الەمدەگى ەكونوميكالىق جاعداياتتار دا وسى سالاعا تىكەلەي اسەر ەتەدى. قانداي داعدارىس بولماسىن جانە ول قاي ەلدە بولماسىن كوسمەتيكا نارىعىنىڭ سۇرانىسى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى ەكەن. دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جاسارتاتىن كوسمەتيكا قاجەتتىلىگى مولايا تۇسۋدە. ءيا, كىم قارتايعىسى كەلەدى دەيسىڭ؟! تۇتىنۋشىلار كوسمەتيكا سالاسىنداعى جاڭاشىلدىقتى دا قالت جىبەرمەي, نازاردا ۇستاۋدا.
ال ءبىزدىڭ سالتىمىزدا ءيىسسۋ, ءاتىر, وپا, دالاپ كۇندەلىكتى عانا ەمەس, مەرەكەلىك تاريحي ماڭىزى بار دۇنيە. ماسەلەن, ناۋرىز تويىندا جاستار ءبىر-بىرىنە «سەلت ەتكىزەر» دەپ ءيىسسۋ سىيعا تارتىپ جاتادى. قازاقستاندا كوسمەتيكا شىعارىلمايدى ەمەس, شىعارىلادى. بىراق, وتە از مولشەردە, ەندى عانا تاپىل-تاپىل باسىپ اياقتانعاندار. سوسىن ارينە, اتتارى قازاقشا ەمەس. باسقا حالىقتىڭ تىلىمەن اتالىپ كەتە بەرەدى. مىسالى, «ليدل» دەگەن جانە تاعى باسقالاردى ەستىسەڭ, بۇنىڭ قاي جەرى قازاقستاندىق دەپ تاڭعالۋعا تۋرا كەلەدى. ەندى «جۇپار» دەپ جازسا, ارينە, ءتىپتى, اعىلشىن, لاتىن گرافيكاسىمەن تەرىلسە دە, تۇسىنىكتى عوي قازاق ءسوزى ەكەندىگى. وسىعان قاراعاندا, قازاقى ۇعىم جوعالىپ بارا جاتقانداي. ماسەلەن, اتاقتى «شانەل» ءيىسسۋى فرانتسۋزدىق ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. فرانتسۋزدىق دەمەكشى, وتكەن جىلى قازاقستانعا فرانتسيادان 11, 7 ميلليون دوللاردىڭ ءيىسسۋى جەتكىزىلىپتى. بايقاپ-باعامداساق, قازاقستان نارىعىن فرانتسيا مەن رەسەي كوسمەتيكالىق بۇيىمدارى جاپپاي جاۋلاپ العان.
– مەن قازىر پولشا كوسمەتيكالارىن ساۋدالاۋدى قويدىم, باعاسى قىمباتتاپ كەتتى, – دەدى كاسىپكەر گۇليا تۇرجانوۆا, – كوبىنە رەسەي تاۋارلارىن ساتۋمەن اينالىسامىن.
دەسەك تە, 2016 جىلى فرانتسيادان 11,7 ملن دوللارعا ءيىسسۋلار ساتىپ الىنىپ, ەلىمىزگە جەتكىزىلگەن. بىراق, وسى فرانتسيادان 2015 جىلى 13 ملن دوللارعا تاۋار جەتكىزىلگەنىن ەسەپكە الساق, وندا كورسەتكىشتىڭ ءبىرشاما تومەندەگەنىن بايقايمىز. ال رەسەيدەن 2016 جىلى 11,3 ملن دوللاردىڭ كوسمەتيكاسى اكەلىنگەن. 2015 جىلى بولسا, بۇل 9,7 ملن دوللار كورسەتكىشتى قۇراعان. سوندىقتان دا فرانتسيادان گورى رەسەي تاۋارلارىنىڭ ءوتىمدى بولعانىن جانە ونى تۇتىنۋدىڭ باعامى وسكەنىن بايقايمىز.
