كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءور التايدىڭ تورىندە ورنالاسقان شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جۇمىس ساپارىمەن بولدى. ەجەلدەن ەلىمىزدىڭ ءوندىرىستى, ونەركاسىپتى ءوڭىرى سانالاتىن بۇل وبلىس قازىر دە وسى سالالاردىڭ كوشباسشىسى بولىپ وتىر.
ءبىر جىلدىڭ ىشىندە زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان 898 ءۇيلى ءۇش اۋىل سالعان دا بىردەن-ءبىر وبلىس وسى. سونىڭ ىشىندە تارباعاتاي اۋدانىنىڭ جانتىكەي جانە كوكجىرا اۋىلدارى جارتى جىلدا قالپىنا كەلتىرىلسە, وسكەمەن قالاسىندا «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جاڭا اۋىل تۇرعىزىلدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ شىعىسقا جاساعان جۇمىس ساپارى دا وسى اۋىلدىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدەن باستالدى. بۇل اۋىل قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنە 2010 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3,9 ملرد. تەڭگە قاراجات بولىنگەن ەكەن. قازدىڭ بالاسىنداي جاسىل توبەلى بىركەلكى ۇيلەر انادايدان كوز تارتادى. وسى اۋىلعا قوسا جالپى سانى 363 تۇرعىن ءۇي, 600 ورىندى مەكتەپ پەن 280 ورىندى بالاباقشا قۇرىلىسى دا بىرگە ءجۇرىپ جاتىر.
بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىسى تولىق اياقتالعان 30-دان استام ۇيدە جاڭا تۇرعىندار تۇرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى نۇرباقىت اتان ۇلىنىڭ وتباسى ەكەن. 2007 جىلى قىتايدان اتامەكەنگە ورالعان ونىڭ وتباسىندا بۇرىن ءتورت قىز بولعان كورىنەدى. ءبارى دە باقۋات, امان-ەسەن ەرجەتكەن. ەندى تۋعان ەلدىڭ ءتۇتىنى جاعىپ, 2008 جىلى وتباسى كوپتەن كۇتكەن ۇلكەن قۋانىشقا كەنەلىپ, ۇلدى بولىپتى. نۇرباقىتتىڭ ءوزى وسى اۋىلدىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالىپ, قۋانىشتارى قۋانىشقا قوسىلۋدا ەكەن. ماماندىعى زاڭگەر ول قىتايدا دا وسىنداي قىزمەت اتقارىپتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى شاڭىراقتا بولىپ, ولاردىڭ قۋانىشتارىنا قۇتتى بولسىن ايتتى. كىشكەنتاي ەسىل دە تالپىنىپ, پرەزيدەنت اتاسىنا قازاقشا قول بەرىپ جاتتى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى شىعىس قازاقستانعا جالپى سانى 49 مىڭداي ورالمان كەلگەن ەكەن, سونىڭ 68 پايىزى قىتايدان, 24 پايىزى موڭعوليادان ورالعاندار كورىنەدى. ەلباسىنىڭ ساپارى ناۋرىز تويى كۇندەرىندە بولعانىن پايدالانعان ولار ورالماندار اۋىلىن مەرەكەدەگىدەي بەزەندىرىپ, ءان مەن كۇيگە بولەپ جىبەردى. سونىڭ ىشىندە موڭعوليادان كەلگەن ورالمان نۇرتاي تىلەۋجان ەلباسىنا اق دومبىرامەن اق جۇرەكتەن شىققان ارناۋىن ايتتى.
