كاسىپكەرگە قىسىم كۇشەيىپ, پارا الۋ ۇلعايدى

«ايتا, ايتا التايدى, جامال اپاي قارتايدى» دەگەندەي, سىبايلاستاردىڭ جەمقورلى­عى­نا شەك قويىلمايتىن بولدى. ويتكەنى, ولاردىڭ دەنى قو­لىن­دا بيلىگى بار لاۋازىمدى شەنەۋ­نىكتەر بولعاندىقتان, ىندەت پەن مىندەتتىڭ ايقاسۋىمەن عانا ۋاقىت وتۋدە. مۇنى قارجى پو­لي­تسياسى ورگانى دا تەرىسكە شى­عارىپ وتىرعان جوق. سو­لار­دىڭ جەدەل-تەرگەۋ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, كا­سىپ­كەرلىك قىز­مەت­كە زاڭسىز ارالاسۋ جاع­دايى­نىڭ كوپشىلىگى مەم­لەكەتتىك ور­گاندارداعى لاۋا­زىم­دى تۇلعا­لار تاراپىنان ورىن الادى ەكەن.  ال ەلباسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قور­عاۋ جانە قولداۋ تۋرالى تاپ­سىر­مانى بارلىق مەملەكەتتىك ور­گاندارعا ارتقانى بەلگىلى. الايدا, ولارداعى بيلىك تۇتقاسىن ۇس­تاپ وتىرعان لاۋازىمدى تۇلعا­لار­دىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋىنىڭ توقتاماي تۇرعانى الاڭداتادى. ماسەلەن, باسقاسىن ايتپاعان­نىڭ وزىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءۇش ايى ىشىندە عانا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ زاڭدى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە ارلاسۋىنىڭ 45 دەرەگى انىقتالعان. ال وتكەن جىلى بۇل كەزەڭدە 25 دەرەك انىقتالىپ ەدى, ەندى مۇلدە اسقىنىپ بارادى. سوت­قا  14 قىلمىستىق ءىس جولداندى, ازىرگە 2 ادام سوتتالدى. دەگەنمەن مەمورگاندارداعى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر نەلىكتەن كاسىپ­كەر­لىك­كە زاڭسىز ارالاسا بەرەدى دەسەك, ولاردىڭ  جارتىسىنا جۋىعى بيز­نەسمەندەردەن پارا تالاپ ەتەدى ەكەن. وسىعان قاراعاندا كاسىپكەرلەردىڭ ماڭداي تەرىمەن ادال تاۋىپ جاتقان مول اقشا­سىن جىلى كابينەتتە قالعىپ, مۇلگىگەن شەنەۋنىكتەر اڭدىپ وتىراتىن سەكىلدى. قايتەسىز, اق­شا دەگەن كوز قۇرتى عوي. ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىندا قالالىق دەپارتامەنتتىڭ باس مامانى عيمارات سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپقا ساي دەگەن اكتى بەرۋ ءۇشىن «ترانس­ويلگازترەيد» جشس دي­رەك­تو­رى­نان 30 مىڭ تەڭگە پارا العان. قاراعاندى وبلىسىندا تەمىرتاۋ قالالىق سالىق باسقارماسىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى سا­لىق­تىق تەكسەرىستەر بويىنشا وڭ اكتىلەر دايىنداۋ ءۇشىن كا­سىپ­كەر­لەردەن جۇيەلى تۇردە پارا تالاپ ەتىپ وتىرعان. سالىق باس­قار­ما­سىنىڭ ءبولىم باستىعى مەن باس مامانى «ۆوستوك-107» جشس سا­لىقتىق تەكسەرىستى تەزدەتۋ ءۇشىن 7 مىڭ اقش دوللارىن جانە «ك-PROJECT» جشس تەكسەرۋ كەزىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جاسىرۋ ءۇشىن 20 مىڭ اقش دوللارىن تالاپ ەتكەن. استانا قالاسىندا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەملەكەتتىك رەزەرۆتەر كوميتەتىنىڭ «رە­زەرۆ» مەملەكەتتىك كاسىپ­ور­نى­نىڭ ديرەكتورى دا