جاڭا ءداۋىردىڭ تەمىرقازىعى

قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ 2017 جىلعى 31 قاڭتاردا جاريا­­لانعان «قازاقستاننىڭ ءۇشىن­شى جاڭعىرۋى: جاھاندىق ءبا­سەكەگە قابىلەتتىلىك» جول­داۋى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ اۋقى­­مىن­داعى مەملەكەت اتقا­راتىن ماق­ساتتار مەن ءمىن­دەت­تەردى قامتىپ, اي­قىن­داپ بەرىپ وتىر. بۇل – قازىرگى الەم­دەگى الماعايىپ احۋالدى, ءتۇبىرلى وزگەرىس­تەردى زەردەلەپ بارىپ جاسالعان ماڭىزى زور تاريحي قۇجات. ەلباسى, 2000-جىلداردىڭ باسىن­دا-اق, ءححى عاسىردىڭ عىلىم مەن تەح­نو­­لوگياداعى جەتىستىكتەرى مەن جاڭا­لىقتارى قانشالىقتى وراسان بولسا, حا­لىقارالىق ساياسات پەن ەكونوميكاداعى تاۋەكەلدەر مەن سىناقتار دا سونشا­لىقتى جويقىن بولاتىنىن ايتقان ەدى. ارعى-بەرگى وركەنيەت تاريحىن, الەم­دىك گەوساياسي, گەوەكونوميكالىق ءۇردىس­تەر تابيعاتىن تەرەڭ بىلەتىن, بۇگىنگى, بولاشاقتاعى دۇنيە دامۋىنىڭ اۋجايىن قاپىسىز بولجايتىن سۇڭعىلا سايا­ساتكەر رەتىندە ن.نازارباەۆ ۋاقىت تىنى­سىن تاعى دا ءدوپ باستى. جاڭا عاسىر­دىڭ العاشقى ون جىلدىعىمەن ىلەسە كەلگەن الەمدىك قارجى داعدارىسى, حالىق­ارالىق شيەلەنىستەر مەن تولاسسىز قاق­تىعىستار, تەرروريزم مەن جاپپاي سوعىس قاۋپى جانە ت.ب. وسىعان كوزىمىزدى جەتكىزىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتى الەم ءۇشىن دە, ءوز ەلى ءۇشىن دە دامۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق, بالاما جولدارىن ۇسىنۋدان تانعان ەمەس. ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جا­ھان­دىق باسەكەگە قابى­لەت­تىلىك» جولداۋى دا حالقىمىز ءۇشىن قازاقستان دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىن باعدارلايتىن ەۆو­ليۋ­تسيالىق جاڭعىرتۋ تۇجى­رىمداماسى بولسا, اتقا­رۋشى, زاڭ شىعارۋشى بيلىك تارماقتارى ءۇشىن سترا­تە­گيا­لىق باعدار دەپ پايىمدايمىن. ءۇشىنشى جاڭعىرۋ ماقساتى قازاق­ستاندى ماڭگىلىك ەل­دىڭ مەجەسىنە جەتە­لەيتىن تەمىر­قازىق بولماق. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ايتقانداي, العاشقى ەكى جاڭعىرتۋ ەلىمىزدى از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە الەمدەگى دامىعان 50 ەلدىڭ قاتا­رىنا الىپ شىقتى. ارينە, عاسىر­لار بويى بوداندىقتا بولعان, الەمدىك قوعامداستىققا العاش ەنگەن پوست­كو­لونيالدىق ەل ءۇشىن بۇل از جەتىستىك ەمەس. قازاقستاندى ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ اياسىندا پرەزيدەنت ۇزاق مەرزىمدى ماق­سات­تارمەن قاتار, جەدەل شەشىلۋى ءتيىس ءمىن­دەت­تەردى ناقتىلاپ بەرىپ وتىر. جولداۋ­دا بۇگىنگى كۇن ءتارتى­بىن­دە تۇرعان ماسە­لەلەر تۇگەل دەرلىك قامتىل­عان. سونىڭ ىشىندە, ەكونو­مي­كانىڭ جە­دەلدە­تىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىر­تىلۋى, جاڭا يندۋستريالار قۇرۋمەن قاتار ءداس­تۇرلى بازالىق سالالاردى دامىتۋعا سەر­پىن بەرۋ, جاڭا ەۋرازيالىق لوگيستي­كالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالار. ەلباسى ءوز جولداۋىندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە ايىرىقشا توقتالدى. مە­نىڭشە, پرەزيدەنتتىڭ «ءدىني ەكسترە­ميزم­دى ناسيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ, اسىرەسە ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەك. قوعامدا, اسىرەسە, ءدىني قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى راديكالدى كوزقاراسقا باي­لانىستى كەز كەلگەن ارەكەتكە «ءمۇل­دە توزبەۋشىلىكتى» قالىپتاستىرۋ كەرەك» دەگەن توقتامى ارناۋلى كۇشتىك قۇرى­لىم­دار ءۇشىن دە, جالپى قوعام ءۇشىن دە وسى زاۋالعا قارسى بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدىڭ ۇستانىمى بولۋى ءتيىس. پرەزيدەنتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ باعىتىندا قادام­دار جاسالعانىمەن, ونىڭ الدىن الۋدا, سەبەپتەرى مەن العىشارتتارىن انىق­تاۋدا كەمشىلىكتەر بارىن ەسكەرتۋى دە بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ كۇ­شەيۋىنە سەرپىن بەرۋى قاجەت دەپ ساناي­مىن. جولداۋدا ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سالاسىنا كەڭىنەن كوڭىل بولىنگەن. پرەزيدەنت: «اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالۋى كەرەك. قا­زاق­ستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بولا­شاعى زور. كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا ءبىز الەمدە ءىرى اگرارلىق ەكس­پورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز. بۇل, اسىرەسە, ەكولوگيالىق تازا تاعامدارعا قاتىستى. «Made in Kazakhstan» برەندى سونداي ونىمدەردىڭ ەتا­لونى بولۋعا ءتيىس», دەدى. مۇنىڭ ءوزى اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ەڭبەككەرلەر ءۇشىن ۇلكەن قول­داۋ ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى, بۇل سالادا دا ءالى ىسكە قوسىلماي جاتقان الەۋەت پەن تەتىك­تەر جەتكىلىكتى. جولداۋداعى ەلدىڭ كوڭىلىن سەر­پىلتكەن تاعى ءبىر تۇس ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن الەۋمەتتىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لالارىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىلۋى بولدى. اسىرەسە, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ, 2020 جىلعا دەيىن بالاباقشا ماسەلەسىن شەشۋ مەن زەينەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن 20 پايىزعا كوتەرۋ سياقتى تاپسىرمالارى – ەلدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن جاسالعان يگى باستامالاردىڭ الدى. وسى قاعيدا ارقىلى قازاقستان ءوزىنىڭ «الەۋمەتتىك مەملەكەت» ۇستانىمىنان اينىمايتىنىن دالەلدەپ وتىر. ءبىر قاراعاندا, مەملەكەت باسشى­سىنىڭ بيىلعى جولداۋى ەلدىڭ شيرەك عاسىرلىق پراگماتيكالىق دامۋ تاريحىنىڭ زاڭدى جالعاسى كورىنگەنىمەن, بيىلعى قۇجاتتىڭ ءمان-ماڭىزى ءتىپتى, وراسان دەۋگە بولادى. «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋى قازاقستان دامۋىنداعى سىناقتى كەزەڭدەردى ارتتا قالدىرىپ, جاڭا داۋىرگە اياق باسقان مەملەكەتتىڭ جوسپارى. ەڭ باستىسى, ءبىز وسى جەتىستىكتەرگە شيرەك عاسىر اۋقىمىندا-اق جەتكەنى­مىزدى ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. بۇل – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس تابىسىمىز. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا: «بو­لاشاعىن ايقىنداپ, سىن-قاتەرلەردى كۇتىپ وتىرماستان, وعان تاباندى تۇردە قارسى تۇرا الاتىن حالىق قانا جەڭىسكە جەتەدى», دەدى. مەنىڭشە, ەلباسىنىڭ تۋعان حالقىنا جەتكىزبەك بولعان ءسوزىنىڭ بايلامى مەن جولداۋدىڭ تۇجىرىمى وسىندا جاتىر. جولداۋدا كورسەتىلگەن ماقسات-ءمىن­دەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى ەندى بيلىك ينستيتۋتتارى مەن قوعامنىڭ موينىندا. ارينە, العا قويعان مىندەت­تەردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدىڭ وزىنە ءتان قيىن­دىقتارى مەن توسقاۋىلدارى دا بار ەكەنى بەلگىلى. بۇل ەكونوميكالىق جۇيە­دەگى, اتقارۋشى بيلىكتىڭ جۇمىس ىستەۋ تاسىلىندەگى, قوعام بولمىسىنداعى تۇبەگەيلى ءارى جۇيەلى وزگەرىستەردى تالاپ ەتەدى. ال ءبىزدىڭ مەملەكەت, قوعام جولداۋدا كورسەتىلگەن باستامالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋعا دايىن ەكەنىنە ءوز باسىم كامىل سەنەمىن. دارحان كالەتاەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى