ادەبيەت • 14 ءساۋىر, 2017

قوس تۋىندىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى

601 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

الاش قايراتكەرلەرىنىڭ كوممۋنيست كولونيزاتورلارمەن (سماعۇل سادۋاقاسوۆ) باستارى «ءبىر قازانعا» سىيماۋىنا نەگىزگى سەبەپ: ...بۇلار قازاق ەلىنىڭ سان عاسىرلىق دامۋ تاجىريبەسىن, سالت-ءداستۇرىن رەۆوليۋتسيالىق تاسىلمەن كۇرت وزگەرتۋدى ەمەس, قايتا ەۆوليۋتسيالىق جولمەن باسقا وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءومىر تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جەتىلدىرە ءتۇسۋدى كوزدەدى. ەڭ نەگىزگىسى, بۇل جول قازاق ەلىنە ءوزىن ءوزى بيلەۋگە, ءسويتىپ ءوزىنىڭ ىشكى قوعامدىق ماسەلەلەرىن ءوزى شەشۋگە, ءوز اتامەكەنىنە ءوزى يە بولۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دۇنيە-ءتىن.

قوس تۋىندىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى

الاش پارتياسى مەن الاش­وردا وكىمەتىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 100 جىل تولىپ وتىر. وسى داتالى وقيعانى ەسكە الۋ ماق­ساتىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­دا­عى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە «كىتاپ تاعدىرى – قو­عام تاعدىرى» اتتى حا­لىق­ارا­لىق عىلىمي-ءتاجى­ريبەلىك كون­­فەرەنتسيا ۇيىم­داستىرىلىپ, اتالمىش شارا اياسىندا الاشتانۋشى عالىم, پروفەسسور تۇرسىن جۇرتبايدىڭ قوس كىتابى – «بول مويا, گوردوست مويا – الاش» جانە «اكيناك» اتتى شىعارمالارىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. 

تۋىندى اۆتورى تۇرسىن جۇرت­باي ناعىز الاششىل ازامات. بۇعان دەيىن وسى تاقىرىپتى قاۋزاعان «ۇرانىم – الاش» اتتى كىتاپتار سەرياسى قازاقشا جارىق كورگەن بولاتىن. جوعارىداعى ورىس تىلىندە شىققان 1100 بەتتىك كولەمدى تۋىندى «ۇرانىم – الاشتىڭ» تولىقتىرىلعان اۋدار­ماسى. ەكىنشى كىتاپ «اكيناك» اۆتوردىڭ تاعى ءبىر قۇندى ەڭبەگى – ەكى تومدىق «دۋلىعا» كىتابىنىڭ جەتىلدىرىلگەن ورىسشا نۇسقاسى. كىتاپتا گەرودوتتىڭ شىعارماسى ارقىلى تانىس تارعىتايدان باس­تاپ, كوك تۇرىكتەر ءداۋىرىنىڭ بيلەۋ­شىلەرى بىلگە قاعان, كۇلتەگىن قا­تارلى 77 تاريحي ادامنىڭ ەسىم-تۇلعاسى باياندالادى.

تۇساۋكەسەر ۇستىندە پىكىر ءبىل­دىرگەن تانىمال تاريحشى بولات كومەكوۆتىڭ پايىمىنشا, تۇرسىن قۇداكەلدى ۇلىنىڭ «اكيناگى» – كۇللى ەۋرازيا كەڭىستىگىن قام­تي­تىن حرونولوگيالىق كىتاپ ءھام ۇلتتىڭ تاريحي ساناسىن قا­لىپ­­تاستىراتىن دۇنيە. ال ەكىن­شى تۋىندى – شىن مانىندە الاش­تىڭ قانى مەن كوزىنىڭ جاسى. بۇل كىتاپتىڭ جازىلۋىنا ءبىر­دەن-ءبىر سەبەپشى ادام – ولجاس ءسۇ­لەيمەنوۆ. ولجەكەڭ 1987 جى­لى 13 قاڭتار كۇنى تۇرسىندى شاقىرىپ الىپ, مەملەكەتتىك قاۋ­ىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ارحيۆىنە كىرىپ, قۇجاتتارمەن تانىسۋعا رۇقسات الىپ بەرگەن. ارحيۆتە 2 جىل تاپجىلماي وتىرعان ت.جۇرت­بايدىڭ ەڭبەگى كى­تاپ بولىپ 30 جىلدان كەيىن تو­لىق كۇيىندە جارىق كورىپ وتىر.

جيىنعا قۇرمەتتى قوناق رە­تىندە قاتىسقان ولجاس ومار­ ۇلى: «تۇرسىن جابۋلى قازان­نىڭ بەتىن اشۋ ءۇشىن 30 جىل عۇ­مىرىن ارنادى. اۋىر ەڭبەكتى اسا تابان­دىلىقپەن اتقارىپ شىقتى», دەپ اۆتورعا زور العىسىن ءبىلدىردى.

بەكەن قايرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار