مەملەكەت دامۋىنا سەرپىن قوساتىن اسا ماڭىزدى شەشىم

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ عىلىمي كەڭەسى ەلباسىنىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇندەۋىن تالقىلاۋعا ارنالعان كەڭەيتىلگەن وتىرىس وتكىزدى. وتىرىسقا اكادەميانىڭ پرو­فەس­سورلىق-وقىتۋشىلار قۇ­را­­مى, قىزمەتكەرلەرى, ماگيس­ترانت­تار مەن دوكتورانتتار قا­تىس­تى. تالقىلاۋ بارىسىندا جا­ڭا­­شىلدىققا قاتىستى ساراپ­شى­لاردىڭ باعاسى بەرىلىپ, كونس­تيتۋتسيالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ۇكىمەتتىڭ ىقپالى مەن كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ءرولى قاراستىرىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادە­ميا­سىنىڭ رەكتورى فاتيما جا­قىپوۆا جيىن بارىسىندا ءسوز ءسوي­­لەپ, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر­دىڭ قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋعا ماڭىزدى ىقپالىن تيگىزەتىنىنە توقتالدى. «سىزدەردى ۇندەۋدى تالقىلاپ, ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناقتى جۇ­مىسقا كىرىسۋگە شاقىرامىن», – دەدى اكادەميا رەكتورى. مەملەكەتتىك بيلىك تارماق­تارى اراسىنداعى وكىلەتتىك­تەر­دى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى ءجونىن­دەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, اكادەميانىڭ پروفەسسورى زيناي­دا فەدوتوۆا ۇسىنىلىپ وتىر­عان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءمانى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى تاسىلدەر تۋرالى, سونداي-اق مەملە­كەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىر­تۋعا قاجەتتى جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋرالى بايانداما جاسادى. – مەملەكەت باسشىسى پرەزي­دەنتتىڭ, پارلامەنتتىڭ, ۇكىمەتتىڭ جانە سوت-قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ وكىلەتتىگىنە تالداۋ جۇرگىزەتىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇردى. مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى وكىلەتتىكتەرىنىڭ ءبولىنۋى بو­يىنشا شەت مەملەكەتتەردىڭ ءتاجى­ري­بەسى نازارعا الىندى. ءناتي­جەسىندە كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار دايىندالدى. ۇسى­نىستار مەملەكەت باسشى­سىمەن بىرگە مۇقيات تالقىلاندى. بۇل كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى ەنگىزۋدەگى ماقسات نە؟ باستى ماق­سات ەلىمىزدە ءتيىمدى, ورنىقتى, زا­ماناۋي مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. مەم­لە­كەت­تىك بيلىكتىڭ ءاربىر تارما­عى­نىڭ وكىلەتتىگى ناقتى ايقىن­دالىپ, ونىڭ قۇقى مەن مىندەت­تەرى, جاۋاپكەرشىلىگى انىق كور­سەتىلۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار, بيلىك تارماقتارىنىڭ ءوزارا جۇمىسى كەزىندە بيلىك تەپە-تەڭ­دىكتەرى ساقتالۋى كەرەك. 25 جىل ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنت­تىك باسقارۋ جۇيەسىمەن قالىپ­تاسۋ مەن نىعايۋ, گۇلدەنۋ جولىنان ءوتتى. مىقتى پرەزيدەنتتىك بي­لىك جاس مەملەكەتتىڭ العاشقى قالىپ­تاسۋ جولىندا, داعدارىس­­قا قارسى باعدارلامالاردى جۇزە­گە اسىرۋدا, ءومىردىڭ بار­لىق سالا­لارىن جاڭعىرتۋدا وتە كەرەك بول­دى. بۇگىندە قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسقاندىقتان, مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعاي­تىپ, دەموكراتيالاندىرۋ ءۇردىسىن دامىتىپ, بيلىك تارماقتارىنىڭ وكى­لەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ ءارى جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت, – دەدى ز.فەدوتوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, كونستي­تۋ­تسيالىق رەفورمالاردان كەيىن دە سىرتقى ساياسات, قورعانىس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سىندى ستراتە­گي­يا­­لىق ماڭىزعا يە ماسەلەلەر پرە­زي­دەنتتىڭ وكىلەتتىگىندە قالا­دى. پرەزيدەنت بيلىكتىڭ بار­­لىق تارماقتارىنىڭ ءوزارا كەلىسىم­م­ەن جۇمىس ىستەۋىن, سونىمەن قاتار, بيلىك ورگاندارىنىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىن ءبولۋ ماسەلەسى بويىنشا جاريالاعان ۇندەۋى مەن كۇنى كەشە قازاقستان حالقى­نا ارناعان جولداۋى ءوزارا تى­عىز بايلانىستى ءارى ءبىر-ءبىرىن تولىق­تىرادى. قولدانبالى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مارات جۇماعۇلوۆ وسىلاي دەدى. – ءۇشىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭىنە اياق باسقان ۋاقىتتا مەملەكەت­تىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى ونىڭ حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە, سۇرانىسىنا مو­يىن بۇرۋىنا ىقپال جاسالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. ۇكىمەت پەن ونىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دارىنىڭ جۇمىسى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك, – دەدى م.جۇماعۇلوۆ. ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور تولەۋتاي سۇلەي­مەنوۆ اتاپ وتكەندەي, كونستيتۋ­تسيا­لىق وزگەرىستەر نەگىزىندە 40-تان استام پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىك­تىڭ پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرىلۋى دەموكراتيالىق قاعيدالار­­دىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ ءبىر كورى­نى­سى بولىپ تابىلادى. ياعني, پار­لا­مەنت پەن ۇكىمەت قوعام ءومىرىن­دە اي­تار­لىق­تاي بەلسەندى رولگە يە بولا­دى. – پارلامەنت پەن ۇكىمەت­تىڭ وكى­لەتتىكتەرىنىڭ كەڭەيۋىن – حالىق بيلىگىنىڭ نىشانى دەپ قابىلداۋعا بولادى. ۋينستون چەرچيللدىڭ «دەموكراتيا – باس­قارۋدىڭ ناشار فورماسى, بىراق ودان جاقسىسىن ءالى ەش­كىم ويلاپ تاپقان جوق» دەگەن قانات­تى ءسوزى بار. بۇل دەموكراتيا­نى كەمسىتۋى ەمەس, كەرىسىن­شە, ونىڭ ارتىقشىلىعىنا قاتىس­­تى ايتقان ماداعى. ولاي بول­سا, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز دە الدا­عى ۋاقىتتا دەموكراتيا­لىق باس­قارۋدىڭ ەلەمەنت­تەرىن, فور­ماسىن بەلسەندى ءتۇر­دە قول­دانىسقا ەنگىزەدى دەپ سەنە­مىن, – دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»