وسى قاراعاندىدا قۇرمانعازىعا ەسكەرتكىش ورناتىلعاندا بوركىمىزدى اسپانعا اتقانداردىڭ ءبىرى ەدىك. بابامىزدىڭ سول تاس بەينەسى قالامىزدا ءبىراز ۋاقىت كوشىپ ءجۇردى دە, ءبىرجولاتا جوق بولدى. قالا باسشىلىعىنا سۇراۋ سالعانىمىزبەن, جارىتىپ جاۋاپ الا المادىق. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنشا, كوپ قويمالاردىڭ بىرىندە شاڭ قاۋىپ جاتىر-مىس.
قۇرەكەڭە دەگەن قۇرمەتىمىزدىڭ سيقى وسى.
تاتەكەڭە دەگەن قۇرمەتىمىزدىڭ دە وڭىپ تۇرعان جەرى جوق.
تاتتىمبەتتىڭ كۇي الىبى ەكەندىگى داۋسىز. قۇرمەتى سوعان ورايلاس بولسا دەيسىڭ. ءبىر رەتتىك, ءبىر مەزەتتىك بولماي, كۇندەلىكتى بولسا ەكەن دەيسىڭ.
جانە بۇل قۇرمەتىمىزدى ايىندا, جىلىندا ەمەس, كۇندە كورسەتۋىمىز كەرەك.
قۇرمانعازى مەن تاتتىمبەت قازاق كۇي ونەرىنىڭ قاتار تۇرعان قوس شىڭى.
ولار قازاقتىڭ بويلاۋىق كۇي ونەرىن قالىپتاستىردى!
ولاي بولسا, قۇرمەتتىڭ بارلىعىن وسى ەكەۋىنە, قالسا قالعاندارىنا كورسەتەيىك. سوندا عانا كۇي-قۇدىرەت قايتىپ ورالاتىن بولادى. ايتپەسە, بۇگىندە كۇي تارتىلعان جەردە سەلكىلدەپ بيلەي ءجونەلەتىن بولدىق.
قازاقتىڭ, ەڭ الدىمەن, دومبىرا ەكەندىگىن ۇمىتپاۋ ماڭىزدى. ويتكەنى, ءتىل «كەسىلگەن» جەردە دومبىرا سويلەگەن.
بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزدە حانداردىڭ, باتىرلاردىڭ, بي-شەشەندەردىڭ, الماس قىلىشتىڭ, ەگەۋلى نايزانىڭ ۇلەسى قانداي بولسا, دومبىرانىڭ ۇلەسى دە ولاردان ءبىر مىسقال كەم ەمەس.
وسى جەردە ەسىمە ەستى ەكى اڭگىمە ورالسىن.
ءبىر جىلدارى قۇرمانعازى وركەسترى قىتايعا بارىپ, «سارىارقانى» اڭىراتپاي ما؟ سوندا كونتسەرتكە قاتىسىپ وتىرعان حانسۋدىڭ كوسەمى ماو تسزەدۋن ورنىنان تۇرىپ كەتىپتى. ەلۇران دەپ قالىپتى.
شىنىندا دا, باتىستىڭ توكپە كۇيلەرى ۇران كۇيلەر. مۇنداي كۇيلەر تارتىلعان جەردە وزدەرىن ەركەك ساناعاندار ات جالىنا ۇمتىلىپ, نايزاسىن ىلە كەتكەن عوي.
تاعى ءبىر جىلدارى تاتتىمبەت وركەسترى فرانتسيا ەلىنە بارىپ, «سارىجايلاۋدى» تارتپاي ما؟ وعان دەيىن ق ۇلىقسىزداۋ وتىرعان زال ىبىر-جىبىرىنان پىشاقكەستى تىيىلىپتى. كۇي وينالىپ بىتەدى. بىراق زال ءۇنسىز. قاراسا, زال قالىڭ ويعا كەتىپتى دەيدى.
مىنە, كۇي-قۇدىرەت دەپ وسىنى ايتادى. وزەكتى جاندى ويعا جەتەلەيتىن وسىنداي قۇران كۇيلەر ارقانىڭ توپىراعىنا تيەسىلى. ۇران كۇيلەردىڭ جەتپەگەن جەرىنە قۇران كۇيلەر جەتكەن. سەن اللانىڭ عانا راحمانىسىڭ دەيدى ساعاقتان ۇزىلگەن سارىن.
نە دەيدى سول كۇيلەر؟!
سەن جاياۋ ءجۇرۋ ءۇشىن جاراتىلعان جوقسىڭ دەيدى...
