ەرتەڭ رەسپۋبليكا ارداگەرلەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ VI سەزى ءوز جۇمىسىن باستايدى
1987 جىلى قۇرىلعان الماتى قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمى ەلىمىزدىڭ قاريالار قاۋىمىنىڭ ەڭ ءىرى بىرلەستىگىنىڭ بىرىنەن سانالادى. مۇنداعى جەتى اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ جانە قر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارداگەرلەر كوميتەتتەرى مەن 513 باستاۋىش ۇيىم 170 مىڭعا جۋىق زەينەتكەرلەردى بىرىكتىرىپ وتىر. قازاقستان ارداگەرلەرىنىڭ كەزەكتى VI سەزى قارساڭىندا ءبىز قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, اكادەميك ەرەنعايىپ شايحۋتدينوۆكە جولىعىپ اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ەرەنعايىپ اعا, اۋەلى ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ نەگىزگى ماقسات-ءمىندەتتەرىنە توقتالا كەتسەڭىز.
– قالالىق, اۋداندىق كەڭەستەردىڭ جانە باستاۋىش ۇيىمداردىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى ارداگەرلەر سەزى بەكىتكەن جارعىدا جانە «قر ارداگەرلەر ۇيىمدارى تۋرالى» ەرەجەدە ايقىندالعان. سوعان ءجۇگىنسەك, بارلىق دەڭگەيدەگى ارداگەرلىك ۇيىمداردىڭ باستى مىندەتى قارت ادامداردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ جانە ولارعا ءوز قۇقىقتارى مەن ءارتۇرلى كومەك تۇرلەرىن الۋ ءمۇمكىندىكتەرىن ءتۇسىندىرۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى جىل سايىن ارداگەرلىك قوزعالىستىڭ بەلسەندىلەرىن جيناپ, سەمينارلار وتكىزەدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن زەينەتاقىلىق تولەمدەرمەن قاتار, ءبىزدىڭ ارداگەرلەرگە قالالىق بيۋدجەت قارجىسىنان دا ۇلكەن كومەك كورسەتىلىپ تۇرادى. ءبىز وسى ماسەلەنى ارنايى زەرتتەپ, شاعىن كىتاپشا شىعارىپ, اۋداندىق كەڭەستەرگە بەردىك جانە تۇرعىنداردىڭ جينالعان جەرلەرىندە تىكەلەي تاراتتىق. ءسويتىپ, وسىناۋ قوسىمشا جەڭىلدىكتەردى راسىمدەۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەتتىگىن, قانداي قۇجاتتار جيناۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىردىك. وسىنىڭ ارقاسىندا قازىر ارنايى قالالىق جاردەماقىنى 140 مىڭنان استام زەينەتكەرلەر الادى. مۇنىڭ سىرتىندا ءبىر رەتتىك ماتەريالدىق كومەك, باسپانا الۋ, سۋ ەسەپتەيتىن قۇرىلعى ورناتۋ, قالا كولىگىندە تەگىن جانە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن ساناتوريالىق ەمدەۋگە جولداما الۋ, تەگىن ءتىس سالدىرۋ, جالعىزباستى قارت ادامداردى كۇتىمگە الۋ سياقتى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
– ولاي بولسا, قاريالارعا جاسالىپ وتىرعان الەۋمەتتىك قامقورلىقتاردى كەڭىرەك بايانداساڭىز.
– قارت ادامدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا قالا بيۋدجەتىنەن جىل سايىن جالپى جيىنى 3 ميللياردتان استام تەڭگە بولىنەدى. وتكەن جىلى قالا اكىمدىگى كاسىپورىندارمەن جانە ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ, سوعىس ارداگەرلەرىن جايلى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى. 2005 جىلدان باستاپ ەسەپتەگەندە, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ 267 وتباسى پاتەر الدى. سولاردىڭ ىشىندە جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى تۇسىندا 2010 جىلدىڭ ءساۋىرىنە دەيىن پاتەر كەزەگىندە تۇرعان بارلىق سوعىس ارداگەرلەرىنە 101 پاتەر بەرىلدى. وسى ماقساتقا دەمەۋشىلەر قارجىسىن جيناۋ جونىندە قالالىق كەڭەستىڭ «الماتى قالاسىنىڭ ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرى» قايىرىمدىلىق قورى ۇلكەن جۇمىستار اتقاردى. «ەلەكتر ستانسالارى» اق, «قۇرىلىس» كومپانياسى, «قازاتومپروم», باسقا دا ۇيىمدار مەن بانكتەردەن قوماقتى قارجى ءتۇستى.
مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى ءجانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ قارت ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەسى قاتارىنا جاتادى. بۇل ماسەلەلەر قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ, ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ارداگەرلەردىڭ قالالىق كەڭەسىنىڭ پلەنۋمى مەن تورالقا جيىندارىندا بىرنەشە ءدۇركىن تالقىلاندى. ءسويتىپ, مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ, اشىق ەسىك كۇندەرىن وتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلداندى. بۇل ۋاقىتتا زەينەتكەرلەردى ءار سالانىڭ مامان دارىگەرلەرى دە قابىلدادى. توسەك تارتىپ جاتقان ناۋقاستاردى ۇيلەرىنە بارىپ ەمدەدى, رەسپۋبليكالىق ورتالىقتار مەن جەكە كلينيكالاردا دياگنوستيكا جاسالدى. وسىعان وراي بارلىق ەمحانالاردا كۇندىزگى ستاتسيونارلار جانە قاجەت بولا قالعان جاعدايدا ۇيدەگى ستاتسيونارلار جۇمىس ىستەيدى.
سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى جىل سايىن شيپاجايلىق ەمدەۋدەن وتەدى. وتكەن بەس جىلدا بارلىعى 14500 ادام, سونىڭ ىشىندە وتكەن جىلى 2396 زەينەتكەر مەن مۇگەدەك ەم الىپ, تىنىقتى. قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءماسليحاتتان تاباندى تۇردە ءوتىنۋىنىڭ ارقاسىندا 2011 جىلى جولدامالار سانى 3230-عا دەيىن كوبەيتىلىپ, وسى ماقساتقا 270 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
– ەرەنعايىپ مالىك ۇلى, سىزدەر الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار اعا ۇرپاقتىڭ ونەگەسىن كەيىنگى جاستارعا ۇيرەتۋ ورايىندا دا كوپ ءىس تىندىرىپ جۇرگەندەرىڭىز ءمالىم. بۇل رەتتە نە ايتاسىز؟
– ءيا, قارت ادامداردى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋمەن قاتار, جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ, ولاردىڭ بويىندا ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك جانە وتانشىلدىق قاسيەتتەردى تاربيەلەۋ ارداگەرلەردىڭ ارداقتى پارىزى بولىپ قالا بەرمەك. وتكەن جىلداردا وسى باعىتتا ءبىرتالاي جاقسى تاجىريبە جيناقتالدى. ورتالىق كەڭەستىڭ تورالقاسى ءبىزدىڭ جۇمىس تاجىريبەمىزدى بارلىق ءوڭىرلىك ارداگەرلەر كەڭەستەرىنە ۇلگى رەتىندە ۇسىنىپ, قالانىڭ بارلىق اۋداندارىنداعى جۇمىس تاجىريبەسى, قالا باسشىلارىنىڭ ءسوزدەرى جيناقتالعان «ۇرپاققا ۇلاعات» اتتى كىتاپشامىز بارشاعا تاراتىلدى.
28 گۆاردياشى-پانفيلوۆشىلار اتىنداعى ساياباقتاعى ماڭگىلىك الاۋ جانىندا 2007 جىلدىڭ 29 قازانىندا بولعان «ءبىز جەڭىس مۇراگەرلەرىمىز!» اتتى حالىقارالىق اكتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتى پاتريوتتىق تاربيە ىسىنە جاڭا سەرپىن بەردى.
