايى­زىن جيناقتاۋ ماقساتىندا, اي سايىن­عى جار­نانى تولەۋگە نەگىزدەلگەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناعى تۋرالى كەلىسىم-شارتقا وتىرادى. ءۇي سالىنىپ بىتكەننەن كەيىن, قۇرىلىس كوم­پانياسى مەن ساتىپ الۋشى تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋ (نولدىك جالدىق تولەمنەن باستاپ) جونىندە كەلىسىم-شارت جاساپ جانە تۇرعىن ءۇيدىڭ ساتىپ الۋشىنىڭ مەنشىگىنە بەرىلگەنى تۋرالى قابىلداۋ-وتكىزۋ تۋرالى اكتىسىنە قول قويادى. بۇل كەلىسىم-شارتتىڭ ارتىقشى­لىعى سوندا, ساتىپ الۋشى ءوزىنىڭ كەلەشەك جەكە باسپاناسىن جالعا الا وتىرىپ, تەك كوممۋنالدىق جانە پايدالانۋ قىز­مەتتەرىنىڭ تولەمدەرىن عانا وتەيدى. ساتىپ الۋشى ءۇشىن ونىڭ تيىمدىلىگى مىناداي, جالعا بەرىلگەن پاتەر­دە تۇرىپ جاتقان ساتىپ الۋشى قالعان قاراجاتتى بانكتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىس جيناعى ەسەبىندە جيناقتاي بەرەدى. 5,5 جىل بويى جيناق ەسەبىندە تۇرعىن ءۇي سوما­سىنىڭ جارتىسىن جي­ناقتاپ بولعاننان كەيىن, ساتىپ الۋشى تۇرعىن ءۇيدىڭ قالعان قارا­جاتىن بانكتەن زاەم تۇرىندە الادى. جيناقتالعان اقشاسى مەن وعان قوسا تۇرعىن ءۇي زاەمى ەسەبىنەن قۇرىلىس كومپانياسىنان ءوز پاتەرىن ساتىپ الادى.  باسپانالى بولۋدىڭ جي­ناق­تاۋ كەستەسىنىڭ بارىنشا ىڭعايلى, بارىنشا ءتيىمدى ەكەنى – وسىدان كورىنبەي مە؟! قوسىمشا اقپاراتتى  «قازاق­ستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-تىڭ مىنا تەلە­فون­دا­رىنان الۋعا بولادى: الماتى ق., 279-25-55, استانا ق., 40-72-76, تالدىقورعان ق., 24-40-48, قاراعاندى ق., 43-62-02, قىزىلوردا ق., 26-26-64, پاۆلودار ق., 34-08-99, وسكەمەن ق., 75-48-65, اتىراۋ ق., 32-04-00, تاراز ق., 42-58-80, اقتوبە ق., 55-72-21, اقتاۋ ق., 43-96-91, قوستاناي ق., 53-38-20, پەتروپاۆل ق., 42-79-94, كوكشەتاۋ ق., 25-63-04, شىمكەنت ق., 21-33-62,  ورال ق., 54-03-33, سەمەي ق. 52-22-90 نەمەسە مىنا سايتتا www.hcsbk.kz ايناش ەسالي.