سەن ات ۇستىندە تۋعانسىڭ دەيدى...
تۋعان جەردىڭ توپىراعىن جە, ولمەيسىڭ دەيدى...
بۇل رۋحىڭدى جوعالتپا دەگەن ءسوز!
تاتەكەڭ دە ەلىمدى قايتسەم ۇشپاققا شىعارام دەپ قان جۇتقان ارىستىڭ ءبىرى. قارقارالىعا دۋانباسى بولىپ سايلانام دەپ جۇلقىنىس تانىتسا, ونىڭ سەبەپ-سالدارىن وڭەشپەن بايلانىستىرۋدىڭ قاجەتى جوق.
ول قازاقتىڭ سوڭعى حانىن سولقىلداماي قولدادى. ارەكەتىمەن دە, ونەرىمەن دە.
بۇل تۇس قازاق بالاسىنىڭ تىزەلەگەن كەزى. حان كەنەسارىنىڭ كەكىلىكتە قولعا ءتۇسىپ, قازاق بالاسىنىڭ اتتان تۇسكەن كەزى.
سول قازاق بالاسىنىڭ ءبىرجولاتا ەتپەتتەپ جاتىپ قالماۋى ءۇشىن رۋحىن ولتىرمەۋ كەرەك ەدى. ول ءۇشىن...
قوسباسارلار سولاي تۋعان.
قۇران كۇيلەر سولاي تۋعان.
قايدا بارارىڭدى ءبىلۋ ءۇشىن قايدان كەلگەنىڭدى ءبىلۋ كەرەك.
بۇل وتقارۋدان دا مىقتى قارۋ – كۇيقارۋ.
كۇيقارۋىمىز قوسباسارلار ەدى.
كۇي قازاق بالاسى ءۇشىن كەشە قالاي كەرەك بولسا, بۇگىن دە سونداي كەرەك. تاتتىمبەت, قۇرمانعازى سىندى ۇلى كۇيشىلەردى ءولتىرىپ المايىق دەسەك, ەڭ الدىمەن, ءداۋلەسكەر كۇيشىلەرىمىزدىڭ اماندىعىن ويلايىق.
ارقانىڭ قوسباسارلارى پەندەسىنىڭ نامىسىن قالعىتپايتىن شالىس.
تاتەكەڭنىڭ قوسباسارى سونىڭ شىرقاۋ شىڭى, ارينە. بۇگىنگى كۇنگە جەتكەنى ون ساۋساقتان ءسال ۇزاپ تۇر. قالعانى... ۇمىتىلعان. ۇمىتۋعا ماجبۇرلەگەن.
الايدا, مۇنداي سارىننىڭ ءىز-ءتۇزسىز جوعالۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. جالعاستى سول سارىن. ءۇزىلىپ بارىپ. دۇنيەگە سايدالى سارى توقانىڭ قوسباسارى, قىزداربەكتىڭ قوسباسارى, ءابديدىڭ قوسباسارى, سەمبەكتىڭ قوسباسارى, اماننىڭ قوسباسارى, جاعىپاردىڭ قوسباسارى, اققىزدىڭ قوسباسارى كەلدى.
سول قوسباسارلار جىلىكتەلىپ كەتە باردى. ناز بولىپ, تابالدىرىق بولىپ, مۇڭ بولىپ, قارعا بولىپ, تاۋبە بولىپ, زار بولىپ, شاڭ بولىپ.
ءابديدىڭ «زارقوسباسارىن» تىڭداعان جانعا وتىز ەكىنىڭ اشتىعىن, اماننىڭ «شاڭقوسباسارىن» تىڭداعان جانعا مىناۋ جالعاننىڭ وپاسىزدىعىن ايتىپ كەرەگى جوق.
ءبارىبىر... كەلەدى دەيدى جاقسى كۇندەر.
كۇي تارتقىزباسا ىشىڭنەن ىڭىلدا دەيدى...
جىگەرىڭ قۇم بولماسىن دەسەڭ ەمىن قۋ تاقتايىڭا دەيدى...
سول ىڭىلعا اينالىپ, ولمەي قالعان تىڭقىل قازاق بالاسىنىڭ بويىن قايتا تىكتەتتى.
ءبىزدى تاريح كوشىنەن قالدىرماي, ولتىرمەي, وشىرمەي بۇگىنگى كۇنگە الىپ كەلگەن وسى قوسباسارلار ەدى.