جاڭا زاماننىڭ جاستارىنا ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس باستاۋلارىن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ۇلى جەڭىسكە قازاقستاندىقتاردىڭ قوسقان ۇلەسى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى اقپاراتتىق ماتەريالداردى جيىستىرىپ, ارداگەرلىك ۇيىمدارعا جولدادىق. وسى رەتتە تاريح جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى عالىمدارىنىڭ, «نۇر وتان» پارتياسى قالالىق فيليالىنىڭ, ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى اقيقاتتى قورعاۋعا ارنالعان «دوڭگەلەك ۇستەل» وتكىزىلۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. ءبىز سوعىس جىلدارىنان الىستاعان سايىن الدەبىر «جاڭاشىلدار» جەر استىنان جىك شىعارىپ, ونىڭ ەكى قۇلاعىن تىك شىعارىپ, ۇلى جەڭىستىڭ تاريحىنا, حالىقتىڭ قاھارماندىق ەرلىگىنە كۇيە جاعىپ, كۇمان كەلتىرە باستاعان سىڭايلى. ايتالىق, «كاراۆان» گازەتىندە «دۋبوسەكوۆو رازەزىندە تانكتەر بولىپ پا ەدى؟» دەگەن ماقالا جارىق كوردى. وعان تۇركسىب اۋدانىنىڭ جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ءجونىندەگى كوميسسياسى ءمان بەرىپ, ىلە-شالا «سوعىس جايىنداعى وتىرىك پەن شىندىق» تاقىرىبىندا «دوڭگەلەك ءۇستەل» وتكىزدى. وعان اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى, تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى شاقىرىلىپ, ي.ۆ.پانفيلوۆ اتىنداعى 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ مايدانگەرلەرى, باسقا دا سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرى قاتىسىپ, تاعىلىمدى اڭگىمەلەرىن ايتتى.
رەسپۋبليكانىڭ اتاۋلى مەرەكەلەرىندە ارداگەرلەردىڭ جاستارمەن كەزدەسۋلەرى داستۇرگە اينالدى. «باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى جانە جاستاردىڭ پاتريوتتىق تاربيەسى» تاقىرىبىنداعى ءىس-شارالار دا ۇلكەن ۇلاعاتقا باستاعانى انىق.
– ەرەنعايىپ مالىك ۇلى, ارداگەرلەردى قازىرگى تاڭدا قانداي ءماسەلەلەر تولعاندىرادى؟ شۇعىل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن پروبلەمالار بار ما؟
– البەتتە, تىرشىلىك بولعان سوڭ ونىڭ كەيبىر تۇيتكىلدەرى دە بولادى عوي. ءجۇرگىزىلىپ جاتقان تىنىمسىز جۇمىسقا, مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتارعا قاراماستان, ۇكىمەتكە, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا جولداعان ارىز حاتتارىمىز, جەكەلەگەن ءماسەلەلەر ءالى دە بولسا وڭ شەشىمىن تاپپاي وتىر. الداعى ۋاقىتتا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانسا ەكەن, سوعىس جىلدارىنداعى تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ارنايى مەملەكەتتىك جاردەماقىسى 6-7 تومەنگى زەينەتاقى مولشەرىنە دەيىن كوبەيتىلسە, 1933 جىلى جانە ودان ەرتە تۋعان بارلىق زەينەتكەرلەرگە تىلعا جانە مايدانعا قاتىسۋشى مارتەبەسىن بەرۋ وڭايلاتىلسا, «سوعىس بالالارى» ساناتى بەلگىلەنسە دەيمىز. سونداي-اق, سوعىسقا قاتىسۋشىلار كوممۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتىلسا, قايتىس بولعان ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ايەلدەرى قازا تاپقان جاۋىنگەرلەر جەسىرلەرىنە تەڭەستىرىلسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ارداگەرلەردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى, قارت ادامداردى ەمدەۋدەگى, سوعىس جىلدارىنداعى تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ قالالىق كولىكتە جۇرۋدەگى تىلەنىپ تۇرعان جەڭىلدىكتەر دە ءبىر توبە. وسىلاردىڭ تاياۋ بولاشاقتا شەشىمىن تابارىنا ءوز باسىم سەنىمدىمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن قورعانبەك امانجول.
