عاني جاققان الاۋ

بۇل ماقالانى جازۋ ويىمدا جوق ەدى. «ەگەمەن قازاقستاننان» جانبولات تەلەفون شالدى: – اعا, ءسىز باياعىدا, جاستار گازەتىندە ىستەپ جۇرگەن كەزىڭىزدە تاشكەنت قالاسىنا ىسساپارعا بارىپ, ارحيۆتەردى اقتارىپ, عا­ني مۇراتباەۆ قول قويعان جاستار گا­زەتى­نىڭ 1921 جىلى شىققان العاشقى سان­دا­رىن تاۋىپ, كوشىرمەلەرىن اكەلگە­نى­ڭىز­دى, سودان كەيىن بارىپ «لەنينشىل جاس» گازە­تى­نىڭ شەكەسىندەگى «1922 جىلدان شىعا باس­تادى» دەگەن دەرەكتىڭ «1921 جىلعى 22 ناۋرىزدان شىعادى» دەپ ءوز­گەر­تىلگەنىن بىلەتىن ەدىك. سول وقيعالار تۋ­رالى ماقالا جازىپ بەرۋىڭىزدى سۇراي­مىز, – دەدى. – اپىراي, جاستار گازەتىنىڭ دە 90 جىلدىعى كەلىپ قالعان ەكەن عوي. جازىپ بەرەيىن, – دەدىم مەن ويلانىپ. كوڭىلىمدە كوپ سۋرەتتەر ءتىرىلىپ جۇرە بەردى... ەڭ اۋەلى «لەنينشىل جاس» تۋ­رالى ويلار كەلدى. بۇل گازەت وسىن­داي اتپەن شىعىپ, ءجۇز­دە­گەن مىڭ دانا تيراجبەن كەڭىنەن تا­را­عان كەشەگى كەڭەس وكىمەتى زا­مانىندا قازاق جاستارىنىڭ تالاي بۋىنىن ادالدىققا, ەڭ­بەك­­سۇي­گىشتىككە, ادامگەرشىلىككە, يما­­ن­­دىلىققا, قايىرىمدىلىققا, ۇل­ت­جاندىلىققا, ءوتانسۇي­گىش­تىك­كە ءتار­بيەلەگەن كوپشىلىكتىڭ ءسۇ­يىكتى گازەتى بولعان ەدى-اۋ. ونىڭ ەڭ العاشقى رەداكتورى عاني مۇ­رات­باەۆ, جاۋاپتى حاتشىسى ءىلياس جان­سۇ­گىروۆ ەكەنى بەلگىلى. ال ەندى ءبىز اڭگىمە قىلعالى وتىر­­عان 60-شى جىلدار­دىڭ ەكىنشى جار­تى­سىن­دا­عى رەداك­تور­ى سول كەزدە دە, ودان كەيىنگى ونداعان جىل­داردا دا قازاق جۋرنا­ليس­تي­كاسى سالاسىنداعى شىن ءما­نىندەگى رەداكتورلىق ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق تا­لان­تى­مەن تا­نىل­عان شەرحان مۇرتازا اعا­مىز بو­لاتىن. تەلمان جان­ۇزاقوۆ دەگەن ورىسشا دا, قازاقشا دا بىردەي جازاتىن, قالامى جۇردەك, كۇلكىسى دە, جانى دا تازا, جاستارعا ىلعي قامقورلىق جاساپ جۇرەتىن تاعى ءبىر اعامىز رەداكتوردىڭ ورىن­با­سارى بولدى (كەيىن ول «پراۆدا» گازەتىنىڭ قازاقستانداعى ءتىلشىسى قىز­مەتىن اتقار­دى). كيىمىنە كىرشىك جۋىت­پاي, تالعام­مەن, سانمەن كيىنەتىن, ۇزىن بوي­لى­, سىم­باتتى, جۇرتتىڭ بارىنە ءسۇي­كىمدى, سپورت تاقىرىبىن تاماشا مەڭ­گەر­گەن, سول كەزدەگى قازاق جاستارى ءپىر تۇ­تاتىن ءابىل­سەيىت ايحانوۆ پەن ءابدى­سا­لان نۇر­ما­حانوۆتىڭ جاقىن دوسى, سو­نىمەن بىرگە قالامى دا جۇيرىك قال­دار­بەك نايمانباەۆ – گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ەدى. سونىڭ الدىندا عانا مەن «لەنينشىل جاستىڭ» قاراعاندى وبلىسىنداعى ءتىلشىسى بولىپ ءتورت جىلداي قىزمەت ات­قا­رىپ, گازەتتىڭ ستۋدەنت-جاستار ءبولى­مىنىڭ مەڭ­گەرۋ­شىسى بولىپ تاعايىندالىپ, ال­ماتى­عا قايتىپ ورالعانمىن. رەداكتسيا قىز­مەت­كەرلەرىن بىلاي قويعاندا, وبلىس­تار­داعى مەنشىكتى تىلشىلەرى دە شەتىنەن سەن تۇر, مەن اتايىن دەيتىندەي, سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن جاستار ەدى. مەملەكەت بيلىگىنە حرۋششەۆ كەلگەننەن كەيىن تسەلينوگراد بولىپ وزگەرگەن اقمولا وبلى­سى مەن تىڭ ولكەسىندە رىمعالي نۇر­­عا­ليەۆ, سەمەي وڭىرىندە رىسحان مۋسين, شىم­كەنت جاعىندا مۇحتار شاحانوۆ, قوستاناي وبلىسىندا بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, گۋرەۆ ايماعىندا انەس ساراەۆ, ورال وبلىسىندا حاميدوللا قى­دىروۆ, قاراعاندىدا مەنەن كەيىن اق­سەلەۋ سەيدىمبەكوۆ ءتىلشى بولدى. سول جىلداردا شەر­­حان مۇرتازا اعامىز باتىس وڭىرگە بار­عان ءبىر ساپارىندا فاريزا وڭ­عارسى­ن­وۆا­­نى كورىپ, ولەڭدەرىمەن, جازعان­دارى­مەن تانى­سىپ, ونى دا وبلىستاعى ءتىلشى­لەر­دىڭ قو­سىنىنا قوسىپ الدى. شى­عىس قا­زاقستان وبلىسىنان, اۋداننان «لەنينشىل جاسقا» جولداعان وچەركتەرىن وقىپ, جازعانىنا, تىلىنە قاتتى ءسۇيسىنىپ, گازەت­تىڭ جاس قىز­مەتكەرى كادىربەك سەگىز­باەۆتى ارنايى ىسساپارعا جىبەرىپ, ورالحان ءبو­كەەۆتى اۋ­داندىق گازەتتەن الما­تى­عا شا­قىرىپ, رەداكتسياعا قىزمەتكە الدى. مەن العاش گازەتتىڭ ستۋدەنت-جاستار ءبو­لىمىن باسقارعانمەن, كەيىنىرەك گازەت­تىڭ كومسومول تۇرمىسى ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋ­شىسى نۇرماحان ورازبەكوۆ, ۇمىت­پا­سام «سو­تسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە بو­لۋى كە­رەك, قىزمەتكە اۋىستى دا, جاۋاپ­تى ءبو­لىم دەپ, ەندى مەنى سول ءبولىم­نىڭ مەڭ­گەرۋ­شىلىگىنە قويدى. «لەنينشىل جاس» گازەتى­نىڭ ول جىلدارداعى ەل ىشىندەگى, حالىق اراسىنداعى بەدەلى ۇلكەن ەدى. مۇنى ونىڭ تيراجىنىڭ سول كەزدەگى جىل­دان جىلعا جەدەل قارقىنمەن ءوسىپ وتىر­عا­نى­نان دا ايقىن اڭعارۋعا بو­لادى. گازەتتىڭ سول جىلدارداعى سان­دارىن وقى­ماي-اق جاي سىدىرتا قاراعاننىڭ ءوزىن­دە دە گازەت بەتىندە جاستار تاربيەسىنە, مورالدىق-ەتيكالىق, تانىمدىق, ەستەتي­كا­لىق ماسەلە­لەر­گە, تۋعان ولكەنىڭ تابي­عا­تىنا, تاريحىنا, ادەت-عۇرىپ پەن سالت-ءداس­تۇر­گە, ادەبيەت پەن ونەرگە كوپ كوڭىل ءبولى­نىپ, ۋىتتى ماقالالار جاريالاۋمەن بىرگە جاستاردىڭ وزدەرىنە دە ءسوز بەرىپ, وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ولار­دىڭ ءوزارا قىزۋ پىكىر الىسۋلارىن ۇيىم­داس­تىرىپ وتىرۋعا دا ۇدايى نازار اۋدارىلعانى اڭعارىلادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە گازەت بەتىندە اشىل­عان ءارتۇرلى ايدارلار مەن كلۋب­تاردىڭ جۇ­مىستارى جەمىستى بولىپ, گازەت وقۋشى­لارى­نىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىر­عانى ءشۇباسىز. جوعارىدا ايتقا­نىم­داي, گازەتتىڭ قارا­عان­دى وبلىسىنداعى ءتىلشىسى قىزمەتىنەن (ول جىلدارى «لەنينشىل جاس» بىزدەردى «ءوز ءتىلشىمىز» دەپ جازاتىن) ستۋدەنت-جاستار ءبولى­مى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى بو­لىپ الماتىعا ورال­عانىمدا ءبولىمنىڭ ءوزى­نىڭ جارتىجىلدىق, توق­ساندىق جوسپار­لا­رىن­دا ۇنەمى ەسكەرىپ, قا­داعالاپ, مەزگىل-مەزگىل ارناۋلى بەتتەر بەرىپ وتىراتىن «وركەن» (جوعارى كلاسس وقۋ­شى­لارى ءۇشىن) جانە «اراي» (ستۋدەنت جانە ۋاقىت)» اتتى كلۋب­تارى بار ەدى. گا­زەت­تىڭ ادەبيەت جانە ونەر ءبولىمىنىڭ دە «لەنينشىل جاس­تىڭ» انتولو­گياسى (عا­سىر­لار, ەلدەر, اقىن­دار)», «اققۋ» («لەنيشىل جاستىڭ» ەس­تە­تي­كالىق كلۋبى), «جاس كەرۋەن» (جاس اقىن­داردىڭ ولەڭدەرىن كورنەكتى دە كولەمدى ەتىپ بەرۋ), «لەنينشىل جاستىڭ» جىر جارىسى. ءمۇشايرا» اتتى تۇراقتى اي­دارلارى بولدى. ماسەلەن, «جاس كەرۋەن» اي­دارىمەن «اشىق اسپان, البىرت الەم» دەپ ات قويىلىپ, جاڭا تالاپ, جاس اقىن رافاەل نيازبەكوۆتىڭ كولەمى گازەتتىڭ ءبىر بەتىنىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىق ولەڭدەرى, «لە­نينشىل جاستىڭ» جىر جارىسى. ءمۇ­شايرا» ايدارىمەن فاريزا وڭ­عار­سىنو­ۆا­نىڭ «مەن ساعان عاشىق ەمەس ەم...» اتتى گازەت وقۋ­شى­لا­رىن بىردەن ەلەڭ ەتكىزگەن ماحاببات, جاس­تىق جىرلارى, اقتوبە وبلى­سى­نىڭ بايعا­نين اۋدانىندا تۇراتىن جاس اقىن ەسەنباي دۇيسەنباەۆتىڭ گازەتتىڭ جارتى بەتىنە جۋىق كوڭىلدى ۇيىرەتىن كوركەم جىر­لا­رى­­نىڭ توپتاماسى, تاعى باسقالارى جارىق كور­گەن. گازەتتىڭ «سايات» اتتى, اڭشىلىق جا­يىن­دا قىزىقتى اڭگىمە شەرتەتىن, «كۇم­بەز» اتتى ارحەولوگيالىق, «قاھارمان» ات­تى ءاس­كە­ري-پات­ريوتتىق تاربيە كلۋبتارى­نىڭ جۇ­مىسى دا جەمىستى بولىپ, ۇزاق ۋاقىت گازەت بەتى­نەن ءتۇس­پەگەنى ەسىمدە. اقجان ماشانوۆ­تىڭ ءال-فا­را­بي تۋرالى ماقالاسى دا العاش جاستار گازەتىندە جاريالانىپ, كە­يىنىرەك بۇل تاقى­رىپ­قا باسقا دا ماقا­لالار ارنا­لىپ, ۇلى با­با­مىز ءوز ۇرپاعىمەن قايتا تا­بىس­قان. مۇ­قا­عالي ما­قا­تاەۆتىڭ, قادىر مىر­زا­ليەۆتىڭ, تۇ­مان­باي مول­دا­عا­ليەۆتىڭ ولەڭدەرى, قا­لي­حان ىسقاقوۆ­تىڭ, ءابىش كە­كىل­باەۆتىڭ, ءشار­بانۋ قۇمارو­ۆا­نىڭ, باسقا دا تالانتتى جاس قالامگەر­لەر­دىڭ پوۆەستەرى مەن اڭگىمەلەرى دە «لەنينشىل جاس» ارقىلى قالىڭ كوپشىلىككە