شاراعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى وڭىرلىك اڭشىلىق-شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ماماندارى قاتىستى.
«قانسونار» قاۋىمداستىعى العاش قۇرىلعان 2013 جىلدان باستاپ, اڭشىلىق سالاسىنداعى ءىس-ارەكەتتەردىڭ قۇقىقتىق, زاڭنامالىق بازاسىن جەتىلدىرۋ, وسى كاسىپكە مينيمۋم باعدارلاماسى بويىنشا ازاماتتاردى وقىتۋ, ولاردى قۇجاتتاندىرۋ, تىركەۋ جانە قولايلى جاعدايلار تۋعىزۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى.
وسى ورايدا, «قانسونار» اڭشىلاردىڭ قوعامدىق بىرلەستىگى مەن اڭشىلىق-شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ورالباي ابدىكارىموۆ مىرزانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ورالباي ابدىكارىم ۇلى, بۇگىنگى جيىننىڭ ماقسات-مۇددەسى جايلى ايتىپ بەرسەڭىز.
– اڭشىلىق – اۋەلى اتا-بابامىزدىڭ بايىرعى كاسىبى. تاراتىپ ايتار بولسام, كاسىبى عانا ەمەس ەتنوستىق ءومىر ءسۇرۋ سالتىنىڭ ءداستۇرلى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى. بۇل شارۋاعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى تاپسىرماسى بويىنشا مەملەكەتتىك تۇرعىدان نازار اۋدارىلىپ وتىر. سول سەبەپتى, جىل سايىن وسىنداي ءداستۇرلى جيىن وتكىزىپ, اتقارىلعان شارۋالار مەن الدا اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستاردى تالقىلايمىز.
ويتكەنى, شەت مەملەكەتتەردە بارلىق اڭشىلىق-شارۋاشىلىق مەكەمەلەرىنىڭ باسىن قوسقان ۇلكەن اسسوتسياتسيالار جۇمىس ىستەيدى. وسى قۇرىلىمدار ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ, بارلىق ماسەلەنى شەشەدى. بولاشاقتا ءبىز دە وسى تاجىريبەنى قولدانۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز.
ال بۇگىنگى باس قوسۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالار بولساق: بەس جىل بۇرىن, ياعني, 2012 جىلعى 29 قاڭتاردا «جانۋارلار دۇنيەسiن قورعاۋ, ءوسiمiن مولايتۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا, وسى قۇجاتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءماسەلەسى پارلامەنت ءماجىلىسىندە تالقىلانىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى ءبىز بۇگىن ىشكى شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن زاڭدىق تۇرعىدان رەتكە كەلتىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلايمىز.
– جوعارىداعى زاڭعا قاۋىمداستىق تاراپىنان قانداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ۇسىنىلىپ وتىر؟
– جاڭادان قابىلدانۋعا ءتيىس زاڭدا دالا جانۋارى سانالاتىن قوڭىر اڭدار مەن جىرتقىش تۇقىمداس اڭداردىڭ سانىن ءوسىرىپ, اڭشىلىق كاسىپتى تۋريستىك ماقساتقا قولدانۋعا كەڭ جول اشىلادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ويتكەنى, اڭشىلىق تۋريزم دەگەنىمىز – تابىس كوزى. ونىڭ سىرتىندا, اڭشىلىقپەن اينالىساتىن كاسىبي فەرمەر توبىن قۇرۋ ارقىلى, اۋىلدىق جەرلەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ جايى قاراستىرىلۋدا. ياعني, جاڭادان جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, اۋىل تۇرعىندارى ەڭبەكپەن قامتىلاتىن مۇمكىندىك تۋعىزۋدى ويلاستىرۋدامىز.
– جاڭادان قۇرىلاتىن اڭشىلىق فەرمەرلەردى قارجىلاندىرۋ تەتىگى شە...
