اپام جانە «سوتكا»

«اللاعا شۇكىر!..» مار­قۇم اجەمىزدىڭ كۇندەلىكتى ايتار ءسوزى وسى ەدى. بالا كۇ­نىمىزدە بايقاتپاي كەلىپ قاسىنا وتىرا قالساق: «اس­تافىراللا, كوكتەن ءتۇستىڭ بە, سەن قىز! ءبىر كۇنى  كوككە ۇشىپ كەتەمىن, سول جاق­تا ءجۇ­رىپ تە سەندەردى قولداپ, قور­عاپ جۇرەم عوي», – دەيتىن. ال, ماقپال اپا­مىز اجە­مىزدىڭ كەنجەسى, جاسى جەتپىستەن اسىپ بارادى. اجە­مىز­دىڭ قاسىنان كەتپەي كۇتىپ قا­را­عان, الىس ساپارعا دا ءوز قو­لى­مەن شىعارىپ سالعان. ول كىسى­نىڭ سالاۋات, يمان­دىلىق جايىن­­دا ايتىپ كەتكەن اما­نات-قاعيدالارىن, نانىم-ۇس­تا­نىم­دارىن  ەشكىمگە ايتپاي قۇپيا ۇستايدى. دىنگە وتە بەرىك جان. جۇما كۇنگى نامازعا مەشىتكە كەتكەن سول  ماقپال اپامىز مىنە, بۇگىن كەشىكتى. ناۋ­قاستانىپ ۇيدە قالعان شا­لىنىڭ  قاراداي دەگبىرى كەت­تى. – كەمپىردىڭ سوتكا­سى جاۋاپ بەرمەيدى؟ بۇعان نە بولدى؟– دەي بەرگەنشە بول­عان جوق: – ءۇيباي-اۋ, ايانعا  حابار­لاسىپ الا الما­عان سوڭ, ءبىر كوك كوز بالا كەتىپ بارا جاتىر ەكەن, سول بالاعا «مى­نانى كو­رىپ جىبەرشى, دىڭىل­دامايدى,  بالتابەك دەگەن جازۋعا زۆونداپ كورشى دەدىم.الگى بالا قارادى دا, باسىن شايقاپ «سپۋتنيك نە رابوتاەت, سۆياز جوق» دەدى دە, كوككە ءبىر قاراپ, بەتىمە ءبىر قا­راپ زۋ ەتىپ كەتتى دە قالدى. سودان مەشىتتىڭ ەسىك الدىن سى­پى­راتىن قايىرعا ايتىپ, با­تىر­­بەكتى تاۋىپ الدىم عوي, ال, بالتابەك قالادان تىس جەردە ءجۇر دەيدى,  كوشەدە كەزدەسكەن بالا-شاعادا سەنىم بار ما قازىر دەپ جاتىر,–دەدى ماقپال اپا­مىز كەشىككەن سەبەبىن ايتىپ. – ءا, ءسويتىپ سوتكاڭنان ايى­­رىلدىڭ با؟ وسى مەن ساعان قانشا ۇيرەتەمىن  جا­سىل نۇك­تەنى باس دەپ! ءوزىڭ امان-ساۋ كەلسەڭ بولدى. مەنسىز ءبىر كۇن مەشىتكە بارامىن دەپ, قاراشى ەندى, ماسكەۋدە جۇرگەن بالتابەكتى ىزدەپتى! –دەدى ك ۇلىپ. اپامىز ايان سىيلاعان سوت­كاعا ۇيرەنە الماي-اق قوي­ىپ ەدى. اقىرى قولدى بول­دى. «كوك­­تەن حابار جەتسە جاقسى­لىقتى دا, جاماندىق­تىڭ دا بولارىن ادام بالاسى ءوزى سەزەدى عوي, ءبارىن ءبىلىپ, كورىپ وتىرا­مىن. پايعام­بارىڭا سا­لاۋات ايتپايىنشا, تىلەگەن دۇعاڭ اسپان, ياعني, كوك پەن جەردىڭ اراسىندا بوگەلىپ, كوككە كوتە­رىل­مەي تۇ­رىپ قا­لا­دى, قاراقتا­رىم,  تىلەگەن تىلەكتەرىم مەن دۇعالارىم وزدەرىڭدى قورعاپ جۇرەدى»,–دەپ ءجۇردى. ۇيدە باس-باسىندا ماشينە بولسا دا, شالى ەكەۋى ءۇش-ءتورت ايالداما ءجۇرىپ مەشىتكە جاياۋ بارىپ, قايتادى.  