بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار! قادىرلى وتانداستار! ءبىز بۇدان 20 جىل بۇرىن العاشقى ءارى ەڭ ماڭىزدى تاڭداۋىمىزدى جاسادىق. ءبىز اتا-بابامىزدىڭ سان عاسىرلىق ارمانىن ىسكە اسىردىق. ءبىز ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالادىق. ءبىز مۇلدەم جاڭا مەملەكەت قۇردىق. ءومىر وسى جىلدار ىشىندە الدىمىزعا اسا كۇردەلى مىندەتتەر قويدى. حالقىمىزدىڭ دانالىعى اركەز ءبىزدىڭ ورتاق شاڭىراعىمىزدا تاتۋلىق پەن كەلىسىمگە, باتىل دا تاباندى رەفورمالارعا باستايتىن, ءار ازاماتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن دۇرىس تاڭداۋ جاساۋعا دەمەۋ بولدى. قازاقستان حالقىنىڭ ماعان جيىرما جىل بويى بىلدىرگەن وسىناۋ اينىماس سەنىمى ءۇشىن كەۋدەمدى زور ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. بۇل – ءبىزدىڭ ورتاق جەتىستىكتەرىمىزگە بەرىلگەن بيىك باعا. الەمدە دامىعان مەملەكەت قۇرۋدىڭ امبەباپ زاڭدارى جوق. ءار ەلدىڭ ورلەۋ مەن ءوسىپ-وركەندەۋگە باستار جولى – بىرەگەي ءارى قايتالان­باس جول. قازاقستان حالقىمىزدىڭ وزىق داستۇرلەرى مەن الەمدىك وزىق تاجىريبەنى جيناقتاعان تابىستىڭ وزىندىك ءتول فورمۋلاسىن تاپتى. ءبىزدىڭ  جەتىستىكتەرىمىز قوعامداعى  تاتۋلىق  پەن  كەلىسىم بۇل – وتكەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بەرىك نەگىزى, بولاشاقتاعى بارشا جوسپارىمىزدى ىسكە اسىرۋدىڭ كەپىلى. ەلىمىز ساياسي داعدارىستار داۋىلىندا, ازاماتتىق داۋ-شارلار يىرىمىندە, الەمدىك سىلكىنىستەر مۇحيتىندا ناعىز تۇراقتىلىق ارالىنا اينالدى. قازاقستاندا 140 ەتنوستىڭ وكىلى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرىپ, ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىزدىڭ تاعدىرىنا بىردەي جاۋاپتى بولىپ وتىر. ءبىز جاڭا ەلوردانى تۇرعىزدىق. استانا مەملەكەتتىلىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى ەلىمىز 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاعىنان تمد-نىڭ بارلىق ەلدەرىنەن باسىپ وزىپ, حالىقارالىق رەيتينگتە 50-ورىنعا يە بولدى. 1994 جىلدان بەرى اي سايىنعى نومينالدىق جالاقى 45 ەسە ءوستى. ءبىز بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن دايەكتى ءوسى­رىپ وتىردىق. سوڭعى ونجىلدىقتا مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى – 5 ەسە دەر­لىك, دارىگەرلەردىكى – 7 ەسە, زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 6 ەسە دەرلىك ءوستى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا 2011 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ زەي­نەت­اقى مەن جاردەماقى مولشەرى 30%-عا ءوستى. سونداي-اق 1 شىلدەدەن باس­تاپ بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى دا 30%-عا ارتا­دى, ناتيجەسىندە سوڭعى ءۇش جىلدا ولاردىڭ تابىسى ەكى ەسەگە ۇلعايادى. قازاقستانداعىداي زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جۇيەسى تمد-نىڭ ەشبىر ەلىندە جوق. الەمنىڭ كەيبىر دامىعان ەلدەرىنىڭ ءوزى, ماسەلەن, گەرمانيا نەمەسە فرانتسيا جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە ءوتۋ ماسەلەسىن ەندى قولعا الۋدا. بىزدە 13 زەينەتاقى قورى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 2,3 تريلليون تەڭگە جيناقتالعان. 10 جىلدا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن از تابىس تاباتىن تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى 4 ەسەدەن استام قىسقاردى. 800 مىڭعا جۋىق وتانداستارىمىز وتانىنا ورالىپ, «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە قونىستانۋ كومەگىن الۋدا. سوڭعى جىلدارى ىسكە اسىرىلعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاما­سىنىڭ ارقاسىندا ميلليوننان استام قازاقستاندىق جاڭا پاتەرلەر مەن ۇيلەرگە قونىستاندى. ميلليونداعان قاراپايىم ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ – ءبىز, مىنە, ناق وسى ىستەرمەن اينالىستىق جانە بەل شەشپەي اينالىسىپ كەلەمىز. ءبىلىم مەن مەديتسيناداعى پروگرەسس وتكەن ونجىلدىقتا ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋعا جۇمسالعان قارجى 10 ەسەگە جۋىق ءوستى. وسى كەزەڭدە 750-گە جۋىق جاڭا مەكتەپ سالىندى, 5300-دەن استام مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر مەن بالاباقشالار اشىلدى. «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا الەمنىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 3,5 مىڭنان استام قازاقستاندىق ءبىلىم الدى, قازىرگى ۋاقىتتا 3 مىڭداي قازاقستاندىق وقىپ جاتىر. يۋنەسكو-نىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ءبىزدىڭ ەلىمىز ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا كوشباسشى ەلدەردىڭ العاشقى تورتتىگىنەن بەرىك ورىن الىپ وتىر. قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز ەلىندە دە, شەت ەلدەردە دە وزىق ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. ون جىلدا ءبىز 450-گە جۋىق دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىن سالدىق. ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە زاماناۋي مەديتسينالىق ورتالىقتار قۇرىلۋدا, ەڭ جاڭا قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتالعان اۋرۋحانالار مەن ەمحانالار اشىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە قازاقستاندا دەموگرافيالىق احۋال جاقسارىپ, حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 1,7 ەسەگە دەرلىك ارتتى. ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى وزىق ەكونوميكا 1993 جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ء(جىو) كولەمى 12 ەسەگە دەرلىك ءوستى. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز جاھاندىق قارجى داعدارى­سى­نىڭ قيىندىقتارىن تاباندى تۇردە ەڭسەردى. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ كولەمى 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جان باسىنا شاققاندا 9 مىڭ دول­لاردان استى. اۋەل باستا بىزدە التىن-ۆاليۋتا قورى بولعان جوق. قازىر قازاقستان حالىقارالىق رەزەرۆتەر دەڭگەيى بويىنشا 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر. ول ۇلتتىق قوردى قوسقاندا 63 ميلليارد دەرلىك دوللارعا جەتىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بايانداماسىندا 2010 جىلى قازاقستان رەفورمالار جۇرگىزۋ جاعىنان كوشباسشى مەملەكەت دەپ تانىلدى. 90-جىلداردىڭ باسىندا بىزدە از عانا كووپەراتيۆتەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر بولعان ەدى. بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستە 700 مىڭداي شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر بار. ولاردا 2,5 ميلليوننان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ونىمىندەگى ولاردىڭ ۇلەسى 30%-دان ارتىق. 2010 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 10%-دان استام ءوستى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى اياسىندا جالپى قۇنى 800 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 152 جاڭا وبەكت ىسكە قوسىلدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاما­سى اياسىندا جالپى سوماسى 100 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 225 كرەديت بەرىلدى, 129 بيزنەس سۋبەكتىسى ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جۇرگىزىلدى. ون بەس جىلدا قازاقستاندىق ەكسپورت كولەمى 11 ەسەدەن استام ءوستى, ول 1995 جىلعى 5,3 ميلليارد دوللاردان – 2010 جىلى 60 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتتى. قازاقستان ۇندى ەكسپورتتاۋدان الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, بيدايدى ەكسپورتتاۋ بويىنشا 7-ورىندى يەلەندى. قازاقستان الەمدىك ەكونوميكانىڭ تولىققاندى ءارى قۇرمەتتى قاتىسۋشىسىنا اينالدى. 