ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىز «ادامنىڭ اۋەل باستان توقىماشى نەمەسە حاتشى بولىپ تۋمايتىنى سياقتى, قايىرىمدىلىق پەن جامان قىلىق تا ادامعا اۋەل باستان جاراتىلىسىنان دارىمايدى» دەپ, تاربيەنىڭ ادام ومىرىندەگى زور ماڭىزىن مەڭزەگەن ەكەن. ءسوز باسىن ءتاربيەدەن باستاۋىمىز تەگىن ەمەس. جاقىندا عانا قوستاناي قالاسىنداعى التىنسارين مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ۇيىمداستىرعان «جانىڭ دا, ءتانىڭ دە تازا بولسىن!» اتتى ءدوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىنا قاتىستىم. ۇلى پەداگوگتىڭ «تازا بۇلاق» اڭگىمەسىنىڭ جەلىسىمەن ءوربىگەن پىكىر الماسۋدا مەن دە ءوز ويىمدى ءبىلدىردىم. ىبىراي ايتقان تازالىقتىڭ استارىندا ار-ۇجداننىڭ كىرشىكسىزدىگى, ادامنىڭ رۋحاني الەمىنىڭ سۇلۋلىعى جاتقانىن ءسوز ەتتىم. قانداي لاۋازىم يەسى بولسا دا رۋحاني باي بولىپ, ادامدىقتى تۋ ەتىپ ۇستاسا, ءبۇگىنگى قوعام ءۇشىن جەگى قۇرتتاي قاۋىپكە اينالعان سىبايلاس جەمقورلىق تا اسقىنباس ەدى. بارشامىز بالانى رۋحاني باي ەتىپ ءتاربيەلەۋ-
ءدىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە بىلەمىز جانە جەگى كەسەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنان اۋلاق بولۋىن تىلەيمىز.
ۇلى اعارتۋشى ىبىراي نەبارى 22 جاسىندا «شاكىرتتەرىمنىڭ ادامگەرشىلىگىنە ىقپال جاساۋ ءۇشىن, كەلەشەكتە ولاردىڭ پاراقور بولىپ كەتپەۋى ءۇشىن بار كۇشىمدى سالىپ ارەكەت ەتۋدەمىن» دەپ جازىپتى. «ادامگەرشىلىك» پەن «پاراقور» ءسوزدەرىنىڭ ماعىنالىق جاعىنان ءبىر-ءبىرىنە جاناسپايتىنى سەكىلدى بولاشاق اعارتۋشى جاس تا بولسا, پاراقور ادامنان ەشقانداي جاقسىلىق كۇتۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتكەن. ىبىراي بابامىزدىڭ جەمقورلاردى جەك كورىپ, قوعام ءۇشىن قاۋىپتى قۇبىلىسقا قارسى تۇرعانىن ونىڭ حاتتارىنداعى جولدار دا ايعاقتايدى. ول «باس-اياعى 10 جىل ىشىندە ميلليونەر باي بولعان, وعان دەيىن ەشنارسەسى بولماعان, وسى ەلدىڭ كۇشتى جەمقورلارىنىڭ ءبىرى ولاردىڭ ىستەپ جۇرگەندەرىن مەنىڭ جاراتپايتىندىعىمدى ءبىلىپ قالدى. سوندىقتان ول مەنى بۇل ارادان قۋىپ جىبەرۋدىڭ امالىن ىستەپ ءجۇر», دەپ جازادى. وسىلايشا ىسىمەن دە, «كوڭىلىڭدى, بويىڭدى وسى بۇلاقتاي تازا ۇستا, كوڭىلىڭ سول ءراۋىشتى سىرتقا اشىق كورىنىپ تۇرسىن» دەگەن سوزىمەن دە ۇلى اعارتۋشى ادامگەرشىلىكتىڭ باستاۋىندا ار تازالىعى, ادامنىڭ رۋحاني دۇنيەسىنىڭ كىرشىكسىزدىگى تۇرعانىن كورسەتىپ كەتتى.
