دەرەكتەرمەن دايەكتەلگەن ەڭبەك

قر ۇعا اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەنبەك سىنىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور س.ءساتىبالديننىڭ «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» اتتى عىلىمي ەڭبەگى 2016 جىلى كىتاپ بولىپ شىقتى. بۇل عالىمنىڭ دامۋدىڭ قازاق­ستاندىق جولىن زەرتتەپ, عىلىمي نەگىزدەۋگە باعىتتالعان 25 جىلدىق ەڭبەگىنىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى, قۇندى دۇنيە. اۆتور وسى ەڭبەگىن كسرو دەپ اتالعان الىپ دەرجاۆانىڭ قيراندىسىنان شاڭىراعىن كوتەرىپ, بۇل كۇندەرى دۇنيە ءجۇزى تۇگەل مويىنداعان جانە ىرعاقتى دا قارقىندى دا­مۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىن قۇرىپ, ونى جاسامپازدىق يدەيامەن بايىتقان, كورەگەن, كەمەل كوشباسشى – ەلى­مىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ارناعان دەگەن العى سوزبەن باس­تال­عان اۋقىمدى مونوگرافيا­سىندا «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىنىڭ» 25 جىلدىق بارىسىن ەگجەي-تەگجەيلى عىلىمي زەرتتەپ, نەگىزدەپ, وسىنىڭ بارلىعىن تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ قىز­مەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايقىندايدى. بۇل ەكونوميكا عىلىمى سالاسىنداعى اۆتوردىڭ ەرەكشە جانە تەڭدەسسىز جاڭالىعى. ساتىبالدين پرەزي­دەنت قول قويعان جارلىقتار مەن ەلباسىنىڭ تىكەلەي ۇسىنىسى نەمەسە نۇسقاۋى بويىنشا پار­لا­مەنت قابىلداعان زاڭدار, ۇكىمەت قابىلداعان قاۋلىلار مەن زاڭ­نامالىق اكتىلەر, اقىر اياعىندا ولاردىڭ حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ۇيلەستىرىلۋى ەلدەگى ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ تابىستى وتۋىنەن كورىنىس تاپقانىن نەگىزگە الىپ, «دامۋدىڭ قازاق­ستان­­­دىق جولىنىڭ» اۆتورى پرە­زي­­­دەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ دەگەن قورىتىندى جاسايدى. تسيكلدى عىلىمي ىزدەنىستىڭ سوڭعى نۇكتەسىندەي «تاۋەلسىز قا­زاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەن­­دەۋىنە 25 جىل» اتتى عىلى­مي مونوگرافيا ءۇش تاراۋعا ءبولى­نىپ, قاراستىرىلعان. ءبىرىنشى تاراۋ «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى جىلدارداعى ەكونوميكاسى: قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قيىن ورلەۋى» دەگەن اتاۋمەن بەكىتىلگەن. مۇندا اۆتور تاۋەل­سىزدىك العان كەزدەگى ەلىمىزدىڭ ەكونو­ميكاسى تىرەلگەن تۇيىق, سونىڭ سالدارىنان ەل تۇرعىندارى باستان كەشكەن اۋىر الەۋمەتتىك جاعداي بولماي قويمايتىن تابيعي قۇبىلىس ەكەنىن دالەلدەۋگە, سونداي-اق, سول قيىنشىلىقتان شىعۋ جولىنداعى رەفورمالارعا, اقىر اياعىندا, قازاقستاننىڭ ىرعاقتى جانە قارقىندى دامۋ ارناسىنا ءتۇسۋىنىڭ سەبەپتەرىنە عىلىمي تالداۋ جاساعان. ەكىنشى تاراۋدا 2000 جىلدان باستاپ قارقىندى جانە ىرعاقتى دامۋ ارناسىنا تۇسكەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ 2007 جىلعى الەمدە بولىپ وتكەن قارجىلىق داعدارىستىڭ سەبەپتەرى مەن سالدارى جانە ودان قازاقستان كورەتىن زالالىن مەيلىنشە ازايتۋعا قاتىستى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكە­لەي نۇسقاۋىمەن اتقارۋشى بيلىك جاساپ, جۇزەگە اسىرعان داعدارىسقا قارسى كۇرەس شارالارى باعدارلاماسىنىڭ قاجەتتى­لىگى مەن ناتيجەسى عىلىمي-زەرت­تەۋدىڭ وزەگىنە اينالعان. وسى تاراۋدا س.