19 جىلدا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا 122 ميلليارد اقش دوللارىنا جۋىق شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بارىنشا قولايلى بيزنەس-احۋال كورسەتكىشى جاعىنان ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمدە 59-ورىندا تۇر. ءبىز وڭىرلىك ينتەگراتسيادا ساپالى سەرپىلىسكە قول جەتكىزدىك. قازاقستانمەن قاتار رەسەي مەن بەلارۋس ەنەتىن كەدەن وداعى قۇرىل­دى. ءبىز ءۇشىن 170 ميلليوننان استام حالقى جانە ءۇش ەلدىڭ 1,7 تريلليون دوللار كولەمىندەگى جيىنتىق جالپى ىشكى ءونىمى بار رىنوك اشىلدى. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تانۋى وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قاي جەردە ەكەنىن ناقتى بىلەتىن جاندار الەمدە كەمدە-كەم ەدى. بۇگىندە قازاقستان بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ لوكوموتيۆى, ساياسي, ەكونوميكالىق ورتالىعى, دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى ءارى قۇرمەتتى مەملەكەت. 2010 جىل قازاقستاندىق سىرتقى ساياسات ءۇشىن جۇلدىزدى جىل بولدى. ءبىز تمد جانە بالتىق ءوڭىرى ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ ەقىۇ-عا توراعا بولدىق. استانادا 11 جىل ۇزىلىستەن كەيىن وسى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ءوتتى. ءسويتىپ, 2005 جىلعى باعدارلامادا ءوزىم العا قويعان مىندەتتەردىڭ ءبارى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى! بەس جىلدا ءبىز جەتى جىلدىق جوسپاردى ورىندادىق. وتكەن جىلدار قورىتىندىلارى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاڭى اتىپ كەلە جاتقاندا قابىلداعان ءبىزدىڭ قازاقستاندىق دامۋ مودەلىنىڭ دۇرىستى­عى­نا سەنىمىمىزدى نىعايتتى. ءبىزدىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىمىز جاڭا بيىكتەردى باعىندىرۋعا ىنتالاندىرادى, سوندىقتان ءبىز ەرتەڭگى كۇنگە سەنىممەن قارايمىز. قىمباتتى قازاقستاندىقتار! 3 ساۋىردە بارشامىز تاعى دا ءبىر ماڭىزدى تاڭداۋ جاساعالى وتىرمىز. بۇل كۇنى ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى وتەتىنىن سىزدەر بىلەسىزدەر. الداعى دامۋ جولىمىزدى مەنىڭ قالاي ايقىنداعانىم سىزدەردىڭ بارشاڭىزعا جاقسى بەلگىلى. ول «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىندا, ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىندا جانە مەنىڭ قازاقستان حالقىنا تاياۋداعى جولداۋىمدا باياندالعان. مەنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامام دا, بولاشاققا دەگەن جوسپارىم دا, مىنە, وسىلار. مەن ەشقاشان قۇرعاق قيالعا بەرىلگەن ەمەسپىن جانە قولىمنان  كەلمەيتىن ءىستى تىندىرام دەپ ۋادە بەرگەن جوقپىن. بۇل وزدەرىڭىزگە ءمالىم. قازىر دە ءبىزدىڭ جوسپارلاعانىمىزدىڭ ءبارى ناقتى جانە جۇزەگە اسىرىلاتىن  ماقساتتار. مەنىڭ مۇراتىم – ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءبىزدىڭ ورتاق ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسىن سەزىنۋى ءتيىس. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ, ءوندىرىس كولەمىنىڭ جوعارى كورسەتكىشتەرى – بار بولعانى جەكە ادام مەن تۇتاس قوعامنىڭ مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تەتىكتەر عانا. مەن ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ونىڭ ازاماتتارىنىڭ تابىسى مەن ءال-اۋقاتىنان قۇرالاتىندىعىنا سەنىمدىمىن. جوعارى تابىس, كاسىبي ءبىلىم, مىقتى دەنساۋلىق, جايلى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارى, جاسامپاز ەڭبەك پەن قاۋىپسىزدىك – ەلىمىزدىڭ بارشا ازاماتتارى ءۇشىن ءبىز قۇرىپ جاتقان جاڭا قوعامنىڭ نەگىزى بولماق, ءبىز ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءمانى مىنە وسىنداي. الداعى جىلدارعا ارنالعان ءبىزدىڭ باسىمدىقتارىمىز قازاقستاندىقتاردىڭ جوعارى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى ءبىز جۇمىسسىزدىقتىڭ دەڭگەيىن 5%-عا دەيىن تومەندەتەمىز. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا تاياۋداعى ەكى جىل ىشىندە 8,1 تريلليون تەڭگە سوماسىندا 294 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. ناتيجەسىندە, 161 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى جانە قۇرىلىس جۇرگىزۋ كەزەڭىندە 207 مىڭ قو­سىمشا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. ءبىز قازاقستاندىقتاردى كاسىبي قاي­تا دايارلاۋدىڭ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ اۋقىمدى باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرامىز. مەملەكەت اقىسىز وقۋدى, قازاقستاندىقتارعا وقيتىن ورىندارىنا دەيىن جولاقىسىن جانە ستيپەنديا تولەۋدى قار­جىلاندىراتىن بولادى. ءبىز اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپكەرلىگىن دامىتىپ, ءوزىنىڭ جەكە شاعىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان ميكروكرەديتتەۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرامىز. ءبىز زەينەتاقىنىڭ ادىلەتتى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەمىز. بازالىق زەينەتاقى تولەۋدىڭ مولشەرى 2015 جىلدىڭ وزىندە ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى كولەمىنىڭ 60%-ى دەڭگەيىنە جەتكىزىلەتىن بولادى. 2020 جىلعا جالدامالى قىزمەتكەرلەردىڭ 100%-ى جانە ءوزىن ءوزى ەڭبەكپەن قامتيتىن حالىقتىڭ 40%-ى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قامتىلاتىن بولادى. ءبىز حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارىنا قولداۋ كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتەمىز. 2015 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى كەم دەگەندە 20%-عا ارتتىرىلاتىن بولادى. 2020 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيى كولەمىنىڭ 100%-ىنا دەيىن جەتەدى. ءبىز «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرامىز. قاراپايىم قازاقستاندىقتار ۇلتتىق كومپانيالار مەن ءىرى كاسىپ­ورىنداردىڭ اكتسيالارىن يەلەنۋ مۇمكىندىگىن الادى. بۇل ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالاۋدىڭ جانە ازاماتتاردىڭ قارجىلاي سالىمدارىن كوبەيتۋدىڭ جاڭا تەتىگىنە اينالادى. ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ – ءبىزدىڭ باسىم باعىت! ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ تولىققاندى دامۋى ءبىز ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جۇمسالاتىن قارجى كولەمىن 2016 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 5%-ىنا دەيىن كوتەرەمىز. ءبىلىم الۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن وعان قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ءۇشىن جاڭا قار­جىلىق-ەكونوميكالىق تەتىكتەر, ونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتەن پايىز­دىق بونۋستار الۋ ارقىلى بالالاردى وقىتۋعا ارنالعان جيناقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى. ءبىز تاياۋداعى ون جىل ىشىندە بارلىق بالعىن قازاقستاندىقتار­دى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتيمىز. بۇعان ءبىز مەك­تەپكە دەيىنگى تاربيە بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ ارقىلى قول جەتكىزەمىز. مەملەكەتتىك, جەكەمەنشىك, وتباسىلىق جانە ۆەدومستۆولىق بالا­باق­شالاردىڭ, ءتۇرلى شاعىن ورتالىقتاردىڭ وركەندەۋىنە جاعداي جاسالادى. ءبىز مەكتەپتەگى ساپالى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەمىز. تاياۋداعى بەس جىل ىشىندە بۇكىل ەل بويىنشا 400 جاڭا مەكتەپ, ونىڭ ىشىندە 20 «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» سالىنىپ, شاعىن كەشەندى مەكتەپتەردى دامىتۋ ستراتەگياسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. ءبىز قازىرگى زامانعى ەڭبەك نارىعى تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاس­تى­را­مىز. بىلىكتى, وتاندىق كادرلاردى دايارلاۋ ەلدى يندۋستريالاندىرۋ جوسپارلارىمەن بايلانىستىرىلاتىن بولادى. ءبىز جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ دەڭگەيىن الەمدىك ستاندارتتارعا جەتكىزەمىز. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز وتاندىق تا, شەتەلدىك تە  جۇمىس بەرۋ­شىلەردىڭ سۇرانىسىنا يە بولادى. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ 65%-ى حالىق­ارا­لىق ستاندارتتار بويىنشا تاۋەلسىز اككرەديتتەۋدەن وتەدى. 10 جىلدان كەيىن ولار­دىڭ ەكەۋى ەڭ ۇزدىك الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر قاتارىنا ەنەدى. 2016 جىلدىڭ وزىندە «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» العاشقى تۇلەكتەرى ءوز ديپلومدارىن الىپ, وزدەرىنىڭ وزىق بىلىمدەرىن ناقتى ىسكە اسىرا باستايدى. ءبىز ءومىر بويىنا ءتيىمدى وقۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرامىز. قازاق­ستان­نىڭ ءاربىر ازاماتى جاسىنا قاراماستان الىستان وقىتۋ جانە قىسقا مەرزىمدى كۋرستار ارقىلى جاڭا ءبىلىم جانە كاسىبي ماماندىق الا الادى. ءبىز مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ وزىق جۇيەسىن قۇرامىز. 10 جىلدان سوڭ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى – كەم دەگەندە 95%-ى قازاق ءتىلىن مەڭگەرەتىن بولادى. قازاقستاندىقتاردىڭ 90%-ى ورىس ءتىلىن, 20%-ى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرەتىن بولادى. ءبىز مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەمىز. 2015 جىلعا قاراي پەداگوگتاردىڭ ورتاشا جالاقىسى ەكونوميكانىڭ جەكە سەكتورىنداعى جالاقىعا جاقىندايدى. ولاردىڭ 20%-ى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, ونىڭ ىشىندە الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا بىلىكتىلىك ارتتىرۋدان وتە الادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بىلىكتى كاسىپقويلاردىڭ جاڭا ۇرپاعىن دايارلاۋ. قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعى ءبىز مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرامىز. 2015 جىلعا قاراي 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر جانە ەمحانالار سالىناتىن بولادى. 2013 جىلعا قاراي بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى قۇرىلىپ, ول العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىراتىن بولادى. 2014 جىلى ەلىمىزدە تۇتىنىلاتىن ءدارى-دارمەك زاتتارىنىڭ تەڭ جارتىسىن وتاندىق كاسىپورىندار وندىرەتىن بولادى. ءبىز قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشىن 2020 جىلعا قاراي 72 جاسقا جەتكىزبەكپىز. انا ءولىمى, نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 2 ەسەگە تومەندەيدى. جالپى ءولىم 30%-عا تومەندەيدى. قازاقستان حالقىنىڭ سانى 18 ميلليون ادامعا جاقىندايدى. ءبىز مەديتسينا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن ارتتى­رامىز, ولار ءوز ەڭبەگىنە لايىقتى جالاقى الاتىن بولادى. مەديتسينا سالاسىندا جۇمىس ىستەۋ مارتەبەلى بولىپ سانالادى. قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعى – ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز! قازاقستاندىقتار ءومىرىنىڭ قولايلى جاعدايى ءبىز حالىقتى ساپالى دا قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءجو­نىندەگى جۇمىستى جالعاستىرامىز. كرەديتتىك جانە جالعا بەرەتىن تۇر­عىن ءۇي باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلىپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جيناقتاۋ جۇيەسى داميتىن بولادى. جالپى, ءبىز تۇرعىن ءۇي قۇرىلى­سى­نىڭ قارقىنىن جىل سايىن 6 ميلليون شارشى مەتر دەڭگەيىندە ساق­تاۋ­دى كوزدەپ وتىرمىز. ءبىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپا­سىن ارتتىرامىز. 2020 جىلعا قاراي اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 80%-ى جانە شاعىن قالالاردىڭ 100%-ى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋعا قول جەتكىزەدى. ءبىز تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جانە ەلەكتروندىق قىزمەتتەردىڭ كەڭ تارالۋىن قامتاماسىز ەتەمىز. 2015 جىلدىڭ وزىندە رەسپۋبليكا تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەلەرىن 100 پايىزعا تسيفرلاندىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. بارلىق ءۇيدى ينتەرنەت جۇيەسىنە, ساپالى كوپ باعدارلامالى تەلەۆيدەنيەگە, سونداي-اق مۋلتيمەديالىق قىزمەتتەردىڭ كەڭ سپەكترىنە قوسىلۋىنا تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر قامتاماسىز ەتىلەدى. قازاقستاندىقتار ءومىرىنىڭ ساپاسى – مەملەكەتتىڭ اسا ماڭىزدى قامقورلىعىندا! ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ءبىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەمىز. وعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى جاردەمدەسۋى ءتيىس. ءبىز داعدارىستان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەمىز, سونداي-اق «بيزنەستىڭ جول كارتاسى - 2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرامىز. 2020 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى قازىرگى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 30%-دان كەم بولماۋى كەرەك. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ كەم دەگەندە 30%-ىن قۇرايتىن بولادى. قايتا وڭدەۋ سالالارىنداعى ءوسىم ءوندىرۋشى سالالاردىڭ دەڭگەيىنەن اسىپ تۇسەدى نەمەسە سولاردىڭ دەڭگەيىنە جەتەدى. مەملەكەت شاعىن جانە ورتا بيزنەستى بەلسەندى قولدايتىن بولادى. جالپى ىشكى ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 40%-دى قۇرايدى. ءبىز قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ ءىرى كولىك تورابىنا اينالدىرا­مىز. 10 جىل ىشىندە 1400 كيلومەترگە جۋىق تەمىر جول جەلىسى, 16000 كيلومەترگە جۋىق رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولى توسەلىپ, اۋە تاسىمالىنىڭ باسەكەلى نارىعى قۇرىلادى. ۇلتتىق تەڭىز ساۋدا فلوتى كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستاندىق پورتتاردان مۇناي تاسى­ما­لى­نىڭ 2/3 كولەمىن جانە قۇرعاق  جۇكتەر تاسىمالىنىڭ 1/2 كولەمىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. ءبىز ەكونوميكامىزدىڭ اگرارلىق سەكتورىنداعى ونىمدىلىكتى ارتتى­رامىز. ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى بۇرىن بولىپ كور­مە­گەن جوبا ىسكە اسىرىلادى. 2016 جىلدىڭ وزىندە 4 ميلليون توننا اس­تىق ەكسپورتىنىڭ قۇنىنا تەڭ 60 مىڭ توننا ەت ەكسپورتقا شى­عارىلادى. بۇل اۋىلدىق جەرلەردە 20 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ءجۇز مىڭنان استام اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كىرىس كوزىنە اينالادى جانە ساباقتاس سالالاردا – اۋىلشارۋاشىلىق ماشينا جاساۋدا, حيميا جانە تاماق ونەركاسىبىندە, جەمشوپ وندىرىسىندە, تەحنيكا جوندەۋدە ءوندىرىستى ۇلعايتۋىن ىنتالاندىرادى. ءبىز وتاندىق قارجى سەكتورىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارت­تى­رامىز. الماتى قالاسىندا ازيانىڭ جەتەكشى قارجى ورتا­لىق­تا­رى­نىڭ وندىعىنا ەنەتىن قارجى ورتالىعىنىڭ دامۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالاتىن بولادى. ەكونوميكالىق ءوسۋ – قازاقستاندىقتار ءال-اۋقاتىنىڭ باستى شارتى! قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق, قازاقستاندىقتار ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءبىز ساياسي جۇيەمىزدى جاڭارتۋدى جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسى­رامىز. ءبىز ونىڭ بارلىق نەگىزگى ەلەمەنتتەرىن رەفورمالاۋدى – پارلامەنتتىڭ, ساياسي پارتيالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى, سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋدى جالعاس­تى­را­تىن بولامىز. ساياسي رەفورمالار ءبىزدىڭ ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆا­مىز­عا ارنالعان ستراتەگيالىق مىندەتتەرىمىز – قازاقستاننىڭ ءبا­سە­كە­گە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ اجىراماس ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى. ءبىز جوعارى كاسىبي جانە ىقشام مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرامىز. مەملەكەتتىك قىزمەتكە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ, ناتيجەلىلىك, اشىقتىق جانە قوعامعا ەسەپ بەرۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جاڭا باسقارۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلەتىن بولادى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلى 2015 جىلدىڭ وزىندە تولىققاندى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ءبىز باستالعان رەفورمانى دايەكتى تۇردە تەرەڭدەتە وتىرىپ, قۇقىقتىق ءتار­تىپتى قورعاۋ جۇيەسىن نىعايتامىز. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇ­مى­سىنىڭ ساپاسى مەن ناتيجەلىلىگىنىڭ ولشەمى ابستراكتىلى ستاتيستيكا ەمەس, ولارعا ازاماتتار مەن بيزنەس تاراپىنان كورسەتىلگەن سەنىم­نىڭ ارتۋى بولماق. ازاماتتار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەت­كەر­لەرىن وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋشىلار دەپ تانۋعا ءتيىس. ءبىز ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتامىز. ارميانى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ جالعاستىرىلادى. ساربازدارىمىز بەن وفيتسەرلەرىمىزدىڭ لايىقتى قىزمەت ەتۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالاتىن بولادى. ءبىز اسكەري ماماندىقتىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, وتان قورعاۋشىلاردىڭ تارتىمدى بەينەسىن جاساۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز. ءبىز جاۋاپتى دا بەلسەندى سىرتقى ساياساتىمىزدى جالعاستىرا­مىز. قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا الەمدىك قوعامداستىقپەن ۇنقاتىسۋ جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا ىقىلاستى ەل رەتىندە دامي بەرەدى. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدە لايىقتى ورىن يەلەنىپ, ۇلتتىق مۇددەلەرىن نەعۇرلىم ءتيىمدى قورعاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان سىرتقى ساياساتىندا رەسەيمەن, قىتايمەن, اقش-پەن, ەۋروپالىق وداقپەن, ورتالىق ازيا جانە يسلام الەمى ەلدەرىمەن ىنتى­ماق­تاستىعىن نىعايتا تۇسۋگە ايرىقشا ءمان بەرەدى. قوعامداعى تىنىشتىق پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى – ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز! قىمباتتى قازاقستاندىقتار! بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋعا بۇگىندە ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز جەتەدى. ءبىز جەكە ادامنىڭ ءوسىپ-ءونۋى مەن قوعامنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا  جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋعا بەل شەشە كىرىستىك. مەيلى, ول ءومىر ەسىگىن ەندى اشقان نارەستە مە, الدە لايىقتى زەينەت دەمالىسىنا شىققان اعا بۋىن وكىلى مە – قازاقستاننىڭ ءاربىر تۇرعىنى قوعامىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى بولىپ تابىلادى. ءاربىر ازاماتىمىزعا مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن كورسەتۋ – مەنىڭ باستى مىندەتىم. ءوز كۇشىنە, ءوز حالقىنا سەنگەن ادام عانا پاتريوت بولا الادى. سەبەبى, پاتريوتيزم دەگەنىمىز كوڭىل-كۇيدىڭ تەبىرەنىسى عانا ەمەس, ول – بۇكىل ءومىر بويى وتانعا قالىپتى دا قالتقىسىز بەرىلگەندىك. مەن بۇكىل ءومىر بويىنا وسى قاعيداتتى باسشىلىققا الدىم جانە قازاقستان حالقى قانداي تاڭداۋ جاساعان كۇندە دە مەن وسى جولدان تايمايمىن. مەن ءاربىر ازاماتتى ونىڭ قابىلداعان شەشىمىمەن ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ كوركەيۋى مەن ءوزىنىڭ تاعدىرىنىڭ يگىلىگى تىكەلەي ساباقتاس ەكەنىن ويلاۋعا شاقىرامىن. بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز! قازاقستان, تەك قانا العا! _________________________________________________ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە كانديدات ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سايلاۋ قورىنىڭ قاراجاتىنان تولەندى. تاپسىرىس بەرۋشى – نۇرپەيىسوۆ قادىرباي نۇرپەيىس ۇلى.