اتا-بابامىز مەككەگە دە جاياۋ بارعان, ساۋاپ بولادى. مەشىتكە بارىپ-قايتۋ ءسان-سال­تانات قۇرۋ ەمەس قوي, – دەيدى اپا­مىز. سودان شالى قويار­دا-قوي­ماي:  «كوكپەن ءسوي­لە­سىپ ءبىلىپ وتىر­ساڭ دا,  دۇنيە زاما­نى­نا قا­راي, قالتاڭا سا­لىپ  قوي, جاسىل نۇكتەنى باس­ساڭ بول­دى», دەپ سوتكاعا ازەر ۇيرەتتى. – اجەم   سوتكامەن ەمەس, نا­­مازبەن سويلەسەدى, – دەيدى نەمەرەسى ابۋقاسىم. ناماز وقيتىنىن, اۋىز بەكىتەتىنىن  ءبىلىپ, كورىپ ءوسىپ كەلەدى. بىزدە وسىلاي  وستىك, اجە­مىز قالىڭ ءبىر ەسكى قوڭىر­قاي كىتاپتى وقي بەرەتىن, نە دەگەن بىتپەيتىن كىتاپ  دەپ  ءجۇر­سەك, قۇران كىتاپ ەكەن. اجەدەن قال­عان سول امانات-مۇرا كىتاپ اپامىزدىڭ ءبول­مە­سىندەگى سان­دىقتا جاتىر. – ءاي, ەندى بارا بەرىڭ­دەر! مەنىڭ كوكپەن سويلەسۋىم كەرەك! – دەيتىن اجەمىز كەيدە.  بالامىز عوي. كوكپەن  قالاي سويلەسەدى دەپ  قىزىق كورىپ, تاسادان  قا­رايمىز. بىردەڭە دەيدى, قولىن كوككە سوزادى, قايتا كۇبىر­لەي­دى, قايتا قو­لىن كوككە سوزادى, بەتىن سي­پايدى بىزدەر ءۇشىن ءارى قىزىق ءارى كۇلكىلى ەدى. جازدا ىس­تىقتا اجە-اتالار  كوك­پەن سويلەسىپ, جاڭبىر سۇراي­دى, ازدان سوڭ نوسەر جاڭبىر جاۋادى توپەپ.. «جاڭا تۋعان اي  اۋا رايىنان حابار بەرىپ تۇر, ءشوپ-شالامدارىڭدى داي­ىن­داپ پا ەدىڭدەر, باتا بەردىڭدەر مە ايعا, شاقى­رايىپ قاراپ تۇر عوي جا­رىقتىق-اي!» – دەۋشى ەدى. كا­دىمگىدەي كوككە قاراپ, باتا جاساپ, جاقسىلىق تىلەيدى. اس­پانعا, كوك جۇزىنە, جۇل­دىز­دارعا كوپ قاراڭدار, ءسوي­لە­سىڭدەر, ءبىزدىڭ ءومىرىمىز سول جاقپەن بايلانىستى دەۋشى ەدى, – ءوزىمىز جەردە تۇرعا­نىمىزبەن, جانىمىز كوكتە قاراقتارىم,– دەيتىن. سوتكا دەمەكشى, ەندى وي­لاپ قاراپ وتىرساق,سول كوك­پەن باي­لانىس ەندى عانا بىزگە كەلىپ جەتكەندەي. توبەدە تۇرعان تەمىر سپۋتنيكتىڭ ءبىز­دىڭ تىلەگىمىزدى قابىلداپ ەكىنشى بار ادامعا جول­دايتىنى عا­جاپ: ءبىزدىڭ سوزدەرىمىز كوك­پەن باي­لانىسىپ, تىلدەسۋدە. ال اجە­لەرىمىز كوكپەن ەشقان­داي سپۋتنيكسىز-اق سويلەسىپ, ەلدىڭ اماندىعىن تىلەپ كەتتى. جۇ­مىس, قىزمەت بارىسىندا كەرەك ءنومىر­لەر بار ەدى دەپ وكىنىش بىلدىرەتىندەي