الماتى مەتروسى

ءبىرىنشى تارماعىنىڭ ەكىنشى كەزەگىندەگى قۇرىلىس باستالدى! الماتى مەتروسىنىڭ قۇ­رىلىسى اياقتالىپ قالعانىن جانە ول تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قالا­لى­قتاردىڭ يگىلىگىنە بەرىلۋى تيىستىگىن بۇعان دەيىن حابار­لا­عانبىز. ەندى وڭتۇستىك استانادا مەترونىڭ ءبىرىنشى تار­ماعىنىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. كەشە, ياعني 25 ناۋرىزدا الماتى قالاسىنىڭ اكىمى اح­مەتجان ەسىموۆ قۇرىلىسى 22 جىلدان بەرى ءجۇرىپ كەلە جاتقان مەتروپوليتەن جاع­دايى­مەن تانىسىپ, سونىمەن قاتار ءبىرىنشى كەزەكتىڭ, ەكىنشى كەزەكتىڭ قۇرىلىسىنىڭ باس­تا­لۋىنا كۋا بولدى. جۋرناليستەرمەن بىرگە جەر استىنا تۇسكەن اكىم باق وكىل­دەرىنە قۇرىلىس جۇمىستارى قاتاڭ كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ, كەرەكتى قۇرال-جابدىقتار دەر كە­زىندە جەتكىزىلىپ جاتقانىن ءما­لىمدەدى. «بايقوڭىر» ستان­سا­سىنان باسقا بارلىق بەكەتتەردە ارلەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعان. ينجەنەرلىك جەلىلەر تۇگەل جاساقتالىپ, سىناق­تار جۇرگىزىلگەننەن كەيىن, ال­دىن الا ۋادە ەتىلگەندەي, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي الماتىلىق مەترونىڭ ال­عاشقى پويىزى جولعا شىعا­تىن بولادى. ءبىرىنشى تارماق­تىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلى­سىنا قازاقستان ۇكىمەتى 2,2 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قا­راجات بولگەن. ءدال قازىرگى كۇن­دەرى مەتروپوليتەننىڭ ەكىنشى كەزەگىنىڭ ەكى ستانساسىنىڭ قۇ­رى­لىس جوباسى اياقتالۋعا جاقىن. احمەتجان ەسىموۆ مەترو­نىڭ تيىمدىلىگى تارماقتاردىڭ قاشىقتىقتاردى قامتۋى مەن وتكىزۋ قابىلەتىنە تىكەلەي ءتاۋ­ەل­دى ەكەندىگىن اتادى. الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا, جەر استى كولىگى تاۋلىگىنە 300 مىڭداي جولاۋشىنى تاسۋعا قابىلەتى بار. – بۇل جەر ۇستىندەگى كو­لىكتەردىڭ جۇكتەمەسىن اي­تار­لىقتاي ازايتۋعا سەپتەسەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىداعى جۇمىس ساپارى كەزىندە مەترونى ءارى قاراي دامىتىپ, قۇرىلىسىن جال­عاس­تىرۋ تۋرالى باستاما­مىز­عا قولداۋ ءبىلدىردى. مەترو قۇ­رىلىسى, شىعىس اينالما جولى, گازبەن جۇرەتىن مۋني­تسي­پالدى اۆتوبۋس پاركىن قۇ­رۋ, 200-دەي جاڭا تروللەيبۋس ساتىپ الىپ, جەڭىل رەلستەگى كولىكتەردى كوبەيتۋ جونىندەگى جوبا – مۇنىڭ ءبارى قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاق­سار­تادى, دەدى الماتى قالا­سى­نىڭ اكىمى. الماتى مەتروسى جاڭا قۇ­رال-جابدىقتارمەن قامتا­ما­سىز ەتىلگەن جانە تمد-داعى ەڭ زاماناۋي جەر استى جولى بولماق. ول 29 ءتۇرلى قاۋىپ­سىز­دىك جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن لاڭ­كەس­تىك ارەكەتتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن مەترودا بەينە-باقىلاۋ ءجۇ­يەسى ورناتىلعان. وعان قوسا جولاۋ­شىلارداعى ەسىرتكى نەمەسە جارىل­عىش زاتتاردى انىق­تاي­تىن قۇرال­دار بار. قىسقاسى, جەر استى رەلستەرىندە ارقايسى­سىن­دا ۇزىن-ۇزىن ءتورت ۆاگونى بار ەلەكتر پويىزى جۇيتكيتىن بولا­دى. الماتى مەت­رو­سىن جىلجى­ما­لى قۇراممەن قام­تا­ماسىز ەتۋ­دى وڭتۇستىكورەيا­لىق «Hyun­daى» كورپوراتسياسىنىڭ ءHyundaى Rotem كومپانياسى قولعا الىپ, پويىزدار قوس رەلسكە قون­دىرى­لىپ ءبىتتى. ديزاينى ەلىمىزدىڭ كوك باي­راعىمەن ۇندەس جاسالىنعان ۆاگوندار الەمدەگى زاماناۋي مەترو پويىزدارىنا قويىلاتىن سۇرا­نىس­تارعا سايكەس كەلەدى. مۇندا جولاۋشىلار ءۇشىن جايلىلىق, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تۇگەل ەسكەرىلگەن. جولاۋشىلار ۆاگونداردان ۆاگوندارعا ەمىن-ەركىن وتە الا­دى. بۇل دا قاۋىپسىزدىك كور­سەتكىشىنىڭ باستى شارتى بولىپ تابىلادى. ەڭ باستىسى, جىل­جى­مالى قۇرامداردىڭ تەجەگىشى كو­لود­كالىق ەسكى ادىسپەن ەمەس, ديسك ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. جوعارى جىلدامدىقپەن جۇرەتىن پويىز­دى ديسك ارقىلى تەجەۋ ونىڭ دوڭگە­لەك­تەرىن ەسكىرتپەيدى ءارى شۋدى ازاي­تىپ, جوندەۋگە كەتەتىن شى­عىن­­داردى دا ايتار­لىق­تاي ازايتادى. ساعاتىنا ورتا ەسەپپەن 40 شا­قىرىمدىق جىلدامدىقپەن ءجۇ­رە­تىن مەترو پويىزى ءبىر مەزەتتە 940 جولاۋشى تاسىمالدايدى ءجا­نە ستانسا­لارداعى ايالداۋلاردى قوسا ەسەپتەگەندە كەلەسى باسىنا 15-20 مينوتتە جەتىپ بارادى. قا­لا تۇر­عىندارى جۇمىسقا بارا­تىن, كەشكىلىك قايتاتىن ۋاقىت­تار­دا پويىز­دار ستانسالارعا ءار 9 ءمينوت سايىن كەلەتىن بولسا, باسقا كەزدەردە ولار­دىڭ جىلجۋ ۋاقىتى ازداپ سيرەيدى. كۇن سايىن ءوسىپ كەلە جاتقان مەگاپوليستەگى العاشقى كەزەڭ­نىڭ 7 بەكەتىمەن الماتىنىڭ كو­لىك كەپتەلىسى, جولاۋشى تاسى­ما­لى ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس­تىگى ايتىلىپ كەلگەن. ەندىگى جەردە مەترو قۇرىلىسىن ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا قازىر اباي داڭعىلىنان باستاپ قال­قا­مان-3 شاعىن اۋدانىنا دەيىن جانە «رايىمبەك باتىر» ستانسا­سىنان باستاپ «الماتى-1» ۆو­ك­زا­لىنا دەيىن جەر استى جولىن سالۋ قولعا الىنباق. مەترونىڭ ەكىنشى كەزەگىن «دۋمان» شاعىن اۋ­دانىنان باستاپ ورتالىق سايا­باققا دەيىن سالۋ جوسپارلانۋدا. مەترو قۇرىلىسىنىڭ سمەتا­لىق قۇنى 163,115 ميلليارد تەڭ­گەنى قۇرايدى. وسى كۇنگە دەيىن 138,898 ميلليارد تەڭگە يگەرىلگەن. 2008-2010 جىلدار ارا­لى­عىن­دا مەترو قۇرىلىسىنا 81,246 ميلليارد تەڭ­گە جۇمسالدى. وسى­لايشا الدىڭعى 22 جىلعا قاراعاندا, سوڭ­عى ءۇش جىلدا قۇرىلىس-مون­تاج­داۋ جۇ­مىس­­­تارى­نىڭ باسىم بولىگى اياقتالدى. ايناش ەسالي, الماتى.