قازىرگى كۇيشىلەردىڭ تارتىپ جاتقان قوسباسارلارىنىڭ تاتەكەڭ قوسباسارىنا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايدى. ات ارىعاندا ماستەك بولىپ قالۋشى ەدى عوي. قوسباسارلاردىڭ دا باسىندا سول جايت تۇر.
قازىر وقىعان, مادەني تارتۋشىلار شىقتى. شەكتى قىلبۇراۋ تارتقانداي تارتىپ, نوتامەن تاقىلداتىپ شىعادى. قازاق دالاسىنا ەۋروپاشا تارتىس كەلدى. بالالايكامەن تارتقانداي تارتادى...
تاتەكەڭ قالدىرعان شالىس, قالىس, تەرىس, قوساق بۇراۋلاردىڭ ءبىرى جوق. ەسەسىنە سابالاۋ بار. ال سابالاۋ جۇرگەن جەردە تاپىراقتاۋ جۇرەدى. ال تاپىراق شابىستىڭ جاپا تاستاتاتىنى تۇسىنىكتى.
تۇشىنبايسىڭ. ەمىرەنبەيسىڭ. بويلامايسىڭ.
تاتەكەڭ ەسىمى قازاق رۋحانياتىندا ولمەيتىن ەسىم.
ونى ولتىرمەيتىن – كۇيلەرى.
كۇي بولعاندا بويلاۋىق كۇيلەرى. قازاقتىڭ اقاڭى – اقسەلەۋ سەيدىمبەگى ايتاتىن بويلاۋىق كۇيلەرى. ارقادا – قوسباسارلار, باتىستا – اقجەلەڭدەر. قازىرگى قازاقتىڭ وقىعان ساز ماماندارى ولاردى دا جىلىكتەپ تاستادى, تسيكل دەپ. وقىعان ناداندىعىمىز وسىلايشا ءار جەردەن كورىنىپ قالادى. ايتپەسە, تولقىندى قۋعان تولقىندايىن قوسباسارى دا, اقجەلەڭى دە بويلاپ تۇرعان جوق پا؟! قازىرگى كۇي تابيعاتىن زەرتتەۋشىلەرىمىز الپىس ەكى تامىرلى اقجەلەڭ, الپىس ەكى تارماقتى قوسباسار دەيدى دە, ءارى قاراي ايدالاعا ماڭيدى, ميعا قونبايتىن اڭگىمەلەر ايتادى, وننان, مۇننان قۇراپ اڭىز-ءاپسانا تۇزەدى. وقىساڭ ەڭىرەپ قويا بەرەسىڭ.
بۇگىندە دومبىراشىلاردىڭ دۋەتى, تريوسى, كۆارتەتى دەگەندەر قاپتادى.
كەشەگى قاي بابامىز قوعامداسىپ دومبىرا تارتىپ ەدى؟! نە قۇرەكەڭنىڭ, نە تاتەكەڭنىڭ قوساققا جۇرگەنىن ەستىمەپپىز. وسى نە نارسەنى بولسىن «حورعا» اينالدىراتىن داعدىمىزدان اينىماي كەلەمىز.
دومبىرانىڭ تابيعاتىن دا بۇزىپ بىتتىك. دومبىرامەن وپەرا ويناعانىمىز ازداي, «چاستۋشكانى» سۇيەمەلدەگەنىمىز قاي ساسقانىمىز؟
ەندەشە, قۇردىم الدىندا تۇرمىز. سول قۇردىمعا كەتپەيمىز دەسەك, كۇي ونەرىنە جاڭاشا كوزقاراس, جاڭاشا كونتسەپتسيا قاجەت. بۇل – ۋاقىت تالابى.
قۇرمانعازى مەن تاتتىمبەت كەزدەسكەن بە دەيمىز؟ وسىنداي دا ساۋال بولا ما؟
ولار كەزدەسكەن, ارينە. كەزدەستىرە الماي جۇرگەن ءوزىمىز.
قازاقتىڭ قوڭىر كۇيىنە شەتەلدىكتەر دە ەمىنىپ وتىر. فرانتسۋز گزاۆە اللەز تاتەكەڭنىڭ كۇيلەرىن بىرنەشە جىلدان بەرى زەرتتەپ كەلەدى. جيناقتاپ, پاريج قالاسىندا ديسكىگە دە باسىپ ءۇلگەرىپتى. ديسكىلەرىنىڭ بىرىنە ءتاتتىمبەتتىڭ 22 كۇيىن باسىپتى.
امىرەنى پاريجدەن ىزدەگەنىمىز ازداي, ەندى تاتەكەڭدى دە پاريجدەن ىزدەيمىز بە؟
تورەحان مايباس,
جازۋشى
