سوت تورەلىگىندەگى جاڭاشىل باعىتتار

الماتىدا جوعارعى سوت "اتامەكەن" ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرىگىپ "كاسىپكەرلىك قىزمەت شارتتارىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازاماتتىق-پروتسەستىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋ" تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. جيىنعا جوعارعى سوتتىڭ مامان­­­­دان­دىرىلعان سوت القاسىنىڭ ءتورايى­مى ايگۇل قىدىرباەۆا, «اتا­مەكەن» ۇكپ باسقارما ءتور­اعا­سى­نىڭ ورىنباسارى ءرۇس­تەم ءجۇر­سىنوۆ, جوعارعى سوت جانىن­داعى حالىق­ارالىق كەڭەس مۇشە­سى, قازاق­ستانداعى «كازبار» كوممەر­تسيا­لىق زاڭگەرلەر اسسوتسياتسياسى باس­قارۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ايگۇل كەن­جەباەۆا, سونداي-اق, جوعار­عى سوت پەن جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ سۋديا­­لارى, مەملەكەتتىك ورگاندار, بيز­نەس قاۋىمداستىق وكىلدەرى قاتىستى. العاشقى بولىپ ءسوز العان ايگۇل قىدىرباەۆا ەلىمىز تاۋەل­سىزدىك العان ۋاقىتتان بەرى ۇلتتىق سوت تورەلىگى زاڭ ۇستەمدىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋدىڭ جانە قوعامداعى تۇ­راق­تىلىقتىڭ سەنىمدى كەپىلى بولا بىلگەنىن, ال قازاقستان ازامات­تارىنىڭ قۇقىقتارىن سوت ارقىلى قورعاۋ دەڭگەيى حالىقارالىق وزىق ستاندارتتارعا بارىنشا جاقىنداي تۇسكەنىن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا سوت جۇيەسى ايتارلىقتاي جاڭعىرتىلعانىن اتاپ ءوتتى. «مەملەكەت باسشىسى وسى ماسە­لەگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلە­دى, ول بيزنەس سۋبەكتىلەرىن, ينۆەس­تور­لاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ولار­دىڭ ءتيىمدى قىزمەت اتقارۋىنا وڭتاي­لى جاعداي جاساۋدا سوت جۇيەسىنىڭ ايرىقشا ءرولىن ارقاشان نازاردا ۇستاپ كەلەدى», دەدى ايگۇل حانىم. جيىن بارىسىندا قاتىسۋ­شى­لار سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى جەڭى­لدە­تۋ­گە, سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدى­لىك­تى كەڭەي­تۋگە جانە كاسىپكەر­لىك­تى قول­داۋ ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى جاعداي جاساۋعا باعىت­تال­عان جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن, ەڭ نەگىزگى جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – ينۆەس­تيتسيالىق داۋلار بويىنشا دەر­بەس سوت القاسىنىڭ قۇرىلعانىنا توقتالدى. سوت ساتىلارىن قىس­قار­تىپ, اپەللياتسيالىق جانە كاسسا­تسيا­لىق ساتىداعى سۋديالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن ساپالى قۇقىق­تىق تۇردە قورعاۋدى باستى نازارعا الۋ ماسەلەسى دە تىلگە تيەك ەتىلدى. وسى باسقوسۋداعى زاڭدى تۇل­عا­لار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2016 جىلدىڭ باسىنان باس­تاپ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن جاڭا ازا­مات­تىق پروتسەستىك كودەكس زاڭدى مۇددەلەردى قورعاۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ىستەرىن ءبىرشاما ىلگەرى جىلجىتۋعا سەبەپشى بولعان ەكەن. اتالمىش كودەكستەگى جاڭاشىل باعىتتار سوتتار جۇمىسىنىڭ ءتيىمدى بولۋىنا ىقپال ەتكەن. سوت تورەلىگىنىڭ ەسكى جۇيەسىندە كەيبىر ساناتتاعى ىستەر جارتى جىلعا دەيىن قارالىپ كەلسە, بۇگىندە ولار ەڭ كوپ دەگەندە 8 ايدىڭ ىشىندە شەشىمىن تابا باستاعان. ازاماتتىق ىستەردىڭ 82 پايىزدان استامى ءبىر عانا سوت وتىرىسىندا, 10 پايىزعا جۋىعى ەكى, ال 59 پايىزى جەڭىلدەتىلگەن ءىس ءجۇر­گىزۋ تارتىبىندە, ياعني سوتتارعا ميل­ليون­عا جۋىق پروتسەسكە قاتىسۋ­شى­لاردى شاقىرماي-اق قارالاتىن بولعان. جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى گۇل­جان الماعامبەتوۆا ءوز سوزىندە قاتى­سۋشىلاردىڭ نازارىن كاسىپ­كەرلىك ءۇشىن جاعدايلاردى جاقسار­تۋعا باعىتتالعان ازاماتتىق پرو­تسەستىك زاڭنامانىڭ جاڭا­شىل باعىت­تارىنا اۋداردى. «ازامات­تىق پروتسەستىك كودەكسكە وزگەرىس­تەر ەنگىزۋ ازاماتتىق ىستەر بو­يىن­شا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسى­رۋدان قۇرالاتىن مىندەتتەر مەن پرينتسيپتەردەن تارايتىن پروتسەستىك زاڭنامانىڭ مازمۇنى­نا قويىلاتىن حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەدى», – دەدى. سونىمەن قاتار, جوعارعى سوت سۋدياسى مەملەكەت باسشىسى جۋىر­دا عانا ازاماتتىق, پروتسەستىك جانە بانكتىك زاڭنامانى جەتىل­دىرۋ ماقساتىندا «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە ازاماتتىق, بانكتىك زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋ جانە كاسىپكەر­لىك قىزمەت ءۇشىن جاعدايدى جاقسارتۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاق­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى­­نا قول قويعاندىعىن ءمالىم­دەدى. وسى زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋ­لەرگە سايكەس, جاۋاپكەرگە جانە ءۇشىن­شى تۇلعالارعا تالاپ قويۋ ارى­زى­نىڭ كوشىر­مەلەرىن جانە وعان  قوسا بەرىل­گەن قۇجاتتاردى ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە جولداۋ نەمە­سە تاپ­سىرۋ مىندەتى سوتقا جۇك­تە­لەتىن بولعان. ال بۇرىن مۇنداي مىندەت تالاپ قويۋ­شىلارعا جۇكتەلگەن ەدى. ارىز­دى ەلەكتروندى قۇجات تۇرىندە بەرگەن جاعدايدا ەندى ونىڭ كوشىرمەسىن قوسا بەرۋ قاجەتتىلىگى بولمايدى. سونىمەن قاتار, جاۋاپ­كەر­لەردىڭ تالاپ ارىزعا پىكىر بەرۋ مەرزىمى تالاپ ارىزدىڭ كوشىرمەسىن العان كۇننەن باستاپ 10 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلعان. بۇعان قوسا, ءىستى سوت تالقىلاۋىنا دايىنداۋ اياقتالعان كۇننەن باستاپ 10 جۇمىس كۇنىنەن كەشىكتىرمەي باستالاتىن ءبىرىنشى سوت تىڭداۋىنىڭ مەرزىمى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىلگەن. بۇعان دەيىن مۇنداي مەرزىم زاڭ بو­يىنشا مۇلدەم انىقتالماعان. دوڭگەلەك ۇستەل شەڭبەرىندە, سونداي-اق, «Baker & McKenzie» كومپانياسىنىڭ اعا زاڭگەرى الەك­ساندر كوروبەينيكوۆ, «اتامەكەن» ۇكپ اربيتراج ورتالىعىنىڭ ات­قارۋشى ديرەكتورى اسقار قال­دىباەۆ, باسقارۋشى ديرەكتور – «اتامەكەن» ۇكپ زاڭناما جانە ءوزىن-ءوزى رەتتەۋدى دامىتۋ دەپار­تا­­مەنت­ىنىڭ ديرەكتورى ايجان بي­­جانوۆا, الماتى قالاسىنىڭ ما­مان­داندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ سۋدياسى عاليا وڭلابەكوۆا, الماتى قالاسى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى گۇل­نارا كوكەباەۆا جانە بىرقاتار زاڭ­گەرلەر مەن سوت قىزمەتكەرلەرى ءسوز ءسوي­لەپ, ءوز پىكىر-تۇيىندەرىمەن ءبولىستى. ميرا بايبەك, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى