ءبىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسىندا ىلگەرىلەۋ بار

وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءىجو ءوسىمى 6,5 پايىزدى قۇرادى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلەلەر قارالدى. سونىڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىسى بولدى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كە­لىم­بەتوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, اتال­عان مەرزىم ىشىندە ەكونوميكاداعى دامۋدىڭ وڭ ۇدەرىستەرى ودان ءارى جالعاسقان. وسى مەرزىم ىشىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 6 پايىزعا وسسە, وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 8 پايىزدى قۇراعان. ال كەن ءوندىرۋ سالاسىنداعى دامۋ كورسەتكىشى 5 پايىزدىق دەڭگەيدە قالىپتاستى. مىنە, وسىلاردىڭ نە­گىزىندە الدىن الا جاسالعان بول­جام بويىنشا ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىم كولەمى وتكەن جىل­دىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىس­تىر­عاندا 6,5 پايىزدى قۇراعان. وسى رەتتە قايرات كەلىمبەتوۆ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ وسىمىنە نا­رىق كونيۋنكتۋراسىنداعى جاعىم­دى باعا قۇبىلىسىمەن قاتار, ءوت­كەن جىلى ەلدىڭ يندۋستريالان­دىرۋ كارتالارى شەڭبەرىندە ەنگىزىلگەن ونەركاسىپتىك قۋاتتاردىڭ ۇلعايۋىنىڭ دا قولايلى ىقپال جاساعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءبىرىنشى توقساندا قۇرىلىس سەكتورىندا قوزعالىستىڭ وڭ سي­پا­تى بايقالعان. بۇل سالانىڭ دامۋ كورسەتكىشى وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 8,7 پايىزعا ءتو­مەندەسە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 3,1 پايىزعا ءوس­كەن. دەگەنمەن, تۇرعىن ءۇيدى پاي­دالانۋعا بەرۋ كولەمى 6,3 پايىزعا ازايا تۇسكەن. مۇنى قىسقا مەرزىمدى قۇبىلىس دەۋگە بولادى. ءويت­كەنى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قۇرىلىس سالاسىنا سالىنىپ جات­قان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 42 پاي­ىزعا ءوسىپ وتىر. وسى ينۆەستيتسيالار سالانىڭ قارقىنىنا ال­داعى ۋاقىتتا جاعىمدى اسەر ەتۋى ءتيىس. سىرتقى ساۋدا اينالىمى قاڭ­تار, اقپان ايلارىندا 15,4 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ, 32,4 پايىزعا وسە تۇسكەن. سونىڭ ىشىندە تاۋارلار ەكسپورتى 11,6 ميلليارد دوللاردى قۇراپ, 36 پايىزعا ۇلعايعان. ەكسپورت قۇرىلىمىندا وتىن-ەنەرگەتيكالىق تاۋارلاردىڭ ۇلەسى 76,2 پايىزدى, مەتال­لۋر­گيا­لىق ونىمدەر ۇلەسى 12,8 پايىزدى قۇراعان. ال يمپورت كولەمى 3,8 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراپ, 22,4 پايىزعا وسكەن. وسى ەكسپورت-يمپورت وپەرا­تسيا­لا­رىن جۇزەگە اسىرۋدا كەدەن وداعى قۇرىلۋىنىڭ جاعىمدى اسەر ەتە باستاعاندىعى بايقالادى. ءما­سەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلعى العاش­قى ەكى ايدىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ رەسەيگە تاۋارلار ەكسپورتتاۋى 56,1 پايىزعا, بەلارۋسقا 2,6 ەسە ارتقان. سونداي-اق رەسەيدەن بىزگە كە­لەتىن يمپورت كولەمى دە 33 پايىزعا ۇلعايعان. وسىلاردىڭ ناتيجە­سىن­دە كەدەن وداعى ەلدەرىمەن ارا­دا­عى سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2,9 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 41,5 پايىزعا وسە تۇسكەن. قايرات كەلىمبەتوۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ين­فلياتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ جەدەلدەي تۇسكەندىگى بايقالعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. جىل باسىنان بەرى تۇتىنۋ تاۋارلارى مەن قىزمەت­تەردىڭ باعاسى 3,7 پايىزعا كوتە­رىل­گەن. سونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسىمى 6 پايىزدى, اقىلى قىزمەتتەر با­عا­سى 3,6 پايىزدى, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلاردىڭ باعاسى 0,9 پايىزدى قۇراعان. قارجى سەكتورىنىڭ جاع­دايى­نا كەلسەك, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەردىڭ اكتيۆتەرى جىل باسى­نان باستاپ 111,9 ميلليارد تەڭ­گە­گە نەمەسە 0,9 پايىزعا كوبەيگەن. سونىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلعى العاشقى ەكى ايدىڭ ىشىندە دەپو­زيتتەردىڭ كولەمى 11 پايىزعا ءوسىپ, 7,5 تريلليون تەڭگەنى قۇراپتى. 2011 جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 31,4 پاي­ىزعا ءوسىپ, 69 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قور­دىڭ اكتيۆتەرى شەتەل ۆاليۋتا­سىن­دا 33,8 ميلليارد اقش دول­لا­رىن قۇراپ, 33,6 پايىزعا ۇل­عايعان. ال ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرى 29,6 پايىزعا ءوسىپ, 35,2 ميلليارد دوللارعا جەت­كەن. سونداي-اق قايرات كەلىم­بەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2011 جىلدىڭ 22 ساۋىرىندەگى جاڭا مالىمەتتەر بويىنشا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 71 ميلليارد دوللارعا كو­تەرىلىپتى. مۇنىڭ ءوزى قازاق­ستان­دا كاپيتالدانۋ, ياعني كاپيتالدىڭ قورلانۋ ۇدەرىسى جەدەل ءجۇرىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەتىن بولسا كەرەك. اعىمداعى جىلدىڭ ال­عاش­قى ەكى ايىندا حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى 10,4 پايىزعا وسسە, ناقتى جالاقى كولەمى 7,8 پاي­ىزعا كوتەرىلە تۇسكەن. مىنە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نىڭ جاعدايى وسىنداي كورسەت­كىش­تەرمەن نەگىزدەلىپ وتىر. مۇ­نىڭ ءوزى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەكونوميكادا قا­لىپ­تاسىپ وتىرعان وڭ وزگەرىس­تەردى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەندىگىن ءبىل­دىرەدى. وسىعان وراي الداعى مىندەتتەرگە توقتالعان قايرات كەلىمبەتوۆ ەكىنشى توقساندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن ءوت­كەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سا­لىستىرعاندا 7 پايىزعا دەيىن جەت­كىزۋدى مىندەتتەيتىندىگىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە تاۋارلار ءون­دىرىسىنىڭ ءوسىم دەڭگەيىن 5,3 پاي­ىز­عا, ال قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ءوسىمىن 8,2 پايىزعا ءوسىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. بۇل ءۇشىن ەلدىڭ ينۆەس­تي­تسيا­لىق جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ, وسى ءۇشىن بانك­تەر­دىڭ ەكونوميكانى كرەديتتەۋ بەلسەندىلىگىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت. اتالعان ماسەلە بويىنشا كەزەكتى بايانداما جاساعان ەلىمىزدىڭ قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توق­سا­نىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 1 تريلليون 076,7 ميلليارد تەڭگە, ۇلتتىق قوردان بەرىلگەن ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە 926,7 ميلليارد تەڭگە تۇسكەندىگىن, ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 902,2 ميلليارد تەڭگە, ۇلتتىق قوردان بەرىلگەن ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە 752,2 ميلليارد تەڭگە تۇسكەندىگىن مالىمدەدى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 885,5 ميلليارد تەڭگە, سالىقتىق تۇسىمدەر 664,9 ميلليارد تەڭگە قۇراپ, بولجامدى كور­سەت­كىش 117,8 پايىزعا ورىن­دال­عان. جوسپاردان تىس 100,3 ميلليارد تەڭگە تۇسكەن. وسى مەرزىم ارالىعىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 1 تريلليون 176,3 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, جوسپار 91,8 پايىزعا ورىن­دالعان. سونىڭ ىشىندە رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەت شىعىستارى 1 تريل­ليون 063,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 94,3 پايىزعا ورىندالعان. 64,4 ميلليارد تەڭگە يگەرىلمەگەن. اتالعان ماسەلەنى قورىتىن­دىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ بيۋدجەت اكىمشى­لە­رىنە بولىنگەن قارجىلاردىڭ يگەرىلمەۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەردى. وسىعان وراي ءبىرىنشى جار­تى­جىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بوي­ىنشا جىل سوڭىنا قاراي بيۋد­جەتتىڭ ورىندالۋى قالاي قالىپ­تا­ساتىندىعى شامامەن بەلگىلى بولاتىندىعىن ايتتى جانە ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىقتىڭ قورىتىندىسى بوي­ىنشا يگەرىلمەگەن قارجىلاردى قايتا ءبولۋ جونىندە ناقتى ۇسى­نىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى. «قىر­كۇيەكتە ءبىز پارلامەنتكە ناق­تى­لاعان بيۋدجەتپەن بارۋعا كەلىسىم سۇرايمىز. وسى رەتتە بيۋدجەتتىك تاپسىرمالاردى كىم ورىنداماسا, ودان اقشانى قايتادان كەرى قاي­تارىپ الاتىن بولامىز. ول قار­جى­لار قاجەتتى جۇمىستارعا قاراي باعىتتالادى. الدىمىزداعى 2012-2015 جىلداردىڭ بيۋدجەتتىك تسيكلىنا دايىندىق بارىسىندا بيۋدجەتتىك تاپسىرمالاردى ورىن­دا­ماعان اكىمشىلەردىڭ جاعدايى قوسىمشا ەسكەرىلەتىن بولادى», دەدى پرەمەر-مينيستر. سۇڭعات ءالىپباي.