ەمەس, اپامنىڭ سوتكاسىن ءبىر ءتار­تىپسىز جۇگىر­مەك الىپ كەتتى, كوزى كوك بالا دەگەن سوڭ,  ۇلكەندى سىيلاپ وسكەن قازاق بالاسى بولسا ويتەر مە ەدى دەپ قويعانبىز. تەك, باتىر­بەك: «سەندەر وزدەرىڭ نە قا­راپ وتىرسىڭدار! اپاما قا­راماي!.. مەن ۇيدە بولعاندا پوليتسياعا حابارلاپ, دەر كەزىندە ۇستاتىپ,شارا قولدانار ەدىك. ايدىڭ كۇنى امانىندا ءتۇس كەزىندە,  بۇل نە دەگەن سۇمدىق كارى كىسىنى الداپ!»  دەپ اشۋلاندى. اپامىز­عا سۋ جاڭا فينسكي قىمبات سوتكا ساتىپ الىپ بەردى. ارادا ءبىر اپتاداي ما ۋاقىت وتكەن. – اپاتاي, مىنە, سوتكاڭىز! مىناۋ ءداپ ءوزى ءسىزدىڭ سوت­كاڭىز عوي, ا؟ – دەپ ەسىكتى اشار-اشپاستان ءبىر جىگىت قالبالاقتاپ ۇيگە كىردى. – ءۇيباي-اۋ, قاراعىم-اۋ, ءدال ءوزى بولماي, ءوزىمنىڭ سوت­كام, مۇنى قايدان الدىڭ؟ – دەدى ماقپال اپامىز تاڭىر­قاپ. – تاپتىق قوي, اپاسى, – دەدى كەلگەن جىگىت. اپامىز  ايتىپ ءجۇ­رەتىن مەشىتتىڭ اۋلاسىن سىپى­رىپ, كۇتەتىن قايىر ەكەن. سوت­كانى كوك كوز بالا مەشىتكە  اكەلىپ بەرىپتى. – اپادان كەشىرىم سۇرايمىن, نەشە كۇن ۇيىقتاي المادىم, اسقا دا تابەتىم سوق­پادى, كو­ڭىل-كۇيىم جوق,  قاراداي مازام كەتتى. ءوش­پەي تۇرعاندا بال­تابەك, باتىر­بەك, بولاتحان, ءمارۋا, مايدا, كاۋسار دە­گەن ەسىمدەردىڭ ءنومىر­لەرىن جازىپ الدىم, بىرەۋىنە حابار­لاسىپ تاپ­سىر­ساڭىزدار ەكەن, – دەپتى. سودان مەشىتتەگىلەر دەرەۋ بالتابەككە حابارلا­سىپ­­تى. ۇلكەن ۇلى ماسكەۋدە جولساپاردا: اللا جار بول­سىن! انا دەگەن سول! الىستا جۇرگەن مەنىڭ ءحالىمدى بىلەيىن دەپ سابىر تاپپايدى. سەگىز بالاسى تۇرعاندا اپامىزعا سوتكا دۇنيە بولىپ پا, ءتايىرى! پايعامبارى­مىز دا قاتەلىك جاساعان بالانىڭ باسىنان سي­پاعان. ايىبىن بىلگەنى ءۇشىن راحمەت ايتىپ, بالاعا قاي­ىرا بەرە سالىڭدار, قولى جەتپەي جۇرگەندىكتەن قىزى­عىپ العان بولار, – دەپتى.  ءسويتىپ, ماقپال اپامىزدىڭ سوتكاسى ۇيگە ورالدى. مەشىتكە بارىپ-قايت­قان­دا الگى  با­لا­نى كورسەم بەرەيىن دەي مە ەكەن, سۋمكەسىنە سالىپ الىپ ءجۇر. ءيا, سول كوك كوز بالانىڭ ار-ۇياتىنا مازا بەر­مەگەن – يماندىلىقتىڭ, يمان-ساۋاپ­تىڭ ورتامىزعا ەنىپ, جۇماق­تى ءوز ۇيىڭنەن ىزدە دەيتىن مۇ­سىل­ماندىق كوزقاراستى قا­لىپ­­تاس­تىرىپ, اينالاعا وزگەرىس اكەلگەنى قانداي عانيبەت. فاريدا بىقاي. پاۆلودار.