– جاڭا زاڭدا كورسەتىلگەندەي الدا قۇرىلۋعا ءتيىس فەرمەرلىك ۇيىمدار ءوزىن ءوزى قارجىلاندىرۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ ماقسات – وسىلارعا قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتۋ. ءوزىن ءوزى قارجىلاندىرۋدىڭ تەتىكتەرى جايلى ايتار بولسام, اۋەلى اتالمىش ۇيىمدار ۇكىمەتتەن اڭشىلىق كاسىبىنە قاتىستى ماۋسىمدىق ليتسەنزيالاردى ساتىپ الىپ, اڭشىلارعا اقىلى تۇردە ۇلەستىرەدى. ودان كەيىن تۇرعىندارعا «اڭشىلىق كاسىبى» وقۋىن وقىتىپ, سەرتيفيكات تابىستايدى. بۇگىنگى جاعدايدا ەلىمىزدە 160 مىڭداي ادام اڭشىلىق كاسىبىمەن تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە اينالىسادى. ورتاشا ەسەپپەن جىل سايىن اڭشىلىق وقۋىنا 8 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلىپ ءجۇر. كەلەسى ءبىر ماسەلە, كەيبىر اڭ-قۇستار ءۇشىن ارنايى بولىنگەن شەكتەۋلى كۆوتالار بار. ول دا اقىلى تۇردە ۇلەستىرىلەدى.
– جۇمىس بارىسىن جۇيەلەۋ ءۇشىن قانداي تاجىريبەلەردى قولداناسىزدار؟
– شەت مەملەكەتتەردە اڭشىلىق ماسەلەسى جاقسى جولعا قويىلعان. اسىرەسە, ەۋروپا ەلدەرىندە دالانىڭ قوڭىر اڭدارىنىڭ ەتىنە دەگەن سۇرانىس وتە كوپ. دالا جانۋارلارىنىڭ ەتىن ساتاتىن دۇكەندەر, ارنايى تاپسىرىسپەن اس دايىندايتىن مەيرامحانا, قوناق ۇيلەر سانى كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. ءبىز دە وسى ءىستى قولعا الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– بولاشاقتا وسى جوسپارلارىڭىزدى ورىنداۋ بارىسىندا قانداي كەدەرگىلەر تۋىنداۋى مۇمكىن؟
– اڭشىلىق سالاسىن كاسىبيلەندىرۋ كەرەك دەگەندى كوپ ايتامىز, بىراق, وسى سالاعا قاتىستى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار بارلىعىن مونوپوليالاپ العان. ەشكىمدى جولاتقىسى كەلمەيدى. بولاشاقتا اڭشىلىقپەن اينالىساتىن فەرمەرلەردى بەكىتۋ, اڭ-قۇستاردى اۋلاۋعا كۆوتالار ءبولۋ سياقتى ماسەلەلەردەگى مونوپوليانى بولدىرماۋ ءۇشىن ءىستى ۇكىمەت ەمەس, قوعامدىق ۇيىم – قاۋىمداستىق قولعا العانى دۇرىس. ويتكەنى, باسقا ەلدەردە وسىلاي رەتتەلگەن.
قازىر رەسپۋبليكا كولەمىندە اڭشىلىق-شارۋاشىلىقپەن اينالىساتىن قۇرىلىم سانى 700-دەن اسادى. بۇلارعا ۇكىمەت تاراپىنان ەشقانداي قولداۋ-كومەك جوق. كوبى اۋپىرىمدەپ ءوز كۇنىن وزدەرى كورىپ وتىرعاندار. سودان كەيىنگى تاعى ءبىر كەدەرگى, زاڭدىق قۇقىعى بار اڭشىلارمەن قاتار, جابايى اڭشىلار, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ناعىز زاڭ بۇزۋشىلار سانى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. جۋىقتا عانا اقمولا وبلىسى, اتباسار اۋدانىندا قاردىڭ ۇستىندە جۇرەتىن كولىكتى (سنەگوحود) پايدالانىپ بۇزاقىلار 8 دالا قابانىن اتىپ, تابيعاتقا زور زالال كەلتىردى. دالا بايلىعىن بۇلاي توناي بەرۋگە بولمايدى. وسىنىڭ ءبارىن جۇيەلى تۇردە باقىلاۋدا ۇستاۋىمىز كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