1987 جىلى قۇرىلعان الماتى قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمى ەلىمىزدىڭ قاريالار قاۋىمىنىڭ ەڭ ءىرى بىرلەستىگىنىڭ بىرىنەن سانالادى. مۇنداعى جەتى اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ جانە قر قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارداگەرلەر كوميتەتتەرى مەن 513 باستاۋىش ۇيىم 170 مىڭعا جۋىق زەينەتكەرلەردى بىرىكتىرىپ وتىر. قازاقستان ارداگەرلەرىنىڭ كەزەكتى VI سەزى قارساڭىندا ءبىز قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, اكادەميك ەرەنعايىپ شايحۋتدينوۆكە جولىعىپ اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ەرەنعايىپ اعا, اۋەلى ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ نەگىزگى ماقسات-ءمىندەتتەرىنە توقتالا كەتسەڭىز.
– قالالىق, اۋداندىق كەڭەستەردىڭ جانە باستاۋىش ۇيىمداردىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى ارداگەرلەر سەزى بەكىتكەن جارعىدا جانە «قر ارداگەرلەر ۇيىمدارى تۋرالى» ەرەجەدە ايقىندالعان. سوعان ءجۇگىنسەك, بارلىق دەڭگەيدەگى ارداگەرلىك ۇيىمداردىڭ باستى مىندەتى قارت ادامداردى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ جانە ولارعا ءوز قۇقىقتارى مەن ءارتۇرلى كومەك تۇرلەرىن الۋ ءمۇمكىندىكتەرىن ءتۇسىندىرۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى جىل سايىن ارداگەرلىك قوزعالىستىڭ بەلسەندىلەرىن جيناپ, سەمينارلار وتكىزەدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن زەينەتاقىلىق تولەمدەرمەن قاتار, ءبىزدىڭ ارداگەرلەرگە قالالىق بيۋدجەت قارجىسىنان دا ۇلكەن كومەك كورسەتىلىپ تۇرادى. ءبىز وسى ماسەلەنى ارنايى زەرتتەپ, شاعىن كىتاپشا شىعارىپ, اۋداندىق كەڭەستەرگە بەردىك جانە تۇرعىنداردىڭ جينالعان جەرلەرىندە تىكەلەي تاراتتىق. ءسويتىپ, وسىناۋ قوسىمشا جەڭىلدىكتەردى راسىمدەۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەتتىگىن, قانداي قۇجاتتار جيناۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىردىك. وسىنىڭ ارقاسىندا قازىر ارنايى قالالىق جاردەماقىنى 140 مىڭنان استام زەينەتكەرلەر الادى. مۇنىڭ سىرتىندا ءبىر رەتتىك ماتەريالدىق كومەك, باسپانا الۋ, سۋ ەسەپتەيتىن قۇرىلعى ورناتۋ, قالا كولىگىندە تەگىن جانە جەڭىلدىكپەن ءجۇرۋ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن ساناتوريالىق ەمدەۋگە جولداما الۋ, تەگىن ءتىس سالدىرۋ, جالعىزباستى قارت ادامداردى كۇتىمگە الۋ سياقتى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان.
– ولاي بولسا, قاريالارعا جاسالىپ وتىرعان الەۋمەتتىك قامقورلىقتاردى كەڭىرەك بايانداساڭىز.
– قارت ادامدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا قالا بيۋدجەتىنەن جىل سايىن جالپى جيىنى 3 ميللياردتان استام تەڭگە بولىنەدى. وتكەن جىلى قالا اكىمدىگى كاسىپورىندارمەن جانە ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ, سوعىس ارداگەرلەرىن جايلى پاتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى. 2005 جىلدان باستاپ ەسەپتەگەندە, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ 267 وتباسى پاتەر الدى. سولاردىڭ ىشىندە جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى تۇسىندا 2010 جىلدىڭ ءساۋىرىنە دەيىن پاتەر كەزەگىندە تۇرعان بارلىق سوعىس ارداگەرلەرىنە 101 پاتەر بەرىلدى. وسى ماقساتقا دەمەۋشىلەر قارجىسىن جيناۋ جونىندە قالالىق كەڭەستىڭ «الماتى قالاسىنىڭ ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرى» قايىرىمدىلىق قورى ۇلكەن جۇمىستار اتقاردى. «ەلەكتر ستانسالارى» اق, «قۇرىلىس» كومپانياسى, «قازاتومپروم», باسقا دا ۇيىمدار مەن بانكتەردەن قوماقتى قارجى ءتۇستى.
مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى ءجانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ قارت ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋدىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەسى قاتارىنا جاتادى. بۇل ماسەلەلەر قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ, ونىڭ ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ارداگەرلەردىڭ قالالىق كەڭەسىنىڭ پلەنۋمى مەن تورالقا جيىندارىندا بىرنەشە ءدۇركىن تالقىلاندى. ءسويتىپ, مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ, اشىق ەسىك كۇندەرىن وتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلداندى. بۇل ۋاقىتتا زەينەتكەرلەردى ءار سالانىڭ مامان دارىگەرلەرى دە قابىلدادى. توسەك تارتىپ جاتقان ناۋقاستاردى ۇيلەرىنە بارىپ ەمدەدى, رەسپۋبليكالىق ورتالىقتار مەن جەكە كلينيكالاردا دياگنوستيكا جاسالدى. وسىعان وراي بارلىق ەمحانالاردا كۇندىزگى ستاتسيونارلار جانە قاجەت بولا قالعان جاعدايدا ۇيدەگى ستاتسيونارلار جۇمىس ىستەيدى.
سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى جىل سايىن شيپاجايلىق ەمدەۋدەن وتەدى. وتكەن بەس جىلدا بارلىعى 14500 ادام, سونىڭ ىشىندە وتكەن جىلى 2396 زەينەتكەر مەن مۇگەدەك ەم الىپ, تىنىقتى. قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءماسليحاتتان تاباندى تۇردە ءوتىنۋىنىڭ ارقاسىندا 2011 جىلى جولدامالار سانى 3230-عا دەيىن كوبەيتىلىپ, وسى ماقساتقا 270 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
– ەرەنعايىپ مالىك ۇلى, سىزدەر الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار اعا ۇرپاقتىڭ ونەگەسىن كەيىنگى جاستارعا ۇيرەتۋ ورايىندا دا كوپ ءىس تىندىرىپ جۇرگەندەرىڭىز ءمالىم. بۇل رەتتە نە ايتاسىز؟
– ءيا, قارت ادامداردى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋمەن قاتار, جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ, ولاردىڭ بويىندا ازاماتتىق, ادامگەرشىلىك جانە وتانشىلدىق قاسيەتتەردى تاربيەلەۋ ارداگەرلەردىڭ ارداقتى پارىزى بولىپ قالا بەرمەك. وتكەن جىلداردا وسى باعىتتا ءبىرتالاي جاقسى تاجىريبە جيناقتالدى. ورتالىق كەڭەستىڭ تورالقاسى ءبىزدىڭ جۇمىس تاجىريبەمىزدى بارلىق ءوڭىرلىك ارداگەرلەر كەڭەستەرىنە ۇلگى رەتىندە ۇسىنىپ, قالانىڭ بارلىق اۋداندارىنداعى جۇمىس تاجىريبەسى, قالا باسشىلارىنىڭ ءسوزدەرى جيناقتالعان «ۇرپاققا ۇلاعات» اتتى كىتاپشامىز بارشاعا تاراتىلدى.
28 گۆاردياشى-پانفيلوۆشىلار اتىنداعى ساياباقتاعى ماڭگىلىك الاۋ جانىندا 2007 جىلدىڭ 29 قازانىندا بولعان «ءبىز جەڭىس مۇراگەرلەرىمىز!» اتتى حالىقارالىق اكتسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتى پاتريوتتىق تاربيە ىسىنە جاڭا سەرپىن بەردى.
