قازاقستاندا اۋاسى ەڭ لاس قالالار بەلگىلى بولدى

قر  ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «قازگيدرومەت» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى 2016 جىلعى ەكولوگيالىق مونيتورينگتىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى. ءبىر جىل ىشىندە 46 ەلدى-مەكەندە مونيتورينگ جۇرگىزىلدى, ولاردىڭ 27 ەلدى-مەكەنى لاستانۋدىڭ تومەنگى دەڭگەيىنە, 10 ەلدى-مەكەن اۋا لاستانۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىڭكى كلاسىنا جانە 9 ەلدى-مەكەن جوعارى دەڭگەي كلاسىنا جاتقىزىلدى, دەپ جازادى قازگيدرومەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. لاستانۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى قالالارى: الماتى, استانا, اقتوبە, بالقاش, جەزقازعان, تەمىرتاۋ, قاراعاندى, شىمكەنت جانە اقاي اۋىلى. لاستانۋدىڭ كوتەرىڭكى دەڭگەيىندەگى قالالار: جاڭاتاس, وسكەمەن, ريددەر, قىزىلوردا, تاراز, سەمەي, شۋ, پەتروپاۆل جانە گلۋبوكوە, بەينەۋ ەلدى-مەكەندەرى; لاستانۋدىڭ تومەنگى دەڭگەيىندەگى قالالار: تۇركىستان تالدىقورعان, ستەپنوگورسك, اقساي, كوكشەتاۋ, قۇلسارى, ساران, كەنتاۋ, اقسۋ, جاڭاوزەن, زىريان, رۋدنىي, ەكىباستۇز, قوستاناي, پاۆلودار, ورال, اقتاۋ, اتىراۋ, قاراتاۋ جانە بەرەزوۆكا, يانۆارتسەۆو, قورداي تورەتام, قارابالىق ەلدى-مەكەندەرى مەن ششۋچينسك-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعى. اتموسفەرالىق اۋا جاي-كۇيىنە باقىلاۋ رەسپۋبليكانىڭ ءىرى قالالارى مەن ونەركاسىپ ورتالىقتارىندا جۇرگىزىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا اتموسفەرالىق اۋا جاي-كۇيىنە باقىلاۋ 46 ەلدى-مەكەندەگى  140 باقىلاۋ بەكەتىندە,  سونىڭ ىشىندە 56 سىنامالاردى قولمەن ىرىكتەۋ بەكەتىندە جانە 84 اۆتوماتتى بەكەتتە جۇرگىزىلەدى. سونداي-اق, باقىلاۋ 14 جىلجىمالى زەرتحانالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا  اتموسفەرالىق اۋا لاستانۋىنىڭ دەڭگەيى اقساي, ەكىباستۇز, ستەپنوگورسك, ريددەر جانە وسكەمەن قالالارىندا تومەندەپ, وڭ ديناميكاسى بار. جەتى قالادا: اقتوبە, استانا, بالقاش, پەتروپاۆل, شۋ, قىزىلوردا, جاڭاتاس جانە اقاي اۋىلىندا اتموسفەرالىق اۋا لاستانۋىنىڭ دەڭگەيى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوستى. باسقا ەلدى-مەكەندەردە  لاستانۋ دەڭگەيى 2015 جىلعى دەڭگەيدە قالدى. 2016 جىل بويى اتموسفەرالىق اۋانىڭ جوعارى لاستانۋىنىڭ (جل) 2828 جاعدايى جانە توتەنشە جوعارى لاستانۋدىڭ (تجل) 550 جاعدايى مىنا قالالاردا: اقتوبە - جل 235 جاعدايى مەن كۇكىرتتى سۋتەگى بويىنشا 67 جاعدايى; بالقاش - كۇكىرتتى سۋتەگى مەن قالقىما زاتتار بويىنشا جل 4 جاعدايى  جانە كۇكىرتتى سۋتەگى بويىنشا تجل 5 جاعدايى; قاراعاندى - رم 2,5, رم-10 قالقىما بولشەكتەر بويىنشا جل 14 جاعدايى, كومىرتەگى توتىعى مەن PM 2.5 قالقىما بولشەكتەر بويىنشا تجل     1 جاعدايى; پەتروپاۆل – كۇكىرتتى سۋتەگى بويىنشا جل 2563 جاعدايى جانە تجل     477 جاعدايى; تەمىرتاۋ - ازوت ديوكسيدى مەن كۇكىرتتى سۋتەگى بويىنشا جل 12 جاعدايى تىركەلگەن. تىركەلگەن تجل مەن جل ءاربىر جاعدايىندا, قاجەتتى شارالار قولدانۋ ءۇشىن قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى حاباردار ەتىلدى.  قر ەم ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىمەن سەبەپتەرى انىقتالىپ, شارالار قابىلداندى. وسىلايشا, اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى ب.ساپارباەۆپەن  2015-2017جج. كەزەڭىنە اقتوبە وبلىسىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. بەكىتىلگەن 16 ءىس-شارانىڭ, 13 ءىس-شارا تارماعى قالانىڭ اتموسفەرالىق اۋاسىنىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋ بويىنشا  ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان. پەتروپاۆل قالاسىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ كۇكىرتتى سۋتەگىمەن لاستانۋ كوزى, «قىزىلجار سۋ»  جشس تەڭگەرىمىندە تۇرعان, «بيوپرۋد» سارقىندى سۋلار جيناقتاۋشىسى بولىپ تابىلاتىندىعى انىقتالدى. اتموسفەرالىق اۋانىڭ كۇكىرتتى سۋتەگىمەن لاستانۋ بويىنشا انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ايىپپۇل تۇرىندەگى اكiمشiلiك جازا قولدانىلدى, سونداي-اق, ەكولوگيالىق زاڭنامانىڭ بۇزۋشىلىعىن جويۋ, سونىڭ ىشىندە الداعى ۋاقىتتا اتموسفەرالىق اۋانىڭ كۇكىرتتى سۋتەگىمەن لاستانۋىن  بولدىرماۋ بويىنشا ۇيعارىم بەرىلدى. بالقاش ق. اتموسفەرالىق اۋاسىنىڭ ءبىر رەتتىك لاستانۋىنىڭ سەبەبى قالا كاناليزاتسياسىنىڭ اعىندى سۋلارى, ال جاز ايلارىندا - جانۋارلار قالدىقتارىنىڭ ءشىرۋى بولىپ تابىلادى. قاراعاندى ق. اۆتوتۇراق,  قويمالار جانە  تۇرعىن ۇيلەر ورنالاسقان,  ستانتسيا اۋدانىندا ارتۋلار تىركەلگەن. اتموسفەرالىق اۋانىڭ كۇكىرتتى سۋتەگىمەن ءبىر رەتتىك لاستانۋىنىڭ سەبەبى - اۆتوكولىكتەر شىعاراتىن جوعارعى كونتسەنتراتسيا مەن قالالىق تازارتۋ جۇمىستارىن (سەنبىلىكتەر) جۇرگىزۋ بارىسىندا جينالعان قوقىستاردى ورتەگەن ۋاقىت  بولىپ تابىلادى. جۇرگىزىلگەن رادياتسيالىق مونيتورينگ بويىنشا رادياتسيالىق گامما-ايانىڭ ورتاشا ماندەرى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلدى-مەكەندەرى بويىنشا اتموسفەرانىڭ جەرگە جاقىن قاباتىنىڭ راديواكتيۆتى تۇسىمدەرىنىڭ ورتاشا تاۋلىكتىك تىعىزدىعى شەكتى-رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيدەن اسپاعان.