ساتىبالدين الەم­دىك داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارىن تۇسىندىرۋگە ارنال­عان ماقالالارىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ۆاليۋتا جانە دۇنيەجۇزىلىك قارجى جۇيەسىنە قاتىستى ايتقان سىن-ەسكەرت­پەلەرىنىڭ عىلىمي تۇردە «ورىندى جانە ومىرشەڭ» باستاما ەكەنىن دالەلدەپ شىعادى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان – «ماڭگىلىك ەلگە» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى تاراۋدا عالىم-اۆتور پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول», «ءماڭ­گىلىك ەل», ەۋرازيالىق ەكونو­­ميكالىق وداق, كەدەن وداعى, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگە ستراتەگياسى سەكىلدى كەشەندى يدەيالارىنا ناقتى تالداۋ جاساپ, ونىڭ تۇپكىلىكتى جەمىسى قانداي بولاتىنىن دالەلدەپ شىققان. بۇل ورايدا 1994 جىلى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋدىڭ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە جينالعان رەسەي استاناسى زيالى قاۋىمنىڭ الدىندا لەكتسيا وقىعان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەۋرازيالىق وداق تۋ­رالى يدەياسى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە بۇكىل ادامزاتتى بەيبىت ماقساتتا تۇتاستىراتىن ومىرشەڭ باستاما ەكەنىن, سوندىقتان دا, ول ەۋرازەق, كەدەن وداعى, ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ار­قىلى ومىرىمىزدەن كورىنىس تاۋىپ جاتقانىن, بۇل ورايدا, ەۋرو­وداقتىڭ ءوزى وسىنداي جولداردان وتكەنىن عىلىمي دالەلدەپ شىققان. «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونومي­كاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» عالىم-اۆتوردىڭ ۇزاق جىلدار بويعى تىرنەكتەپ جيناعان ومىرلىك دەرەكتەرى مەن دايەكتەرى عىلىمي ەكشەۋدەن وتكەن قورىتىندىسى. اۆتور «كاپيتاليزمنەن سوتسياليزمگە ءوتۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن جولى بولدى, ال سوتسياليزمنەن كاپيتاليزمگە ءوتۋدىڭ مۇنداي جولى بولعان جوق. سوندىقتان دا, ول جولدى كسرو دەرجاۆاسىنان ەنشى العان مەملەكەتتەر وزدەرىنشە سالدى. مۇنىڭ ىشىندە ەڭ دۇرىسى – «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولى» ەكەنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ بەردى, ال ونىڭ اۆتورى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ» دەگەن تۇجىرىمداما جاسايدى. عىلىمي مونوگرافيا بولعا­نىمەن «تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە 25 جىل» جاتىق, بارشاعا بىردەي تۇسىنىكتى تىلمەن جازىلعان قۇندى ەڭبەك. مونوگرافيا تۋرالى ەلى­مىزدىڭ كوپتەگەن عالىمدارى, جوعارى وقۋ ورىندارى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, شەتەلدىك ساراپشىلار جوعارى باعاسىن باس­پا­سوزدە جاريالاپ جاتىر. ول پىكىرلەردە «مونوگرافيا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ەكونو­ميكالىق بولمىس-ءبىتىمىنىڭ شەجى­رەسى» دەگەن بايلام جاسالعان. مونوگرافيا ناقتى كوزدەردەن الىنعان دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە تولى. كوپجاسار نارىباەۆ, ۇعا اكادەميگى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى