مۇحامەدجان تازابەك: «ءدىن – نازىك دۇنيە»

«...باۋ-باقشاسىز, كىتاپحاناسى جوق, تەاترسىز قا­لا­لار بولۋى مۇمكىن, بىراق عيباداتحانالارسىز شاھارلار بولۋى مۇمكىن ەمەس», دەيدى ءبىزدىڭ بۇگىنگى سۇحباتىمىزدىڭ كەيىپكەرى. مەملەكەتتىك تۇتاستىعىمىزدىڭ تاعى ءبىر كەپىلى – يماندىلىق پەن ىزگىلىك ەكەنىن ەستى ادام بىلەدى. ەلباسى دا: «ساياسات كۇندە وزگەرەدى, ال ءدىن – ماڭگىلىك» دەپ, ءبىر كەز­دەگى كەڭەستىك يدەولوگيا سالدارىنان ءدىنى السىرەپ, دىڭگەگى شايقالا باستاعان حالقىمىزدى يماندىلىققا ۇيىتۋ ءۇشىن «اسىل ارنا» تەلەارناسىن اشۋعا تىكەلەي ىقپال ەتكەن بولاتىن. ونىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى «اسىل ارنا» يسلامي-اعارتۋشىلىق تەلەار­نا­سى­نىڭ باس ديرەكتورى مۇحامەدجان تازابەك اڭگىمەلەيدى. – مۇحامەدجان مىرزا, 2009 جىلدىڭ تامىزىندا عانا تۇساۋىن كەسكەن «اس­ىل ارنا» تەلەارناسىن باس-اياعى ءبىر جارىم جىل­دىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ءار شالعايىنداعى ىزگىلىككە سۋسىنداعان مۇسىلمان با­لا­سى كورە باستاپتى؟ – كەز كەلگەن تەلەار­نا­نىڭ اشىلۋى سياقتى, ونىڭ تارالۋى دا وڭاي شارۋا ەمەس. بىراق, «اسىل ارنا» ءبىز ويلاعاننان دا جەدەل دا­مىپ كەلەدى. بۇل حالىقتىڭ وسىنداي تەلەارناعا دەگەن مۇق­تاجدىعىنا باي­لا­نىس­تى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دىعى رۋحاني قۇن­دى­لىقتارىمىزدى قايتارىپ بەردى, سونىڭ ءبىرى – اسىل ءدىنىمىز. قازىر جاستارىمىز مەشىتكە بەت بۇرىپ, اعا-اپا­لارىمىز ءوز دىنىنە ورالۋدا. وسى قاجەتتىلىكتى قاناعات­تان­دىرۋ ءۇشىن – ءبىر اق­پا­راتتىق بۇلاق كوزى قاجەت بولدى جانە ول بۇقارانى قامتۋى كەرەك ەدى. مىنەكەي, ءبىر جارىم جىل­دان بەرى كابەلدىك جۇيەلەر ارقىلى ءىرى قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارى قامتى­لىپ تۇر. ءبىر جىلداي ۋاقىت بولدى, سپۋتنيكتىك كەڭىس­تىك­كە دە شىقتىق. ەندىگى جەردە قازاقستاننىڭ بار­لىق اي­ماقتارى «اسىل ارنانى» تو­لىق كورەتىن دارەجەگە جەت­تى. تمد ەلدەرى, شىعىس ەلدەرى, تۇركيا, قىتايدىڭ بەرگى جاعىنداعى قانداس­تارىمىز دا تىڭدايمىن دەسە مۇمكىندىگى بار. – باستاپقىدا «اسىل ارنانىڭ» باستى قيىن­دى­عى – تەلەۆيزيا سالاسىن­دا­عى ماماندار ءدىندى بىلمەي جاتادى, ءدىندى بىلگەن ادام تەلەديدار جۇمىسىن بىلمەي جاتادى» دەگەن ەدىڭىز؟ – كەز كەلگەن تەلەارانا­نىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋ – قارجى بولسا اسا قيىن شارۋا ەمەس. بىراق, ءبىز ءدىندى ناسيحاتتايتىن ارنا بولعان­دىقتان, ونىڭ ۇستىنە ءدىنسىز قوعامنان شىققاندىقتان, ءارى ءدىندى بىلەتىن ءارى ءوز ما­ماندىعىنىڭ شەبەرى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ادامدى تابۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. دەگەنمەن, «اسىل ارنانىڭ» ءوز مەكتەبى قالىپتاسىپ كەلەدى. ءدىندى بىلەتىن, قابىلەتتى جاس­تاردى وسى كاسىپتىڭ قىر-سى­رىنا باۋلۋعا كوشتىك. الىس-جاقىن يسلام مەملەكەتتەرىندەگى تەلەارنالارعا ما­مان­دارىمىزدى جىبەرىپ, ءتا­جى­ريبە بايىتىپ كەلەمىز. تەلەارنا اشىلماي تۇرىپ تا ەۋروپا مەن باسقا ەلدەردەگى مۇسىلمانشىلىقتى نا­سيحاتتايتىن ارنالاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىق. – باستاپقىدا تەلەارنا 40-قا جۋىق تەلەجوبانىڭ تۇساۋىن كەسكەن ەدى. قازىر ونىڭ سانى قانشا, ساپاسى قانداي؟ – باعدارلامالاردىڭ اۋ­قى­­مى كەڭ. ەڭ باستىسى, كو­رەر­مەندەر نازارىنا ۇسى­نى­­لىپ وتىرعان جوبالار­دىڭ 99 پايىزى ءوزىمىزدىڭ جەكە تەلەونىمدەرىمىز. ءدىن – نازىك دۇنيە بولعاندىقتان, وزگ­ە­لەر­گە ەلىكتەۋگە كونە بەرمەيدى. ماسەلەن, دۇنيە­جۇ­زىن­دەگى مۇسىلماندىق كي­نو­­تۋىن­دى­لار مەن انيما­تسيا­­لىق ءدۇ­نيە­لەر قارجى تابۋ ماقساتىمەن جاسالادى. سون­دىقتان ولار­دىڭ ءوز شارتتارى بار. – قاي باعدارلامالار سۇرانىسقا يە؟ – «تانىم مەن تاعى­لىم», «مىنبەر» «جۇما نا­مازى», «مۇباراك», «اسىل مۇرات» دەگەن تانىمدىق باع­دارلامانى جاماعات جاق­سى باعالاپ ءجۇر. مۇنان دا بولەك, الەمنىڭ ايگىلى ادام­دارى مەن وزگە دىندەگى وكىل­دەردىڭ يسلامدى قابىلداۋى, سەبەپتەرى مەن سالدارلارى جايلى «نۇرلانعان جۇرەك­تەر» نەمەسە «حاقپەن قاۋى­شۋ» سىندى باعدارلامالار دا سۇرانىسقا يە. «ميلوسەرديە-مەيىرىم» اتتى ءومىر­دىڭ ءتۇرلى سىناقتارىنا دۋشار بولعان, بىراق, يمانى مەن قۇلشىلىق-عيباداتى­نىڭ ارقاسىندا ساۋ ادامداردان دا ءوزىن باقىتتى سەزىنەتىن جاندار جايلى باع­دار­لامانى قىزىعا كورە­تىن­دەر بار. ماتەريالدىق يگىلىكتەر ءبىرىنشى كەزەككە شى­عىپ, ادامدار وزدەرىنىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا جاۋاپ تابا الماي وتىرعاندا, جاس­تار­دىڭ وزىنە ءوزى قول سالۋى, وتباسىلاردىڭ اجىراسۋى, قارتتاردىڭ قادىرىنىڭ قا­شۋى, تۋىسقاندىق قارىم-قاتىناس پەن وتباسىلىق قۇن­­دىلىقتاردىڭ السىرەۋى – قازىرگى كوكەيكەستى ماسەلە­لەردىڭ قاتارىندا. وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولۋدىڭ استارىندا يمانسىزدىق جات­سا, ونى شەشۋگە دە يمان­دىلىق سەپتەسەدى. وسى تۇر­عىدان العاندا اتالعان تە­لە­جوبالاردىڭ كوتەرەتىن جۇگى اۋىر جانە تىكەلەي پاي­دا­سىن تيگىزىپ وتىرعان تۇس­تا­رى دا بار. يسلامدى تاريحپەن, ەكونوميكامەن, مادە­نيەت­پەن, كۇندەلىكتى ءومىر­مەن بايلانىستىراتىن باع­دار­لامالارعا دەن قويۋ جوسپاردا. – تەلەباعدارلامالار­دىڭ 99 پايىزى ءوز تەلە­ونىم­دەرىڭىز. بۇل تۇساۋى جاڭا كەسىلگەن تەلەارنا ءۇشىن وتە ۇلكەن كورسەتكىش ەكەن! – «اسىل ارنا» 1997 جى­لى ستۋديا بولىپ تىركەلىپ, 2009 جىلى جارىققا شىق­قان بولسا, 2006 جىلدان باستاپ روليكتەر دايىنداپ, قىسقا مەتراجدى فيلمدەر تۇسىرۋمەن اينالىسا باستا­دىق. ءبىر جاعى بۇل ۇزاق دايىندىقتىڭ ناتيجەسى مەن نيەتىمىزدىڭ دۇرىستىعىنىڭ جەمىسى. – تەلەارنا سوڭعى ۋا­قىتتا قانداي باعدار­لا­ما­لارمەن تولىقتى؟ – بىلگەنىمىزدى ءبىر-اق كۇندە توگىپ بەرە سالۋعا قار­سىمىز. يسلام ولاي تار­قا­تىلمايدى. بۇل باستاما ۇزاق ساپارعا, پايدالى ءناتي­جەگە جەتۋدى كوزدەيتىن جول بولعاندىقتان, ەلدىڭ دەڭ­گەيى­مەن ساناسپاي تۇرا ال­مايمىز. ال قۇراننىڭ اياتتارى دا 23 جىل بويى ءۇزىلىپ-ءۇزىلىپ ءتۇسىپ وتىرعان. اللا تاعالا ونى ءبىر-اق كۇندە ءتۇ­سىرەمىن دەسە – قۇدىرەتى جەتەر ەدى. بىراق, اللا تا­عالا دا ادامداردىڭ سانا-سەزىمىنە قاراي, بىرتىندەپ ءتار­بيە­لەگەن. سوندىقتان دا «اسىل ارنا» ءبىر كۇندە ادامداردى يماندى ەتىپ, ءبىر كۇندە حا­رامدى كورسەتىپ, جا­مان­دىق­تان بەزدىرە ال­ماي­دى. – كورەرمەنى قالىپ­تاسىپ قالعان تەلەارنا­نىڭ كەلەشەكتەگى تىنىسى قانداي بولماق؟ – كەز كەلگەن تەلەارنالار سەكىلدى ءبىز دە باعدار­لا­مالارىمىزدىڭ ساپاسى جاق­سارۋىنا, تەحنيكالىق بازا­مىزدىڭ جەتىلۋىنە, كورەر­مەندەرىمىزگە مۇنان دا ءتيىمدى, تۇسىنىكتى, تارتىمدى بو­لۋعا ۇمتىلامىز. بىلايشا ايتقاندا, «­اس­­ىل ارنانىڭ» حالىقتىڭ ءومى­رى­نە تەرەڭ كىرىگىپ, تا­ماققا قو­ساتىن تۇزى سەكىلدى, كۇن­دەلىكتى ءومىرىنىڭ اسىل ءبول­­شەگىنە اينالدىرۋدى كوك­سەيمىز. بولاشاقتا الەۋمەتتىك بەي­نە-روليكتەر جاساپ, قا­زاق دالاسىندا بۇرىن باستاۋ الماعان مۇسىلمانشا كور­كەم فيلمدەر مەن تەلەسەريالدار ءتۇسىرۋدى ويلاستى­رىپ وتىرمىز. اللا بۇي­ىرت­سا, الداعى ۋاقىتتا حا­لىق وسى يدەيالارىمىزبەن قاۋىشىپ قالار. اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي. الماتى.