وسىدان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ كورتەجى «شىعىس-ءسۇت» زاۋىتىنا بەت الدى. بۇل جەردە ەلباسىن كورپوراتسيانىڭ باسشىسى سەيىلجان سايلاۋباەۆ قارسى الىپ, اتقارىپ جاتقان ىستەرىمەن تانىستىردى. وسىدان 11 جىل بۇرىن ىسكەر ازامات ۆاسيلەۆكا اۋىلىنداعى شاعىن زاۋىتتى ساتىپ العان. ول كەزدە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ءۇش ءتۇرىن عانا شىعاراتىن. ارادا ءۇش جىلدان كەيىن س.سايلاۋباەۆ ۇلان اۋدانىنداعى ۋكراينكا اۋىلىنداعى ءسۇت زاۋىتىنا قارجى سالىپ, ونىڭ تەحنولوگياسىن جاڭارتا باستادى. ودان كەيىن ۇلكەن نارىنداعى, زىريان قالاسىنداعى ءسۇت زاۋىتتارىنا دا جان بىتىرگەن ازامات قازىر ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ءسۇت وندىرەتىن زاۋىتقا قول جەتكىزىپ, ونىمدەرىن الماتى وبلىسى, سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىنا, رەسەيدىڭ التاي ولكەسىنە جونەلتۋدە.
– وزدەرىڭىز مال ءوسىرىپ, شابىندىق پەن جايىلىمدىققا يە شىعارسىزدار؟ – دەپ سۇرادى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
– قازىر بىزگە قاراستى قوجالىقتاردا 5380 ءىرى قارا, ەكى مىڭعا تارتا ساۋىن سيىر, 16 مىڭ گەكتاردان اساتىن جايىلىمدىق, 17 مىڭ گەكتار ەگىستىگىمىز بار. مالعا قاجەتتى جەم-ءشوپتى ەشكىمگە قول جايماي ءوزىمىز دايىنداپ الامىز, – دەپ جاۋاپ قاتتى س.سايلاۋباەۆ.
بۇدان كەيىن ەلباسى ءسۇت كلاستەرىن قۇرۋ جونىندە قانداي ىستەر تىندىرىلىپ جاتىر دەگەن ساۋال قويدى. ءسۇت كلاستەرىن قۇرۋ كاسىپورىننىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشقان سىڭايلى. اسىل تۇقىمدى سيىرلاردى ءوسىرۋ, ءسۇتتىڭ ساپاسى مەن ودان جاسالعان ءسۇت تاعامدارىنىڭ ساۋدا ورىندارىندا جاتىپ قالماۋى ءۇشىن كورپوراتسيا جاڭا باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىر ءبىر وسكەمەننىڭ وزىندە 1200 دۇكەن «شىعىس-ءسۇتتىڭ» تاعامدارىن ساتىپ السا, سەمەيدىڭ 500 دۇكەنى وسى كاسىپورىننىڭ ونىمدەرىن تۇرعىندارعا ساتۋدا.
ءسۇت زاۋىتىنىڭ كەڭ فويەسىندە شىعىس ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالى, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياق الىسى تۋرالى دەرەكتەر ەكراننان كورسەتىلدى. ەلباسى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ جۇمىسىنا ريزالىعىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن ەلباسى قۇس فابريكاسى, بۇقتىرما تسەمەنت زاۋىتى, «ازيا اۆتو» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جۇمىستارىمەن تانىستى. «ازيا اۆتو» اق پرەزيدەنتى ەرجان مانديەۆ قازىر كاسىپورىندا كولىكتەردىڭ وننان استام ءتۇرىنىڭ شىعىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ KIA ماركالى كولىگىنىڭ ءدال قازىر جەتى ءتۇرى شىعارىلىپ جاتىر.
– قازاقستاننىڭ ءوز اۆتوكولىگى ساپالى بولۋى ءتيىس, بولاشاقتا تەتىكتەن باستاپ قورابىنا دەيىن وزىمىزدە قۇراستىرساق ۇتامىز, – دەدى ەلباسى.
– امانشىلىق بولسا, قۇراستىرۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. جىل اياعىنا دەيىن كولىكتەردىڭ تاعى بىرنەشە ءتۇرىن شىعارساق دەگەن وي بار, – دەدى ەرجان مانديەۆ.
– بيىل ەلىمىز ءۇشىن ەلەۋلى وقيعا, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. ءار وبلىس ءوز ءمۇمكىندىكتەرىنە قاراي تالپىنىس جاساۋدا. ماسەلەن, شىعىستا كوپ ىستەر اتقارىلىپ جاتقانىن بىلەمىز. وتكەن جىلى تارباعاتايداعى تابيعات اپاتى كەزىندە ون ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولدىك. حالىق تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى. قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ باستى مىندەت. مىنە, بۇگىن جاڭا ءسۇت زاۋىتىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستىق. ەت پەن ءسۇتتى قاشانعى شەتەلدەردەن تاسيمىز. دەمەك, مال باسىن كوبەيتىپ قانا قويماي كلاستەردى دامىتۋ قاجەت, – دەدى ەلباسى شارۋا قوجالىقتارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە.
قوجالىق يەسى مۇحيتجان تۇماباەۆ كورسەتىپ وتىرعان قامقورلىعى ءۇشىن ەلباسىنا العىسىن ايتتى. ولار مەملەكەتتەن ارزان نەسيە الىپ, قوندىرعىلاردى ورناتا باستاعان.
– قازىر ءبىزدىڭ قوجالىقتا 5700 ءىرى قارا بار, ونىڭ 1700-ءى سيىر. «سيممەنتال» تۇقىمدى سيىردىڭ ورنىندا ءسۇتتى مول بەرەتىن امەريكانىڭ «ايشيرا» اسىل تۇقىمدى ساۋىن سيىرىن ءوسىرىپ جاتىرمىز. ونىڭ ارقايسىسى جىلىنا 6200 ليتردەن ءسۇت بەرەدى. اسىل تۇقىمدى بۇزاۋلاردى باسقا قوجالىقتارعا ساتىپ جاتىرمىز, – دەدى شەمونايحا اۋدانىنداعى «قامىستى» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير اكۋلوۆ.
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى قازاقستان حالقى كىشى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلدەرىمەن سپورت سارايىندا بولعان كەزدەسۋمەن قورىتىندىلاندى. مۇندا ۇلتتىق مادەني ورتالىقتار جانىنداعى شىعارماشىلىق ۇجىمدار ۇلكەن كونتسەرتتىك باعدارلاما دايىنداعان ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا كاسىبي ونەرپازدار دا وزدەرىنىڭ شەبەرلىكتەرىن كورسەتىپ جاتتى.
مەرەكەدەگىدەي بەزەندىرىلگەن, كوركەم كەڭ سارايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەپ, جينالعانداردى ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى. اسقاق التايدىڭ توڭىن جىبىتكەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ەجەلدەن ەلدىك پەن ءبىرلىكتىڭ مەيرامى سانالعان. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلگەن, ەلىمىز ىرىزدىققا كەنەلگەن بۇل كۇن بارشا ىزگىلىكتىڭ باستاۋى, جاقسىلىقتىڭ جارشىسى. سوندىقتان ادامزاتتى ءدىن مەن ۇلتقا بولمەيتىن ناۋرىز ەلدىك مەرەكەگە, بارشامىزعا ورتاق قۇندىلىققا اينالدى. بۇگىنگى سالتاناتتى شارا سونىڭ ايقىن ايعاعى, دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ ءسوزىن: «ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز ۇقساس, تاريحىمىز ورتاق, وتانىمىز جالعىز, بولاشاعىمىز ءبىر. ءبىز جارقىن بولاشاققا بىرگە بارامىز, جاڭا ءداۋىردىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز. ەندەشە, جاسامپازدىق جارشىسى ناۋرىز مەيرامى قۇتتى بولسىن, جاڭا جىل جاقسىلىعىمەن كەلسىن», دەپ اياقتادى.
جاقسىباي سامرات, وڭداسىن ەلۋباي, سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