ەرىن دالابى سياقتى ساندىك كوسمەتيكا بويىنشا بىلتىر رەسەيدەن 2,8 ملن دوللارعا تاۋار ساتىلىپ الىنعان. ەرىندى كوركەمدەۋگە پولشادان 1,2 ملن دوللارعا, فرانتسيادان 870 مىڭ دوللارعا تاۋار جەتكىزىلگەن. جانە كوز سۇرمەلەرى جانە ونىڭ تۇرلەرى, تۋش, قارىنداش سياقتىلار بويىنشا تاعى دا رەسەي العى ورىننان كورىندى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, رەسەيدەن كوز سۇلۋلىعى ءۇشىن قاجەتتى 3,4 ملن دوللاردىڭ تاۋارى اكەلىنگەن. 2015 جىلى بۇل تاۋارلار 1,3 ملن دوللار ەكەن دەسەك, وندا ءبىر عانا كوز بوياۋلاردىڭ تاسىمالدانۋىنىڭ ءوزى نەبارى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەسە وسكەنىن بايقايمىز. اقجارقىن كورشىمىز رەسەيدەن كەيىن كوز سۇرمەلەۋدە قىتاي مەن پولشا تاۋارلارى كوش جالعاپ كەلە جاتىر. اتالمىش ەلدەردەن تيىسىنشە 1,4 ملن جانە 1,1 ملن دوللاردىڭ تاۋارى ساتىپ الىنعان. مۇنداي ونىمدەر ەلىمىزگە از-ازداپ بولسا دا بەلارۋس, سيريا, پاكىستان, اقش, فرانتسيادان دا اكەلىنەدى. از-ازداپ ولار دا وتەدى. رەسەيدەن اكەلىنەتىن تاعى ءبىر تاۋار – بەتتى اسەمدەيتىن وپا. وتكەن جىلى كورشىمىزدەن 600 مىڭ دوللارعا تاۋار جەتكىزىپپىز.
يىسسۋعا قايتا ورالساق. بۇل سالادا ەلىمىزدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىن اسەمدەپ, كوركەيتۋدە يتاليا, يسپانيا, شۆەتسيا, پولشا, تۇركيا ەلدەرى دە رەسەي مەن فرانتسيادان قالىسپاي كەلە جاتىر. وسىناۋ شەت ەلدەردىڭ ارقايسىسىنان 1 ملن دوللاردىڭ ءيىسسۋلارى جەتكىزىلگەن. جانە ءيىسسۋ سالاسىندا قىتايدىڭ ۇلەسى از ەكەن. ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى 860 مىڭ دوللارعا عانا قىتاي اتىرلەرىن العان. جالپى, كوسمەتيكا نارىعى دەگەنىمىز تەك قىز-كەلىنشەكتەردىڭ عانا ەمەس, سول سياقتى ەرلەردىڭ, بالالاردىڭ قاجەتىن وتەيتىن تاۋار تۇرلەرى بولعاندىقتان, سونىڭ ءبارى ەسەپكە الىنىپ بەرىلگەن ەكەن مالىمەتتە. قازاقستانعا ءيىسسۋلار بىرىككەن اراب امىرلىگى, نيدەرلاند, جاپونيا, مەكسيكا ەلدەرىنەن دە كەلىپ جەتەدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە, ءتىپتى, رەسەي ەلىمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندىق قىز-كەلىنشەكتەردىڭ كوسمەتيكاعا تالعامى ەرەكشە, سۇرانىستارى دا جوعارى كورىنەدى. وسىنشاما سۇرانىستى وتەيتىن ءوز ەلىمىزدە دە ءيىسسۋ شىعاراتىن ءبىر كاسىپورىن بولسا عوي دەپ ويلايسىڭ, سوندا قانشاما قاراجات ءوز كاسىپكەرلەرىمىزگە تيەسىلى بولار ما ەدى؟!
راۋشان نۇعمانبەكوۆا
سەمەي
