جەتىنشى قازىنانىڭ جاناشىرى

سان عاسىر بويى ۇشقان قۇستىڭ قاناتىن, جۇگىرگەن اڭنىڭ تۇياعىن توزدىراتىن سايىن دالادا سامال جەلدەي ەركىن, ازات كۇن كەشكەن اتا-بابامىز ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىندە قايتالانباس عاجايىپ سالت-داستۇرلەردى ورنىقتىرعان. بۇگىنگى كۇندە تالىقسىپ, ءۇزىلىپ بارىپ قايتا جالعانىپ, ءوشىپ بارىپ ەندى جانىپ جاتقان قۇسبەگىلىك, اتبەگىلىك ونەر ءتارىزدى قانى تازا تەكتى يتتەردى تاۋىپ اسىراۋ, ولاردان تۇقىم الۋ قايتا قولعا الىنىپ جاتىر. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى كراسنويار سەلوسىندا تۇراتىن ورالبەك قايسانوۆ بىرنەشە جىلدان بەرى قازاقى توبەتتىڭ تۇقىمىن جاقسارتۋ باعىتىندا تىنىمسىز ىزدەنىپ ءجۇر. – قازاقتىڭ توبەت يتتەرىنىڭ قادىر-قاسيەتى قانداي؟ – دەپ سۇراعانىم بار بىردە ول كىسىدەن. – توبەتتىڭ ايىرماشىلىعى دەنە بىتىمىندە. بىزگە دەيىنگى اتا-بابامىز ءار ءسوزدىڭ بوياۋىن, ءدامىن ايىرا بىلگەن عوي. اتاۋىنىڭ وزىنەن كورىنىپ تۇرعان جوق پا؟ ءبورىباسار, دەمەك, ءبورىنى الاتىن, سوعان شاماسى قاپتال جەتەتىن اۋلەتتى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرسە كەرەك قوي. ءبورىباساردىڭ باسى ەرەسەن ۇلكەن, موينى جۋان, باس پەن مويىن زور كەۋدەگە قولادان قۇيعانداي تۇتاسىپ كەتكەن ءتارىزدى بولادى. ەزۋى جارتى قارىس. ازۋ تىستەرى سالالى, ءارى وتكىر, مىقتى كەلەدى. كەۋدەسى جۋان, اياقتارى ءسىڭىرلى, ۇزىن. شىنتاق كەۋدەدەن ءسال الشاقتاۋ. بەلى ساداقتىڭ جاعىنداي سەرىپپەلى. كۇدىستەۋ بىتكەن مويىن ومىرتقا جوندانىپ بارىپ كۇشتى سەرپىندى بەلگە جىمداسا جالعاسادى. داۋىسى كومەيىنەن, جۇتقىنشاقتىڭ تۇبىنەن, بالكىم زور كەۋدەنىڭ وزىنەن شىققان ءتارىزدى قويۋ گۇرىل ارالاسىپ سالماقتى لەپپەن شىعادى. – يت اسىراۋ ەرمەگىڭىز بە؟ – ەگەر وسى ىسپەن ونداعان جىل اينالىسىپ جۇرسەم, ارينە, ەرمەك دەۋگە كەلمەس. زايىرى ەرمەك ەرىكەننىڭ ءىسى. ءوزىڭىز ويلاپ كورىڭىز, قازىر مەندە الپىسقا جۋىق اسىل تۇقىمدى يت بار. ەرمەك ەتكەن ادام قىزىعى مەن ازابى بىردەي وسىنشا ءيتتى گەنەتيكا زاڭىن ساقتاي وتىرىپ, وسىرە الار ما ەدى. ول ءۇشىن ايرىقشا ءتوزىم, ەرەكشە ىنتا كەرەك. ءار ءيتتىڭ مىنەز-قۇلقىن قاداعالاۋ, دەنساۋلىعىن كوزدەن تاسا ەتپەۋ, داعدىلاندىرۋ, تاربيەلەۋ كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ازابى مول شارۋا. قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەي تۇرعان مىنا زاماندا, يت تۇگىل ادامدى اسىراۋ وڭايعا تۇسپەي تۇرعان شاقتا, ەرىككەن ادام ەلۋ يت باعا الار ما ەدى؟ – يت اسىراۋدىڭ مەحناتى از ەمەس. باسقاسىن ايتپاعاندا, كورشى-قولاڭ­نىڭ ءوزى ءۇي ىرگەسىندە پالەنباي يت ارپىلداپ جاتقانىن ۇناتا قويمايتىنى انىق... – اسىل تۇقىمدى ءيتتى ءبىر شەتى اۋعانستان مەن ءبىر شەتى تۇرىكمەنستاننان جينادىم. وتباسىم يت اسىراعانىما قارسى ەمەس. ءار ادامنىڭ الدىنا قويعان ءبىر ماقساتى بولادى عوي. مەنىڭ ماقساتىم وسى. كەيبىر تۇسىنبەيتىن ادامدار باسقاشا دا ويلاۋى مۇمكىن. ال كورشىلەرىم العاشقىدا ۇركەكتەي قاراپ, ەپتەپ كۇڭكىلدەگەندەرى دە راس. كەيىن كوندىگىپ كەتتى. ولاي بولاتىنى مەنىڭ توبەتتەرىم كورشىنىڭ قاز-ۇيرەگىن ۇرلايتىن بۇرالقى يت ەمەس. كىسى قاپپايدى. ەشكىمگە زيانى جوق. سوسىن دا كورشى-قولاڭ توبەتتەردىڭ تۇلعاسىن كورىپ, تەكتىلىگىنە ءتانتى بولىپ, وزدەرى دە قىزىقتاپ جۇرەدى. – بۇگىندە اسىل تۇقىمدى يتتەردى بيزنەس كوزىنە اينالدىر­عاندار دا بار كورىنەدى. ءسىز­دىڭ ۇس­تا­نى­مىڭىز قان­داي؟ – قازىرگى تاڭدا اسىل تۇ­قىمدى يت­تەردى ساتۋ ءوزىن­شە بيزنەس ەكەندىگى راس. ءارى تۇ­قى­مى تۇزداي قۇرىپ با­را جاتقان ءتو­بەت­تەردىڭ قىمبات با­عا­لا­نا­تىندىعى ءار­تۇرلى جارىس­تاردا جۇلدە العان, اتاقتى توبەت­تەردىڭ قۇنى اسا بە­رەتىن­دىگى تاعى ءمالىم. تۇقىم جاڭالاۋ ءۇشىن ءوزى­مىز دە ساتىپ الىپ ءجۇرمىز. تەكتى توبەتتەر بەس مىڭ دول­لاردان جوعارى باعا­لانادى. بىراق, مەن توبەتتەردى ساتۋ ءۇشىن ەمەس, ولاردىڭ تۇقىمىن جاڭالاپ, كوبەيتۋ ءۇشىن باعامىن. يت جەتى قازىنانىڭ ءبىرى دەپ الاشتىڭ سۇڭعىلا قارتتارى تەگىن ايتپاعان عوي. توبەت بارلىقتىڭ, بايلىقتىڭ, تەكتىلىكتىڭ بەلگىسى. قازاق دالاسىن جىرتقىشتان, جاۋدان قورعاپ قالعان توبەتتىڭ جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا دا ءومىر سۇرۋگە تولىق قاقىسى بار. ەندەشە, سول جەتىنشى قازىنانىڭ جاناشىرى بولىپ جۇرگەن ورالبايدىڭ ارەكەتى قاي جاعىنان دا قۇپتارلىق ءىس دەر ەدىك. بايقال ءبايادىلوۆ