قارىشتى قادامدار قاناتتاندىرادى

مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ جونىندە ىرگەلى مىندەتتەر قويدى, دەپ باستادى تۇرعىندار الدىنداعى ەسەبىن وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ. ول وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وڭ وسىمىنە قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتىپ, اتقارىلاتىن جۇمىستار اۋقىمىن بەلگىلەدى. وڭىردە ينۆەستيتسيا تارتۋعا ءۇل­كەن باسىمدىق بەرىلگەن. ونىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, كولىك سالالارىنا باعىتتالعان. ين­ۆەس­­تيتسيالىق جوبالاردى قولداۋ مەن جۇرگىزۋ, كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋ الەۋەتى كەڭىنەن پايدالانىلىپ كەلە­دى. ونىڭ ءبىر مىسالىنا بىلتىر استانا قالا­سىندا 33 ديپلوماتيالىق ميسسيا­نىڭ جەتەكشىلەرىمەن بيزنەس-لانچ ۇيىم­داس­تىرىلعانىن ايتۋعا بولادى. وسى كەز­دەسۋدەن كەيىن ەستونيانىڭ, گەرمانيا­نىڭ, مالايزيانىڭ, شۆەتسيانىڭ, قىتاي­دىڭ, رەسەيدىڭ جانە باسقا دا ەلدەردىڭ ىسكەر توپتارى ارنايى كەلىپ, ىنتىماقتاس­تىق­تى نىعايتۋدىڭ جولدارىن تالقىلا­دى. ەكىنشى حالىقارالىق «Kyzylzhar Invest» ينۆەستيتسيالىق فورۋمى شەڭبەرىندە 22 مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. بايانداماشى استىقتى ايماقتىڭ باس­تى دامۋىن ايقىندايتىن اگروونەركا­سىپ­تىك كەشەن جايىنا جان-جاقتى توقتالىپ ءوتتى. بىلتىر اۋىلشارۋاشى­لىق ونىمدەرىنىڭ كولەمى 1,8 پايىزعا ءوسىپ, 416,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. گەكتار بەرەكەلىلىگى 17,2 تسەنتنەردەن اينالىپ, وتان قامباسىنا 5,5 ميلليون توننا اس­تىق قۇيىلعان. الىس, جاقىن شەت ەلدەرگە 1,5 ميلليون توننا استىق, 250 مىڭ توننا ۇن, 150 مىڭ توننا مايلى داقىلداردىڭ تۇقىمى جونەلتىلەدى. الداعى باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ەگىنشىلىكتىڭ سالاسىن ءارتاراپتاندىرۋ, تەرىسكەيدىڭ تاۋەكەل­دى كليماتىنا ءتوزىمدى بيداي سورتتارىن وسىرۋگە بەيىمدەلۋ. جاڭا ەلەۆاتورلار, استىق كەپتىرگىشتەر سالۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابادى. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى قويمالاردى ەسەپتەگەندە, جالپى استىق قابىلداۋ سىيىمدىلىعى 6,6 ميلليون تونناعا جەتەعابىل. اگروقۇرىلىمدارعا ەگىنشىلىك­پەن قاتار, مال شارۋاشىلىعىن دا تابىس كوزىنە اينالدىرۋ جونىندە تالاپتار قويىپ وتىرمىز, دەدى ءوز سوزىندە ەرىك حامزا ۇلى. اسىرەسە, تابىنداردى اسىل تۇقىمدى مالدارمەن تولىقتىرۋ, مال اسىلداندىرۋ ءىسىن جولعا قويۋ كەزەك كۇتپەس شارالار بولىپ تابىلادى. بىلتىر 20 مىڭ باس ءىرى قارا مالى ساتىپ الىندى. ءتيىستى ورىندارعا ەلدى مەكەندەردە كوو­پەراتيۆتەر قۇرۋ, اۋىلدىقتاردى تۇراق­تى جۇمىستارعا ورنالاستىرۋ, قوسال­قى شارۋاشىلىقتار الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ تالاپتارىن ۇتىمدى جۇرگىزۋ تاپسىرمالارى جۇكتەلدى. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى سانالادى. ونىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ۇلەسى 60 پايىز. تاماق ونىمدەرىنىڭ ءون­دىرىسى 83,6 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ ىشىندە سارى ماي ءوندىرىسى – 1,6, ۇن – 32,7, ىرىمشىك پەن سۇزبە – 6,6, كونديتەرلىك ونىمدەر 12 پايىزعا وسكەن. كەلەشەكتە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جانە تاماق ونەركاسىبى كارتاسى شەڭبەرىندە 3,4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 191 ميلليارد تەڭگەنىڭ 64 ينۆەستيتسيالىق جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. وڭىرلىك دامۋدى قالىپتاستىرۋشى سالانىڭ ءبىرى – ونەركاسىپ. بىلتىر 192 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونىمدەرى شىعارىلدى. تاۋ-كەن, جەڭىل, حيميا, ونەركاسىبىن دامىتۋعا