جاڭا زاماننىڭ جاستارىنا ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس باستاۋلارىن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ۇلى جەڭىسكە قازاقستاندىقتاردىڭ قوسقان ۇلەسى جونىندە ەگجەي-تەگجەيلى اقپاراتتىق ماتەريالداردى جيىستىرىپ, ارداگەرلىك ۇيىمدارعا جولدادىق. وسى رەتتە تاريح جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى عالىمدارىنىڭ, «نۇر وتان» پارتياسى قالالىق فيليالىنىڭ, ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلى وتان سوعىسى تۋرالى اقيقاتتى قورعاۋعا ارنالعان «دوڭگەلەك ۇستەل» وتكىزىلۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. ءبىز سوعىس جىلدارىنان الىستاعان سايىن الدەبىر «جاڭاشىلدار» جەر استىنان جىك شىعارىپ, ونىڭ ەكى قۇلاعىن تىك شىعارىپ, ۇلى جەڭىستىڭ تاريحىنا, حالىقتىڭ قاھارماندىق ەرلىگىنە كۇيە جاعىپ, كۇمان كەلتىرە باستاعان سىڭايلى. ايتالىق, «كاراۆان» گازەتىندە «دۋبوسەكوۆو رازەزىندە تانكتەر بولىپ پا ەدى؟» دەگەن ماقالا جارىق كوردى. وعان تۇركسىب اۋدانىنىڭ جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ءجونىندەگى كوميسسياسى ءمان بەرىپ, ىلە-شالا «سوعىس جايىنداعى وتىرىك پەن شىندىق» تاقىرىبىندا «دوڭگەلەك ءۇستەل» وتكىزدى. وعان اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى, تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى شاقىرىلىپ, ي.ۆ.پانفيلوۆ اتىنداعى 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ مايدانگەرلەرى, باسقا دا سوعىس جانە تىل ارداگەرلەرى قاتىسىپ, تاعىلىمدى اڭگىمەلەرىن ايتتى.
رەسپۋبليكانىڭ اتاۋلى مەرەكەلەرىندە ارداگەرلەردىڭ جاستارمەن كەزدەسۋلەرى داستۇرگە اينالدى. «باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى جانە جاستاردىڭ پاتريوتتىق تاربيەسى» تاقىرىبىنداعى ءىس-شارالار دا ۇلكەن ۇلاعاتقا باستاعانى انىق.
– ەرەنعايىپ مالىك ۇلى, ارداگەرلەردى قازىرگى تاڭدا قانداي ءماسەلەلەر تولعاندىرادى؟ شۇعىل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن پروبلەمالار بار ما؟
– البەتتە, تىرشىلىك بولعان سوڭ ونىڭ كەيبىر تۇيتكىلدەرى دە بولادى عوي. ءجۇرگىزىلىپ جاتقان تىنىمسىز جۇمىسقا, مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتارعا قاراماستان, ۇكىمەتكە, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا جولداعان ارىز حاتتارىمىز, جەكەلەگەن ءماسەلەلەر ءالى دە بولسا وڭ شەشىمىن تاپپاي وتىر. الداعى ۋاقىتتا «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانسا ەكەن, سوعىس جىلدارىنداعى تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ارنايى مەملەكەتتىك جاردەماقىسى 6-7 تومەنگى زەينەتاقى مولشەرىنە دەيىن كوبەيتىلسە, 1933 جىلى جانە ودان ەرتە تۋعان بارلىق زەينەتكەرلەرگە تىلعا جانە مايدانعا قاتىسۋشى مارتەبەسىن بەرۋ وڭايلاتىلسا, «سوعىس بالالارى» ساناتى بەلگىلەنسە دەيمىز. سونداي-اق, سوعىسقا قاتىسۋشىلار كوممۋنالدىق تولەمدەردەن بوساتىلسا, قايتىس بولعان ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ايەلدەرى قازا تاپقان جاۋىنگەرلەر جەسىرلەرىنە تەڭەستىرىلسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ارداگەرلەردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى, قارت ادامداردى ەمدەۋدەگى, سوعىس جىلدارىنداعى تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ قالالىق كولىكتە جۇرۋدەگى تىلەنىپ تۇرعان جەڭىلدىكتەر دە ءبىر توبە. وسىلاردىڭ تاياۋ بولاشاقتا شەشىمىن تابارىنا ءوز باسىم سەنىمدىمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن قورعانبەك امانجول.