ى.التىنسارين ونەگەسىنەن, ونىڭ تاربيە جونىندەگى تاعىلىمىن ايتۋىمىز تەگىن ەمەس. تاربيە قاي زاماندا دا, قاي قوعامدا دا وزەكتىلىگىن جويعان جوق. ادامگەرشىلىك بولماسا, سوڭى قىلمىسپەن اياقتالاتىن جامان ادەتتەر ۇلتتىڭ دا تامىرىن سۋالتادى. قوعامدى جەمقورلىق پەن يمانسىزدىق جايلاعان كەزدە قاي سالادان دا باسەكەگە قابىلەتى ناشارلايتىن ۇلتتى جاھاندانۋ جالماپ قويماي ما دەگەن قاۋىپ كوڭىلدى كۇپتى ەتەدى. پەداگوگ-عالىمداردىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاقسى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە دەن قويىلادى دا, جاستارعا رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋگە جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەيدى, دەۋى دە قازىرگى وقۋ-تاربيە ءىسىنىڭ ءالسىز تۇسىن كورسەتىپ تۇر. ايتسە دە بۇل ءتاربيەشىلەردىڭ, جالپى جۇرتشىلىقتىڭ جانايقايىنا اينالماي تۇرعانى وكىنىشتى-اق. زامان تالاپتارىمەن ءۇندەسە ارەكەت جاساۋعا ق ۇلىقسىز سەكىلدىمىز.
ءيا, ادامگەرشىلىكتىڭ ماڭىزدى قۇرامداستارىنىڭ ءبىرى – ار تازالىعى. وسى ورايدا شاكارىمنىڭ «اق جولدان اينىماي, ار ساقتا» دەگەن وسيەت ءسوزى ويعا ورالادى. كۇن ءتارتىبىندەگى كوكەيكەستى ماسەلە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاستىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تەلىپ قويعاندايمىز. ءايتپەسە, كۇن سايىن دەرلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا جاتقان جەمقورلىق كورىنىستەرىنە كوز جۇما قاراماس ەدىك, ءتىپتى بويىمىز ۇيرەنىپ بارا جاتقانداي؟.. ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ-
عا جاۋاپتى ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرى وسى تاقىرىپقا ارنايى كوڭىل ءبولىپ, ءجۇيەلى
جۇمىس ءىستەگەندەرى ءجون-اق. بۇگىندە «ءماڭگىلىك ەل» قۇندىلىقتارى نەگىزىندە وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ ءبىرتۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى كۇن تارتىبىندە تۇرعانى بەلگىلى. قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ تۇجىرىمداماسىن ءازىرلەپ, ۇلتجاندىلىقتى دامىتۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ كوزدەلۋدە. بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋ, جاساعان جاقسىلىعىڭدى ءمىندەتسىنبەۋ, كورسەتكەن كومەگىڭنىڭ قايتارىمىن قالاماۋ, جەكە پايدانى قۋىپ, ءوز مۇددەسىن ءبارىنەن جوعارى قويماۋ سەكىلدى قاراپايىم ۇعىمداردى بالاعا وتباسىندا ۇعىندىرىپ, كەيىن بۇل تۇرعىداعى ءتالىم-تاربيەنى بالاباقشا, مەكتەپ, وزگە دە وقۋ ورىندارىندا ۇزبەي جالعاستىرار بولساق, قوعامدى جەگىدەي جەگەن ىندەتتىڭ بەتى قايتارى حاق. حاكىم ابايدىڭ سوزىمەن ايتار بولساق, پايدا ويلاماي, اردى ويلايتىندار قاتارى قالىڭدار ەدى. كورنەكتى پەداگوگ ۆ.ا.سۋحوملينسكي «جاماندىقتىڭ ۇلكەنى – پايداكۇنەمدىك. پايدا قۋعان ادام شىنشىل دا, پرينتسيپشىل دە, ەرجۇرەك تە, ءوز پارىزىنا ادال دا بولا المايدى» دەگەن ەكەن. شىنىندا دا, پايدا قۋعان, جەكە باسىنىڭ قامىن كۇيتتەپ, تەك قالتاسىن قالىڭداتۋدى كوزدەگەن ادامنان ەشقانداي جاقسىلىق كۇتۋگە بولماسى انىق. ولاي بولسا, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى:جاھاندىق ءباسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىنداعى بەس باسىمدىقتىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ باعىتىندا وسكەلەڭ ۇرپاققا رۋحاني-ادامگەرشىلىك تاربيە بەرۋدىڭ ىقپالدى دا ۇتىمدى جولدارىن ويلاستىرىپ, جۇيەلى جۇرگىزۋگە مەكتەپ, اتا-انا عانا ەمەس, قوعام, ەل بولىپ جۇمىلايىق دەگىم كەلەدى.
پيالاش سۇيىنكينا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى
قوستاناي