ۇلكەن ەكپىن تۇسىرىلگەن. ماشينا جاساۋ كاسىپورىندارى اراسىندا «زيكستو»اق جەتەكشى ورىنعا يە. ءونىم شىعارۋدى 1,7 ەسەگە ارتتىرا ءبىلدى. جيىندا تاپسىرىستار پورتفەلىن قالىپ­تاستىرۋ جانە كەلىسىمدەر جاساۋ بويىنشا كوپ جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك­تىگى ايتىلدى. بىلتىرعىعا قارا­عاندا بۇل كورسەتكىش 2 ەسە ءوسىپ, 15 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ولاردىڭ 83 پايىزى تەمىر جول كەشەنىنە, 12 پا­يىزى مۇناي-گاز سالاسىنا تيەسىلى. ونەركاسىپتە جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس قۇرۋ بويىنشا ىرگەلى مىندەتتەر تۇر. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ەكىنشى بەسجىلدىقتا ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردى ەكى ەسەگە دەيىن كوبەيتۋ قاجەت. ول ءۇشىن 100 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 60-تان استام جوبانىڭ 41-ءى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بىلتىر 9 جوبا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 300 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. پەتروپاۆل تراكتور زاۋىتى «ك-704-4ر «باتىر» برەندىمەن زاماناۋي تەحنيكالار شىعارادى. مايلى داقىلدار وڭدەيتىن «تايىنشا-ماي» جشس-ءنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىلدى. جىلدىق جوبالىق قۋاتى – 300 مىڭ توننا. سەرگەەۆكا قالاسىندا جىلىنا 10 مىڭ توننا قانت شىعاراتىن زاۋىت بوي كوتەرەدى. وعان جەرگىلىكتى شيكىزات پايدالانىلادى. سوڭعى ءبىر جارىم جىل ىشىندە 15 كاسىپورىننىڭ جۇمىسى قايتا جان­دا­نىپ, 300-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بىلتىر 5 ءوندىرىس ورنى قالپىنا كەلتىرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە «بيوحيم» وندىرىستىك كەشەنىنىڭ قىزمەتىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. وندا 2018 جىلى بيوەتانول شىعارۋ بەلگىلەنگەن. وبلىستا كاسىپكەرلىكتىڭ 28 مىڭنان استام سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندار­دىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى جۇمىسپەن قامتىل­عان. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى ءوڭىر ونىمىندەگى ۇلەسى – 23,9 پايىز. بۇل كورسەتكىش بويىنشا رەسپۋبليكادا التىن­شى ورىندى يەلەنسەك تە, ىشكى رەزەرۆ كوز­دەرى از ەمەس. بۇل ورايدا, مەملەكەتتىك قول­داۋ تەتىكتەرىن بەلسەندى پايدالانۋدىڭ ءتيىم­دىلىگى زور. ءسوز اراسىندا دەمەۋقارجى بوساتۋ بويىنشا وبلىس ءبىرىنشى ورىندا تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. اۋقىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە 10 836 جۇمىس ورنى ساقتالىپ قالسا, بيىل 800-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانعان. باياندامادا تۇرعىنداردى قاتتى الاڭداتاتىن جول-كولىك ينفراقۇرىلى­مىن جاقسارتۋ جانە جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى دە قامتىلدى. ۇزىندىعى 143 شاقىرىم «استانا – پەتروپاۆل» اۆتوجولىن جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ەندى «پەتروپاۆل – رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكاراسى» قورعان قالاسى باعىتىندا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جەر­گى­لىكتى ماڭىزداعى 385 شاقىرىم اۆتو­جولدى جوندەۋگە 6,8 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعان. بيىل 10,7 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ, رەسۋرس ۇنەمدەۋ تەحنو­لوگياسى قولدانىلادى. ەسەپتى كەزدەسۋدە تۇرعىندار تاراپى­نان قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىلدى. ۇسىنىس-پىكىرلەردىڭ بىرقاتارى سول جەردە شەشىمىن تاپتى. ال قوردالى پروبلەمالار جيناقتالىپ, باقىلاۋعا الىناتىن بولدى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى