ازىق-ت ۇلىك باعاسىن ارزانداتۋعا بولا ما؟

بۇگىنگى ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ەكەنى انىق. ال ونى تۇراقتاندىرىپ قانا قويماي, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە باعانىڭ تومەندەۋىنە قول جەتكىزىلىپ جاتسا شە؟ ءسىرا, بارەكەلدى دەپ ءدال وسىنداي جاعدايدا ايتىلاتىن شىعار. ايتسە دە قىمباتشىلىق ەتەكتەن تارتقان قازىرگى كەزەڭدە بۇلاي بولۋى تىپتەن مۇمكىن ەمەستەي كورىنەدى. دەگەنمەن, وڭىردەگى ءىس باسىندا وتىرعان ازاماتتار وسى مۇمكىن ەمەستى مۇمكىن جاسادى دەسەك بۇعان يلانا قويار ما ەدىڭىز؟ ەگەر بۇعان كۇمان كەلتىرسەڭىز ايتىلعان ماسەلەگە كوزىڭىزدى جەتكىزۋ ءۇشىن تومەندەگىدەي جايتتاردى بايانداپ بەرۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, ايماقتاعى «اقتوبە» اكك اق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى نارىعىن دا­مىتۋدىڭ ىرگەلى دە كەشەندى شارالارىن بەلگىلەپ ءجۇ­زەگە اسىرعان. اسىرەسە ولار ءبۇ­گىن­گى­دەي قارجى-ەكونوميكالىق داع­دا­رىس جاعدايىندا ساپاسى جو­ع­ا­­رى جەر­گىلىكتى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­­دە­رىن تومەندەتىلگەن باعامەن قا­لاي ءوت­كىزۋگە بولاتىندىعىن تەرەڭ ءتۇر­­­دە زەر­دەلەي بىلگەن. سونىڭ ءنا­تي­جە­­­سىندە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءتيىم­دى, ءنا­تيجەلى جانە سەنىمدى تۇردە ءجۇر­­­گى­زىلگەن. جوعارىدا ايتىلعانداي, نە­­گىزگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ءتۇ­­­لىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى وزگەرىسكە ۇشى­راماي تۇرا المايدى. مۇنى رەتكە كەلتىرۋدە وبلىستا قۇرىلعان تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ سەپتىگى مول. با­عانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە تۇرتكى بولاتىن جايتتاردىڭ ءبىرى – تاۋاردى جەت­كى­­زۋشىلەر مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ ارا­سىن­­دا الەكەدەي جالاڭداعان الىپسا­تار­لار مەن دەلدالداردىڭ ءجۇرۋى دە­س­ەك شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز. وسى كەلەڭسىز قۇبىلىستىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وڭىردە اتالعان بۋىنداردى ءتى­كە­لەي بايلانىستىراتىن زاماناۋي ين­فرا­­­قۇرىلىم ورنىققان. وسى ار­قىلى اۋىل­­­شارۋاشىلىق تاۋارىن ءون­دى­رۋ­شى­لەر ءوز ونىمدەرىن ساۋدا ورىندارىنا ءتى­كەلەي وتكىزۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىر. ال ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشىلار ساپالى ءارى قۇنارلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءتيىمدى باعاعا ساتىپ الا الادى. وڭىردە ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا اقتوبە قالاسى اۋماعىنداعى «تابىس» كوممۋنالدىق بازارىنىڭ تيگىزىپ جۇرگەن ىقپالى ايتارلىقتاي. ونىڭ جالپى اۋماعى 4400 شارشى مەتردى قۇرايدى. ال مۇنداعى كوكونىس ساقتاۋ قويماسى مەن كوتەرمە بازاردىڭ سىيىمدىلىعى 1850 تونناعا تەڭ. اتالعان اۋماقتا الەۋ­مەتتىك ما­ڭى­زى جوعارى ازىق-ت ۇلىك ءتۇر­­لەرى مەن اۋىل­شارۋاشىلىق ءونىم­د­ە­رىن ساتۋعا شى­عا­رۋدىڭ ىڭعايلى دا ءتيىمدى جولدارى بەل­گىلەنگەن. كە­ڭەي­تىل­گەن شاعىن بازارلار مەن الەۋ­مەت­تىك پاۆيلوندار جەلىسى وسى ءپى­كى­رى­مىز­دىڭ ايعاعى. مىنە, وسىنداي ءىر­گەلى دە ىلكىمدى ىزدەنىستەردىڭ ارقاسىندا اۋىل­­شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ باعاسى 10 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن ايتۋ قا­­­جەت. بۇعان تاۋارلاردىڭ كورشى اي­ماق­­­تاردان جۇك كوتەرگىشتىگى 25 توننا قۇ­­رايتىن رەفريجەراتورلاردىڭ كو­مە­گى­مەن تىكەلەي جەتكىزىلۋى دە وڭ اسە­رىن تي­­گىز­گەن. سونداي-اق, «تابىس» با­زا­رى اۋ­­ما­عىندا وتكەن جىلى ءوت­كى­زىل­گەن اۋىل­شا­­­رۋاشىلىق تاۋارلا­رى ءجار­مەڭكەلەرى دە ماۋسىمدىق ونىمدەر باعاسىنىڭ اجەپتاۋىر ءتو­­مەندەۋىنە جول اشقان. سوڭعى كەزدە رەسپۋبليكا ءوڭىر­لە­رىندە قۇرىلعان ايماقارالىق ين­تەگ­راتسيانىڭ يگىلىگىن دە العاش رەت كورە باستاعان اقتوبە وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى. مۇندا وسىنىڭ ءنا­تي­جەسىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى جو­عا­رى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ بولشەك ساۋداداعى ورتاشا باعاسى اجەپتاۋىر تومەندەگەن. سونىمەن بىرگە كورشىلەس قىزىلوردا وبلىسىمەن ورناتىلعان باي­لانىس كۇرىشتىڭ, بالىق پەن تۇزدىڭ جانە وزگە دە ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ با­عاسى تومەندەۋىنە جول اشىپتى. مۇن­داي جاعدايدا كورشىلەس وڭىرلەر ەكو­نوميكالىق دامۋ مەن يمپورتتى الماس­تىرۋ ماسەلەلەرىندە ءوزارا ىنتى­ماق­تاستىقتى نىعايتۋعا بارىنشا ءمۇد­دەلى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وب­لىستا ءبۇ­گىنگى باستى ماقسات – جاڭا كە­لى­سىم­شارت­تار جاساۋعا جانە ونىمدەردى جە­ت­كى­زۋشىلەر اياسىن جەرگىلىكتى زاڭدى تۇل­عالار ەسەبىنەن كەڭەيتۋگە با­عىتتالعان. بۇل ءارى ايماقارالىق كووپە­راتسيانى دامىتۋدىڭ باستى ءبىر تە­تىگى رەتىندە قاراستىرىلۋدا. تۇراقتى قا­داعالاۋ قاي كەز­دە دە ءوزىنىڭ وڭ ءنا­تيجەسىن بەرمەي قال­مايدى. سوندىقتان دا شىعار وبلىس ور­تا­لىعىندا بۇگىنگى كۇنى الەۋ­مەت­تىك ءما­نى مەن ماڭىزى جوعارى ازىق-ءتۇ­لىك ءونىم­دەرىنىڭ باعاسى ورتاشا كور­سەت­كىش­تەن 10-30 پايىز ارالىعىندا ءتو­مەن بولىپ وتىر. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان» اقتوبە