قاماۋعا الىندى. وعان جاسالعان جۇ­مىس­تار بويىنشا اكتىگە قول قويۋ ءۇشىن كاسىپكەردەن 500 مىڭ تەڭگە پارا تالاپ ەتتى دەگەن ايىپ تا­عى­لىپ وتىر. اقتوبە وبلىسى مۇعالجار اۋدانىنىڭ ەمبى قالاسىنىڭ اكىمى اراداعى دەلدال ارقىلى جەكە كاسىپكەردەن قاڭعىباس يتتەردى اتۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اكتىسىنە قول قويۋ جانە الداعى تەندەرلەردە جەڭۋگە كومەكتەسۋ ءۇشىن 76 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەپ ايىپتالۋدا. بۇلاردىڭ ءبا­رىن قۇزىرلى ورگان پايداكۇنەم لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بايۋ ماقساتىندا بيزنەسكە قىسىم جا­ساۋدىڭ جولى بولىپ تابى­لا­تىن­دىعىن ايتادى. ماسەلەن, اتى­راۋ وبلىسىندا وبلىستىق قار­جىلىق باقىلاۋ ينسپەك­تسيا­سى­نىڭ مامانى ورتا مەكتەپتىڭ جوندەلگەنى تۋرالى قورىتىندى بەرۋى ءۇشىن «سنابويلستروي» جشس وكىلىنەن 500 مىڭ تەڭگە جانە 10 مىڭ اقش دوللارىن الۋ ۇستىندە ۇستالعان.   الماتى قالاسىندا وبلىستىق قارجىلىق باقىلاۋ ينسپەكتسياسىنىڭ باس مامانى بوپسالاۋ جولىمەن «يزو­بيليە» جشس ديرەكتورى­نان اتالمىش كاسىپورىندى تەكسەرۋ كەزىندە وڭ شەشىم قابىل­داۋ ءۇشىن 1700 اقش دوللارىن پارا رەتىندە العان. شەنەۋنىكتەر ءۇشىن قولداعى بيلىكتى پايدالانۋدىڭ باسقا دا جولدارى بار. ماسەلەن, ماڭ­عىس­­تاۋ وبلىسىندا جاڭاوزەن قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى «وزەنينۆەست» جانە «جىلۋ جۇيەلەرى» مەملەكەتتىك كا­سىپورىندارىنىڭ باسشىلا­رى­­نا جەكە كاسىپكەر اياپوۆتىڭ وندىرىستىك بازاسىنىڭ ءبىر ءبولى­گىن قيراتۋ تۋرالى زاڭسىز ۇكىم بەرۋ ارقىلى ونىڭ زاڭدى كا­سىپكەرلىك قىزمەتىنە ايتار­لىق­تاي زيان كەلتىرگەن. اقمولا وب­لىسىندا ەسىل اۋدانىنىڭ اكىمى جەر تەلىمىن پايدالانۋ قۇقىعىن ۇزارتىپ بەرۋى ءۇشىن «كوزاك» جانە «پروستور-1» شارۋا قو­جا­لىق­تارىنىڭ باسشىلارىن 1 ملن.تەڭگەنى بەرۋگە ءماجبۇر­لەگەن كورىنەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنداعى بايدىبەك اۋدانى ءادى­لەت باسقارماسىنىڭ باستىعى دا قاماۋعا الىندى. وعان ءوندى­رىس­تىك كووپەراتيۆتى قايتا تىركەۋ ءۇشىن باعىنىشتى قىزمەتكەرى ار­قىلى پارا الدى دەگەن ايىپ تاعىلىپ وتىر. ال الماتى وب­لى­سىندا جاركەنت-الماتى تراس­­ساسىندا ايماقارالىق كو­لىك­­تىك باقىلاۋ ينسپەك­تسيا­سى­نىڭ قىز­مەتكەرىنىڭ اۋىر جۇك كولىك­تەرى جۇرگىزۋشىلەرىنەن ءجۇي­ە­لى تۇردە پارا الۋ دەرەگى ءاش­كە­رە­لەنگەن. وندا جۇرگىزۋ­شى­لەر­دىڭ بىرىنەن كەدەرگىسىز ءوتۋ ءۇشىن 20 مىڭ تەڭگە پارا الۋ ۇستىندە «جەتىسۋ» اي­ماق­ارالىق كولىك باقىلاۋ ينس­پەك­تورى ۇس­تالدى. وعان قوسا اۋىر جۇك كو­لىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشى­لەرى­نەن بوپ­سالاۋ ارقىلى پارا ال­ۋ­دىڭ تاعى 7 بىردەي دەرەگى اشىل­دى. مۇنداعى پارانىڭ كولەمى كولىكتىڭ جانە جۇكتىڭ تۇرىنە قا­راي 5 مىڭنان 20 مىڭعا دەيىنگى ارالىقتا قالقىپ وتىرعان. الەكساندر تاسبولاتوۆ.