ۇرپاقتار جالعاستىعى

الماتىدا جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىندا «نۇر وتان» حدپ-نىڭ, رەسپۋبليكالىق «اق وردا» قوزعالىسى مەن قوناەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قوناەۆ جانە قازىرگى قازاقستان»  دەگەن  تاقىرىپتا القالى جيىن ءوتتى.   ۇلى تۇلعانىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان  بيىلعى   شارانىڭ بەتاشار باستاماسىنا  دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بىرگە  قىزمەتتە سەرىكتەس بولعان, بۇگىندە ايتۋلى ەل اقساقالدارى, زيالى قاۋىم, مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىستارى,    ونەر يەلەرى, مۇعالىمدەر مەن ستۋدەنتتەر  قاتىستى. تۋعان ەلى مەن جەرىنە ادال قىزمەت ەتىپ, شيرەك عاسىرعا جۋىق باسشىلىق قىزمەتتە ءجۇرىپ قازاق­ستاننىڭ ءوسىپ وركەندەۋىنە, بولا­شا­عىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قاي­راتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتى قا­شان­دا رەسپۋبليكا جۇرتشى­لى­عى ءبىر ءسات ۇمىتقان ەمەس. جىل سا­يىن ارتىندا قالعان قارا ورمان قازاعى تۋعان كۇنى مەن دۇنيەدەن قايتقان كۇنىن اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە اينال­دىر­عان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, دي­مەكەڭنىڭ 100 جىلدىق مەرەي­تويى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى­مەن تۇسپا-تۇس كەلۋىندە دە ۇلكەن ءمان جاتقانداي. ال تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 20 جىلدىق تا­ريحى تىكەلەي ەلباسىمەن ەتەنە باي­لانىستى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. سودان دا شىعار, جيىندا ءسوي­لە­گەن ەكى زاماننىڭ كۋا­گەرلەرى وسى ەكى ۇلى تۇلعاسىن قازاق ەلىنىڭ كەشەگى, بۇگىنگىسىمەن ساباقتاس­تى­را وتى­رىپ, ويلارىن ورتاعا سالدى. جيىندى اشقان حالىقارالىق قوناەۆ قورىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى, مەملەكەت جانە قوعام قاي­رات­كەرى سۇلتان جيەنباەۆ ديماش احمەت ۇلىنىڭ ازاماتتىق قاسيەت­تەرى­نە, ەل ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگىنە توق­تالا كەلە, قازاق حالقى ار­مان­داعان تاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭىزىنا با­عا بەرە كەتتى. سونىمەن قاتار دي­مەكەڭنىڭ ن.نازارباەۆتى جو­عا­رى باسشى قىزمەتتەرگە تاعا­يىن­داپ, كەلەشەگىنەن كوپ ءۇمىت كۇتكەن سەنىمى اقتالعانىن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ الاڭىنداعى قيىن ۋاقىت­تاردا سىندارلى ساياساتىنىڭ ار­قا­سىندا حالىقتى قىسقا مەرزىمدە داعدارىستان شىعارىپ, بۇگىندە ەلى­مىزدىڭ الەمدىك ارەنادا ابى­رو­يىن ءوسىرىپ, باسقالارعا ۇلگى بولىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلە كوپشىلىكتى سايلاۋعا قاتىسىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا شاقىرىپ, اقساقالدىق تانىتتى. ال دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ تۋعان قارىنداسى روزا احمەتقىزى ول كىسىنىڭ ومىرىنەن ەستەلىكتەر ايتا كەلىپ, قازاقستاننىڭ ءوسىپ, ءور­كەن­دەۋىنە بارىن سالىپ, وتا­نىن جا­نىن­داي سۇيگەنىن جاستارعا سون­شا­لىقتى اسەرلى جەتكىزدى. «ديماش اح­مەت ۇلىن قاشاندا ەسكە الىپ, ەسىمىن ارداقتاۋدا ەلىمىزدە اۋقىمدى جۇ­مىس­تار اتقارىلدى, اتقارىلىپ تا كەلەدى. ەندى ءجۇز جىل­دىعىن دا سونداي دارەجەدە اتاپ وتەدى دەگەن وي­دا­مىن» دەي كەلە, روزا احمەتقىزى قوناەۆتار ءاۋ­لەتىنىڭ اتىنان مەملەكەت باس­شى­سىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاق حالقى دا, ديمەكەڭ دە ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ پرەزيدەنت ن.نا­زار­باەۆتىڭ ەسىمىمەن ەگىز ۇعىم ەكە­نىن ايتىپ, جينالعانداردى ساي­لاۋعا قاتىسۋعا شاقىردى. اعا بۋىننىڭ اتىنان ءسوز العان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قوناەۆ اتىنداعى حالىقارالىق قوردىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ەڭبەك ارداگەرى كەڭەس اۋحاديەۆ اڭگىمەنى ارىدەن باستاپ, ديمەكەڭ قازاق­ستاندى 25 جىل باسقارعاندا سا­بىرلى مىنەزىمەن, تەرەڭ ويىمەن ەل­ ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىپ, ءما­دە­نيەتىنىڭ گۇلدەنىپ, جاستاردىڭ بىلىمگە جەتكەن كەزى ەكەنىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىنە سالدى. «ءبىزدىڭ ۇرپاقپەن قاتار بۇگىنگى ەلباسى دا ديمەكەڭنىڭ تاربيەسىن كورىپ وسكەن ازاماتتىڭ ءبىرى. سوناۋ تەمىرتاۋدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە تانىپ ءبىلىپ, ۇلكەن ءۇمىت ارتقان ديمەكەڭ ونى 1979 جىلى قوپك حاتشىسى ەتىپ تاعايىندادى. دي­مەكەڭنىڭ دە زەينەتكەرلىككە شى­عاتىن ۋاقىتى جاقىنداپ, جاڭا زامان, جاڭا عاسىر كەلدى. تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نا­زارباەۆقا وتپەلى كەزەڭدەگى قيىن­شىلىقتى جەڭۋ وڭايعا تۇسپەدى. ەكونوميكادا دا, ساياساتتا دا ءوز­گە­رىس بولىپ جاتقان كەزدە اقىلعا سا­لىپ, ن.ءابىش ۇلى ەلىمىزدى جاڭاشا قۇردى. ەندى, مىنە, تاۋەلسىز­دىگى­مىز­دىڭ بيىل جيىرما جىلدىعىن تويلاپ وتىرمىز»,–دەدى ول. ۇرپاق ساباقتاستىعى, ۇرپاق جال­عاس­تىعى دەگەنىمىز وسى بولار, جيىن­عا كەلەر الدىندا ديمە­كە­ڭ­نىڭ ەت-جاقىن تۋىستارى, ەل اعا­لارىمەن بىرگە مارقۇمنىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, ءتاۋ ەتىپ قايتقان رەس­پۋب­ليكالىق «اق وردا» قوز­عا­لى­سىنىڭ توراعاسى, «نۇر-وتان» حدپ حات­شى­سى قاي­رات ساتىبالدى ۇلى ۇلى تۇل­عانى ءوزىن­شە زەرتتەپ ءجۇر­گەنىن, «ءوت­كەن­سىز بولاشاق جوق» دەگەن قاعيدانى ۇستاناتىنىن العا تارتتى. سون­داي-اق ديماش اح­مەت­ ۇلى بارلىق سانالى عۇمىرىن, كۇش-قۋاتىن, ءجى­گەرىن ەلىنە جۇمساعانىن, ءارى ۇلا­عاتتى ۇستاز, ۇلكەن تاربيەشى بول­عانىن ايتا كەلىپ, الداعى مە­رەي­تويدى حالىق بولىپ لايىقتى وتكىزۋگە شاقىردى. – ديمەكەڭ تۋرالى كەزىندە ەلباسىمىز: «...اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءدىن­مۇ­حا­مەد احمەت ۇلى قوناەۆ­تىڭ دا تاريح­تىڭ تورىنەن ورىن الارى داۋ تۋدىر­مايدى. ديمەكەڭ – ءوز زا­مانىنىڭ پەرزەنتى بولعان تۇلعا. قوناەۆ ەسىمى قازاقستان حالقىمەن بىرگە جاسارى انىق, اقيقات. ول كىسى بارىمىزگە ۇستاز بولعان ۇلى ادام» دەپ جازدى. مەملەكەت باس­شىسى وسى ءسوزىن دالەلدەدى دە. ديماش احمەت ۇلى قايتىس بولعان سوڭ لەنينوگور پوليمەتالل كومبي­نا­تىنا, قر ۇعا-نىڭ تاۋ-كەن ينستي­تۋتى­نا, الماتى قالاسىنداعى ك.ماركس كو­شە­سىنە ول كىسىنىڭ ەسىمىن بەردى, باس­قا دا باستامالارعا ۇيىت­قى بولدى, – دەدى بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا قايرات ساتىبال­دى­ ۇلى. دىنمۇحامەد احمەت ۇلى كەزىندە جاستارعا, اسىرەسە ونەردەگى تالانت يەلەرىنە اكەلىك قامقورلىق كور­سەت­كەنىن ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىكپەن جەتكىزگەن ەكى عاسىردىڭ كۋاسى, قازاقتىڭ دارا تۋعان بۇلبۇل قىزى بيبىگۇل احمەتوۆا: «نۇرەكەڭ از عانا ۋا­قىت­تىڭ ىشىندە ەلىمىزدى بيىككە كوتەردى. بۇگىندە ديماش اعا­نىڭ وسيەت­تەرىن نۇرەكەڭ ورىنداپ جاتىر. بۇرىن شەتەلگە بارعاندا قازاق­تى ەشكىم تانىمايتىن. قا­زىر بار­ساڭ «نازارباەۆ» ءبىزدىڭ ءتو­ل­قۇ­جاتى­مىز سياقتى. باستى­سى, ەل­دىڭ تى­نىش­تىعىن ايتساڭ­شى. الىسقا بار­ماي-اق قىرعىز­ستان­نىڭ وزىندە نە بولىپ جا­تىر, – دەپ تەبىرەنە سويلەدى. سونداي-اق 40 جىل ءماس­كەۋ­دە قىزمەت ىستەگەن ديپلومانت-ارداگەر ءسا­بيت جادانوۆ ديمە­كەڭ­مەن جيىرما جىل بىرگە قىزمەتتەس بولعانىن, بۇعان دەيىن رەسەي ازا­ماتى بول­عان­دىق­تان داۋىس بەرە ال­ماسا, ەندى قا­زاق­ستاننىڭ ازا­­مات­تى­عى­نا قول جەتكىزىپ, ساي­لاۋعا قا­تى­ساتىن قۋا­نىشىمەن ءبولىستى. د.قوناەۆقا ارنالعان سال­تا­نات­تى كەشكە وسىنشاما حالىق­تىڭ جينالعانىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن قحا-نىڭ مۇشەسى قا­زاقباي قاسىموۆ: «ەلباسىنىڭ كە­مەڭ­گەر­لىك ساياساتىنىڭ ارقا­سىن­دا قازاق­ستان حالقى اسسام­بلەياسى ەلدەگى ۇلتتار مەن ۇلىس­تاردىڭ تاتۋلى­عىن دۇنيە جۇزىنە پاش ەتتى» دەسە, ۇلتى گرۋزين ۆاليكو ماتكاۆو مىرزا: «مەنىڭ ومىرىمدە قوناەۆ, نازارباەۆ ەسىم­دەرى جانىما جا­قىن. 1965 جىلدان وسىندا تۇرا­مىن, بەس بالام بار. باسشى قىز­مەت­تە بولدىم. وسى ۋاقىت ارالى­عىندا مەنىڭ تاريحي وتانىمدا كوپتەگەن قيىن جاعداي ءوتتى. جەتى بالا تاربيەلەگەن اتا-انام بەيبىت ۋاقىتتا بوسقىن اتاندى. اۋىل اۋىلعا, اعاسى ىنىسىنە قارسى تۇر­دى. بولماعان سوڭ 17 اعايىن-تۋى­سىمدى وسىندا كو­شىرىپ اكەلدىم. مۇن­داعى ايتا­يىن دەگەنىم, ءدۇ­نيەدە ەركىندىك پەن بەيبىتشىلىككە ەش نارسە تەڭ كەلمەيدى», دەپ كەڭى­نەن شەشىلدى. كەشتە بيبىگۇل تولەگەنوۆا, ەس­­­كەندىر حاسانعاليەۆ, ن.ءنۇسىپ­جانوۆ باستاعان انشىلەر توبى, ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى «وتىرار سازى» اكادەميالىق فولكلور­لىق-ەتنوگرافيالىق وركەسترى ونەر كورسەتتى. ...ءيا, ادام ولگەن كۇنى ەمەس, ۇمىتىلعان كۇنى ولەدى دەگەن. ەندەشە, بۇگىنگىدەي ەل-جۇرتىنىڭ ما­حاب­باتىنا بولەنىپ, اتى اڭىز­عا اي­نالعان ايتۋلى تۇلعا ءدىن­مۇ­حا­مەد قوناەۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءار­قاشاندا ەلىنىڭ جۇرەگىندە ساق­تا­لارى حاق. گۇلزەينەپ سادىرقىزى.