ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا تالقىلاناتىن ماسەلەنىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى – سولتۇستىك كورەيانىڭ پروبلەماسىنا قاتىستى ەكەنى انىق. قازىر اقش يستەبليشمەنتىن بۇل ماسەلە قاتتى الاڭداتىپ تۇر. پحەنياننىڭ اقپان ايىندا بالليستيكالىق زىمىرانىن سىناقتان وتكىزگەنىن كورگەننەن باستاپ بۇل الاڭداۋشىلىق اسقىنا تۇسكەن. اقش پرەزيدەنتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسىنىڭ ورىنباسارى كەتلين ماكفارلەند لوندوننىڭ «فاينەنشل تايمس» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا وسى قارقىنمەن دامىتا بەرەتىن بولسا, سولتۇستىك كورەيا يادرولىق زىمىراندارىنىڭ قۋاتى اقش اۋماعىنا دونالد ترامپتىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى اياقتالاتىن 2021 جىلعا دەيىن-اق سوققى بەرە الاتىنىن اشىق ايتقان. اقش-تىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى نيككي حەيلي اۆس تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا قىتايدىڭ بۇل ماسەلەگە سامارقاۋلىقپەن قاراپ وتىرعانىنا قىنجىلىس تانىتىپ, «الاڭداۋشىلىق بىلدىرەمىز» دەگەن سيپايسالدى ءمالىمدەمەلەردى دوعارىپ, بەلسەندى ارەكەتكە كوشۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەنىن اتاپ ايتقان. «ولار بىزگە وزدەرىنىڭ قالاي الاڭدايتىنىن كورسەتۋى كەرەك. سولتۇستىك كورەياعا ناقتى قىسىم جاساپ, جوسىقسىز ارەكەتتەن توقتاتا الاتىن مەملەكەت قىتاي عانا» دەگەن ەدى ول.
وزىنە ءتان اشىق مىنەز, ايقىن ءمالىمدەمەلەرىمەن دونالد ترامپ بۇل ماسەلە توڭىرەگىندەگى ءوز پىكىرلەرىن دە وسى ۋاقىتقا دەيىن ءجيى ءبىلدىرىپ ءجۇر. سونىڭ ءىشىندە, جوعارىدا اتالعان اعىلشىننىڭ «فاينەنشل تايمس» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا قىتاي سولتۇستىك كورەيانىڭ پروبلەماسىن شەشۋمەن اينالىسۋى كەرەك. ەگەر اينالىسپاسا ودان ەشكىم دە وپا تاپپايدى, ال قيىن ءتۇيىندى ءبىز ءوزىمىز-اق تاراتا الامىز دەپ مالىمدەگەن بولاتىن.
جاسالعان قوقان-لوقىلار مەن ەكونوميكالىق سانكتسيالاردى پحەنيان ەلەڭ قىلىپ جاتقان جوق. سونىڭ ىشىندە قحر-دىڭ سولتۇستىك كورەيانىڭ كومىرىن الۋدان باس تارتقانىنان دا ايىلىن جيمادى. كەرىسىنشە, التىنشى سىناق ءوتكىزۋگە دايىندالىپ, ءوزىنىڭ يادرولىق دەرجاۆا رەتىندە الەمدى مويىنداتامىن دەگەن ماقساتىن ورىنداتۋعا قولسوزىم جەردە عانا تۇر.
امەريكالىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اق ءۇي سولتۇستىك كورەيا تاراپىن الەمدىك قاتەرلى ارەكەتتەرگە جىبەرمەۋدىڭ بارلىق امالدارىن قاراستىرۋدا. سونىڭ ىشىندە قارۋ قولدانۋ مۇمكىندىگى دە نازاردان تىس قالماعان. بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى, قازىرگى قورعانىس ماسەلەسى جونىندەگى ساراپشى ەشتون كارتەر اۆس تەلەديدارىنا ايتقان سوزىندە, اقش سولتۇستىك كورەيانىڭ يونبەنەدەگى زەرتتەۋ كەشەنىنە پرەۆەنتيۆتى سوققى بەرۋ جوسپارىن 1994 جىلى بيلل كلينتوننىڭ كەزىندە-اق جاساعان ەكەن. قازىر سول جوسپاردى قايتا قارايتىن ۋاقىت كەلىپ تۇرعان سياقتى دەدى ول. الايدا, ول مۇنداي سوققىنىڭ سولتۇستىك كورەيانى سەۋلگە باسىپ كىرۋگە ارانداتۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ۇستىنە سەۋل قالاسىنىڭ ءوزى شەكاراعا بارىنشا جاقىن ورنالاسقان. امەريكالىق سوققى سولتۇستىكتى ارينە جەڭەدى, بىراق ول مىڭداعان ادامداردىڭ قىرىلۋىنا جول بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە سولتۇستىك كورەيانىڭ كۇيرەۋىمەن ەجەلگى كورەي جەرى بىرىگىپ, ءبىر ۇلكەن مەملەكەتكە اينالادى. ال قىتاي تاراپى بولسا ءوزىنىڭ ىرگەسىندە اقش-تىڭ وداقتاسى بولاتىن مۇنداي ۇلكەن مەملەكەتتىڭ پايدا بولۋىن قالامايدى, دەدى اسكەري ساراپشى ءوزىنىڭ سوزىندە.
قىتاي ءباسپاسوزىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا بولاشاق كەلىسسوزدەر تۋرالى مۇنداي اشىق پىكىرلەر ايتىلمايدى. ولاردىڭ ساراپشىلارى كەلىسسوزدەردىڭ تەك ساۋدا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ءماسەلەلەرى توڭىرەگىندە ءوربيتىنىن عانا بىلدىرگەن.
ايتا كەتەتىن جايت, سوڭعى ۋاقىتتاردا اقش پەن سولتۇستىك كورەيا اراسىنداعى سالقىندىق بۇرىنعىدان دا ارتا ءتۇستى. الدىمەن پحەنيان اقش پەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا وتكىزىلىپ جاتقان اسكەري جاتتىعۋلاردىڭ تىيىلۋىن تالاپ ەتىپ, ەگەر اقش وزىنە قارسى پريۆەنتيۆتىك سوققىلار جاسايتىن بولسا يادرولىق قارۋ قولداناتىنىن مالىمدەگەن. ال 31 ناۋرىزدا اقش بيلىگى كحدر-دىڭ 11 لاۋازىمدى تۇلعاسى مەن ءبىر كومپانياسىنا قارسى تاعى سانكتسيا جاريالاعان... مىنە, وسىنداي سالقىندىق جاعدايىندا اقش پرەزيدەنتى قىتاي باسشىلىعىمەن كەلىسسوزدەرگە وتىراتىن بولىپ تۇر. قحر-دىڭ دا اقش-قا ايتاتىن ءوز نالاسى بار. ول ترامپتىڭ «ءبىرتۇتاس قىتاي» ساياساتىن كەيدە تارك ەتىپ, ايتىپ قالاتىن مالىمدەمەلەرىنە سىن كوزبەن قارايدى. الايدا, بارشا الەمگە قاۋىپ توندىرەتىن يادرولىق قارۋدى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن ليدەرلەر ورتاق ءتىل تابار دەگەن ءۇمىتتى بارلىق ساياساتكەرلەر دە ايتۋدا.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
