قۇرىلىس سالاسىنا قاداعالاۋ كۇشەيتىلەدى

ەلباسى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عى­رۋ­ى: جاھاندىق باسەكەگە قا­بىلەتتىلىك» ات­تى بيىلعى جولداۋىندا بيۋدجەتتىك سايا­­ساتتى جاڭا ەكو­­نو­ميكالىق تا­لا­پ­­­تارعا ءساي­كەس­تەن­­دى­رۋ ءجا­نە بيۋدجەت شى­عىستارىن ءتيىم­دى پايدالانۋ ءمىن­دەت­تەرىن قويدى. بۇگىندە پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قارجى مينيسترلىگى اتالعان مىندەتتەردى ورىنداۋ جولدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قۇرىلىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قازىناشىلىق سۇيەمەلدەۋ ەنگىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ۇلتتىق ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ رەسمي دە­رەكتەرى بويىنشا, قازاقستانداعى كولەڭكەلى ەكو­نوميكانىڭ كولەمى ءىجو-ءنىڭ كەم دەگەندە 20 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار كەزىندە بيۋدجەت قاراجاتىن جالعان كاسىپورىندار ارقىلى قولما-قول اقشاعا اينال­دىرىپ, جۇمساپ قوياتىن ەكونوميكالىق قىل­مىس­­تار ەكەنى بەلگىلى. بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قا­را­جاتتىڭ ۇشتەن ءبىرى قۇرىلىس پەن ساۋدا-سات­تىققا تيەسىلى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى تاڭدا, قۇ­رىلىس سالاسىندا شىعىنداردىڭ سمەتاسىن نە­گىزسىز كوبەيتۋ, قۇرىلىس مەرزىمدەرىن ساقتاماۋ, قۇ­رى­لىس ساپاسىنىڭ ءتو­مەن­دىگى, ايقىن ەمەس اقشا قوز­عالىستارى, سالىق جۇك­تەمەسى كوەففيتسيەنتىنىڭ ءتو­مەندىگى, استىرتىن جۇ­مىس كۇشى, «سۇر جالاقى» ءتو­لەۋ تاجىريبەسىن كەڭ قولدانۋ سەكىلدى كۇرمەۋى شە­شى­­لمەگەن كۇردەلى ماسەلەلەر بارشىلىق. وسىنىڭ ءنا­­تيجەسىندە, سوت ۇكىمىمەن جالعان كاسىپكەرلىك دەپ تانىلعان سالىق تولەۋشىلەردىڭ ءار ءۇشىنشىسى قۇ­رى­لىس سالاسىنا قاتىستى بولىپ شىعادى. قازىرگى كەزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەحان­ي­زم بويىنشا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءبىر بولىگى مەر­دىگەرلەردىڭ ەكىنشى دەڭگەيلىك بانكتەردەگى ەسەپ-شوتتارىنا اۆانس تۇرىندە اۋدارىلادى دا, قال­عان اقشا اتقارىلعان جۇمىس اكتىسى بويىنشا ءتو­لەنەدى. ال قاراجاتتىڭ ودان ءارى قايدا كەتكەنى, قالاي جۇمسالعانى جونىندە باقىلاۋ بولمايدى, ءسويتىپ, ءتىپتى اتقارىلعان جۇمىس اكتىسى تولىقتاي ۇسىنىلعان كۇننىڭ وزىندە, قاراجاتتىڭ «قولما - قول اقشاعا اينالدىرۋ» جولى ارقىلى ۋىستان شىعىپ كەتۋ قاۋپى تۋىندايدى. جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ ماقساتىندا, قارجى مينيسترلىگى قۇرىلىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى قازىناشىلىق سۇيەمەلدەۋ مەحانيزمىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل پروتسەستى قاراپايىم تىلمەن ايتار بولساق, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىن وتكىزىپ بولعاننان كەيىن, تاپسىرىس بەرۋشىدەن باستاپ تاۋار مەن قىزمەتتەردىڭ ءونىم بەرۋشىلەرىنە دەيىنگى قاراجاتتىڭ بارلىق قوزعالىسى قازىناشىلىقپەن سۇيەمەلدەنەتىن بولادى. وسى ماقساتتار ءۇشىن قازىناشىلىق ورگاندارىندا باس مەردىگەرلەر مەن ولاردىڭ بارلىق قوسالقى مەردىگەرلەرىنىڭ شوتتارى اشىلاتىن بولادى. اقشانى العانعا دەيىن قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك كى­رىستەر ورگاندارىنىڭ قاتاڭ «تەكسەرىسىنەن» وتە­ت­ىن بولادى. حالىقارالىق تاجىريبەلەردى ەس­كە­رە وتىرىپ, العاش رەت جوبانى باسقارۋ سۋ­پەر­ۆايزەرىنىڭ (ينجينيرينگتىك كومپانيانىڭ) قىز­­مەتىنە جۇگىنۋ جوسپارلانۋدا. سۋپەرۆايزەر قۇ­رىلىس ساپاسىن عانا ەمەس, شىعىستاردىڭ نە­گىزدىلىگىن دە تەكسەرەتىن بولادى. قازىناشىلىق, ءوز كەزەگىندە, قاراجاتتىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­دىڭ اشىق شوتتارى ارقىلى مەردىگەر مەن قو­سالقى مەردىگەرلەرگە ماقساتتى اۋدارىلۋىنا باقىلاۋ جاسايدى, ياعني تولەمدەر شىعىندار تىزىلىمىنە سايكەس جانە سۋپەرۆايزەردىڭ تولەم سەر­تي­فيكاتىنىڭ نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى. ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا, قۇرىلىس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قازىناشىلىق سۇيە­مەل­دەۋ ەنگىزۋدىڭ مەملەكەتكە ءتيىمدى تۇستارى كوپ. اتاپ ايتساق, تولەمدەردىڭ اشىقتىعىنا, تو­لىق­­قاندى سالىق تولەۋگە قول جەتەدى, قۇرىلىس س­ا­پاسىن, بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتتى پايدالا­نۋ­عا جانە قازاقستاندىق ۇلەستى قامتاماسىز ەتۋگە باقىلاۋ كۇشەيەدى. بيىل اتالعان مەحانيزم رەس­پۋبليكا بويىنشا استانا قالاسى, اقمولا مەن قاراعاندى وبلىستارىندا سىناق رەتىندە ەن­گى­ز­ىلمەك. قازىناشىلىق سۇيمەلدەۋگە قاتىستى ماسە­لە­لەر بيزنەس قاۋىمداستىق تاراپىنان «اتامەكەن» ۇكپ-مەن, قازاقستان ينجەنەرلەرى اسسوتسياتسيا­سى­­مەن, قازاقستان قۇرىلىسشىلارى اسسوتسياتسيا­سىمەن, ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارىمەن جانە تاعى باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تال­قىلانعاندىعىن باسا ايتىپ وتكەن ءجون. كا­سىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قىزمەت كورسەتۋ پرو­تسە­دۋ­را­لا­رىنىڭ بارلىعى انىق بەلگىلەنەتىن بولادى. بۇل ولار­عا جىلدام ءارى ءتيىستى دەڭگەيدە جاقسى قىز­مەت كور­سەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, اتالعان مەحانيزم مەملەكەتتىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ارنالعان كە­شەن­دى ءىرى ءىس-شارالاردىڭ تەك كىشىگىرىم ءبىر بولىگى عانا دەۋگە بولادى. قانات باەدىلوۆ, قارجى مينيسترلىگى قازىناشىلىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى