قىرۋار قارجىنى تەندەر ارقىلى «ۇلەستىرۋ» شىققالى بەرى بالا كەزدە وقىعان مىنا ءبىر مىسال ويعا ورالا بەرەتىن بولىپ ءجۇر. ول «ءبىر قازان ءسۇتتى ءپىسىرىپ, سۋىتۋعا ءۇيدىڭ ىرگەسىنە قويىپ ەدىك, ەندى ءبىر قاراساق, قاسپاعى دا قالماپتى» دەپ باستالاتىن.
«توگىلىپ قاپ پا؟», «بىرەۋ ءىشىپ كەتىپ پە؟», «توگىلىپ تە قالماعان, ەشكىم دە ىشپەگەن». «توگىلمەسە, ەشكىم ىشپەسە, ءبىر قازان ءسۇت قايدا كەتكەن؟». ءماسەلە, مىنە, وسى ساۋالعا بەرىلەتىن جاۋاپتا. «كوبەلەك كەلىپ كۇمپ ەتىپ, كوبىگىن ءىشىپ ول كەتتى. جاپالاق كەلىپ جالپ ەتىپ, جارىمىن ءىشىپ ول كەتتى. قارعا كەلىپ قارق ەتىپ, قالعانىن ءىشىپ ول كەتتى. ساۋىسقان كەلىپ ساڭق ەتىپ, سارقىپ ءىشىپ ول كەتتى. قىرعاۋىل كەلىپ قيقۋ ساپ, قازان ءتۇبى قاسپاعىن قىرناپ ءىشىپ ول كەتتى», دەيدى مىسال.
ايتايىن دەگەنىمىز, تەندەردەگى قىرۋار قارجى دا قازانداعى ءسۇت سياقتى, ءبىر قاراعانىڭشا «قاسپاعى» دا قالمايدى. بۇگىندە ۇلكەندى-كىشىلى, ۇزىندى-قىسقالى, جۋاندى-ءجىڭىشكەلى, ءبىلىمدى-ءبىلىمسىز اكىمقارالار مەن كاسىپكەرلەردىڭ ەل قارجىسىنا قول سالۋعا ۇيالمايتىندارى سونشا, الاقانداي اۋىلداعى جۇزشاقتى وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا ميللياردقا جۋىق تەڭگە ءبولىپ, «مىرزالىق» تانىتا باستاپتى. نەگە؟ ويتكەنى, ميللياردتىڭ جارىمى «شاپكى», «پروتسەنت» دەگەن ءۇپى-سۇپىمەن «جاپالاقتاردىڭ» جەمساۋىنا, «قارعالاردىڭ» قارنىنا كەتەدى. قالعانىن «ساۋىسقاندار» مەن «قىرعاۋىلدار» بولىسەدى. كولبەڭدەگەن «كوبەلەكتەر» دە قۇر قالمايدى. ال اڭقاۋ حالىقتىڭ تالان-تاراجعا ۇشىراعان بۇل قارجىسىنا ءبىر ەمەس, بىرنەشە مەكتەپ سالۋعا بولادى. ءسويتىپ, الەۋمەتتىك جوبا «ايدالادا اق وتاۋ, اۋزى-مۇرنى جوق وتاۋدىڭ» كەبىن كيىپ, قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي ءبىردەڭەگە اينالادى. ايتپەسە, قارجى «تاپشىلىعىنان» جۇمىس كەيىنگە ىسىرىلادى. ءمۇلدە توقتاۋى دا مۇمكىن. بۇل كەزدە, ارينە, الگى ءبىر-بىرىمەن سىبايلاس ءۇلكەندى-كىشىلى, ۇزىندى-قىسقالى, جۋاندى-ءجىڭىشكەلى, ءبىلىمدى-ءبىلىمسىز اكىمقارالار مەن كاسىپكەرلەر مايى تامشىلاعان قولدارىن جالاپ, كەلگەن جاعىنا اسىعىس-ۇسىگىس تايىپ تۇرادى.
مىنە, وسىدان كەيىن ەسىڭە تۇبىندە قاسپاعى دا قالماعان ءبىر قازان ءسۇت تۇسپەگەندە قايتەدى, ەندى؟
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
جامبىل وبلىسى.