مەزگىل-مەزگىل جول تارتا­تىن. سىن-سىقاقتىڭ, ساتيرانىڭ قامشىسىن ءۇيىرىپ, «سۇزەگەن ءسو­زىن» ۇيرەتىپ, وسپانحان اۋباكىروۆ گازەت بەتىنەن تۇسپەيتىن. گازەت وزىنەن ءوزى شىقپايتىنى, ونى شى­عا­راتىن جۋرناليستەر ەكەنى بەلگىلى عوي. سون­دىق­تان ءبارى بولماسا دا, سول جىلداردا گازەتتە ىستەگەن جۋرناليستەردىڭ ءبىرازىنىڭ اتى-جوندەرىن اتاي كەتسەم, ارتىق بولمايتىن سەكىلدى. مەن ءوزىم گازەتكە ارالاسقان العاشقى جىلدارداعى ونىڭ بەلدى قىزمەتكەرلەرى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ, بەك توعىسباەۆ, قاليحان ىسقاقوۆ, بەكەجان تىلەگەنوۆ, بەكمىرزا بايماحانوۆ, بەكەن ابدىرازاقوۆ, تاۋپيح سار­با­قانوۆ, ابىقۇل يبراگيموۆ, تۇتقاباي يمانبەكوۆ, قارسىباي قاسىمبەكوۆ, ساڭگەرەي ءتاجى­عۇلوۆ, تاڭاتقان رساەۆ سياقتى جۋرناليس­تەر­دىڭ ورنىنا ءوز كەزەگىمەن بايمولدا مۋسين, ماتكەرىم اكىمجانوۆ, ورازبەك سارسەنباەۆ, انەس ساراەۆ, فەرماحان شوەۆا, احات جاق­سى­­باەۆ, ورالحان بوكەەۆ, ساعات اشىمباەۆ, سەرىك ءابدىرايىموۆ, تولەن قاۋپىنباەۆ, كارىباي احمەتبەكوۆ, ءرا­شيت راحىمبەكوۆ, قۇرمان­عازى مۇستافين, قۋانىشباي قۇرمانعاليەۆ, جانات ەلشىبەكوۆ, ورىسباي ابدىلداەۆ, كەڭ­شىلىك مىرزا­بەكوۆ, بەرىك شاحانوۆ, ىرىم كە­نەنباەۆ, ەرنست تورەحانوۆ, ماعيرا قوج­اح­­مەتوۆا, جاقاۋ ءداۋ­رەنبەكوۆ, جۇماگۇل سول­­تيەۆا, مارات قابانباەۆ, الاشىباي ەسماعام­بەتوۆ سياقتى جاستار كەلگەن-ءدى. جەل­اياق سۋرەتشىمىز سەز ءباسى­بەكوۆ سۋرەت ءتۇسىرۋ­دەن شارشاماسا, ءبۇبى­حان بايتىلەسوۆا اپايى­مىز تو­پىرلاپ كەلىپ جاتا­تىن وقۋشىلار حات­تارى­نىڭ بىردە-ءبىرى نازاردان تىس قال­ماۋىن قاتتى قاداعالايتىن. ەندى «لەنينشىل جاس» گازەتى جاسىنىڭ ءبىر جىلعا قالاي ۇزارتىلعانى جايىندا. ول جىلداردا گازەتتىڭ شىعا باستاعان مەرزىمى 1922 جىل دەپ كورسەتىلىپ كەلگەنىن جو­عارىدا ايتىپ وتتىك قوي. سودان, مەن گازەت­تىڭ كومسومول تۇرمىسى ءبولىمىن باسقارىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە, بولىمگە قىزىل شىرايلى, شۇيدەلى, قاي ۋاقىتتا كورسەڭ دە كويلەگىنىڭ جوعارعى تۇيمەسىن اعىتىپ تاستاپ, قىزارا ءبورتىپ, بۋسانىپ جۇرەتىن سەيىلحان اسقاروۆ دەگەن جۋرناليست اعا­مىز كەلدى. ول ماقالالارىن ەكى تىلدە جازا بەرەتىن. كومسومولدىڭ تاريحىن, عاني مۇرات­باەۆ­تىڭ, ءاليا مەن مانشۇكتىڭ ومىرلەرىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرەتىن. – مەن سەندەرگە ءوزىم تاپقان ولجامدى كورسەتىپ, قىزىقتى دەرەك ايتقالى كەلدىم, – دەدى ول بىردەن. ءسويتتى دە قولىنداعى الىپ كەلگەن قاعازىن مەنىڭ ستولىما جا­يىپ سالدى. جازۋى ارابشا, ەسكى ءبىر گازەت­تىڭ فوتوكوشىرمەسى ەكەن. – سەن ارابشا ەسكى جازۋدى وقي الاسىڭ با؟ – دەپ سۇرادى. – جوق, – دەدىم ىشتەي وكىنىشپەن. – مىناۋ 1921 جىلى تاشكەنتتە شىققان, رەداكتور رەتىندە عاني مۇرات­باەۆ قول قويعان «جاس الاش» گازەتىنىڭ ءنومىرى ەكىنشى سانى. مۇنىڭ ءبىرىنشى جانە وزگە ساندارى ءازىر مەنىڭ قولىمدا جوق. وسىعان قاراعاندا سىزدەر گازەت­تەرىڭىزدىڭ شىعا باستاعان ۋاقىتىن «1922 جىلدان بەرى» دەپ قاتە كورسەتىپ جۇرسىزدەر, – دەدى ول. – مىناۋىڭىز توسىن دەرەك ەكەن, – دەدىم مەن بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ. مەنىڭ ۇنىمنەن وسى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن بىلۋگە قۇمارلىقتى اڭعاردى ما, سەيىلحان اعامىز عانيدىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى ءوزى تاپقان تىڭ دەرەكتەردى, عانيدى بىلەتىن كوزى ءتىرى بىرنەشە ادام­داردى قالايشا ىزدەپ تاپقانىن, ولاردان ەستىگەن اڭگىمەلەرىن كوسىلتىپ ايتا جونەلدى. – وسىلاردىڭ بارلىعىن كەيىن بىزگە ماقالا ەتىپ جازىپ بەرەسىز عوي, – دەدىم مەن. – جازىپ بەرەمىن, – دەدى ول ۋادە ەتىپ. رەسەيدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى سياقتى قازاق دالاسىندا دا ۇلكەن وزگەرىستەر جۇزەگە اسا باستاعان جيىرماسىنشى جىل­دار­دىڭ باس كەزىندە قۇيرىقتى جۇلدىزداي جارق ەتىپ, تەز جانىپ, تەز سونگەن, ەرتە ەسەيىپ, ەر جەتكەن, نەبارى جيىرما ءۇش جىل عانا عۇمىر كەشكەن, بىراق سول از عانا عۇمىرى ىشىندە ءوزىنىڭ ەلى, حالقى ءۇشىن بيىك ارمانداردى نىسانا ەتىپ, بويىنداعى كۇش-جىگەرىن اياماستان, جالىنداي جانىپ كۇ­رەس­كە شىققان, قىرانداي قالقىپ بيىككە كوتە­رى­لىپ, 20-22 جاسىندا (1922-1924 جىل­دار­دا) رەسەي كوممۋنيستىك جاستار وداعى ورتالىق كومي­تەتىنىڭ بيۋرو مۇشەسى, كوممۋنيستىك جاستار وداعى ورتا ازيا بيۋ­رو­سىنىڭ العاشقى ءتور­اعاسى, كوممۋنيستىك جاستار ينتەر­نا­تسيونالى اتقارۋ كو­ميتەتى­نىڭ شىعىس ەلدەرى جاستارى اراسىنداعى جۇ­مىس ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى بولىپ قىز­مەت ات­قا­رىپ ءجۇر­گەندە وكپە اۋرۋىنان قاي­تىس بولىپ, ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيرا­تى­نا جەرلەنگەن عاني مۇ­راتباەۆتىڭ ءومىرى راسىندا دا جاستارىمىز ءۇشىن ۇلگى-ونەگە بولۋمەن كەلەدى. 1967 جىلى 31 قازاندا قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىن حال­قى­مىزدىڭ تاعى ءبىر اياۋلى ازاماتى وزبە­كالى جانىبەكوۆ باسقا­رىپ تۇرعان كەزدە شىم­كەنت قالاسىندا عاني مۇراتباەۆقا ەس­كەرتكىش اشىلۋى دا رەسپۋبليكا ءومىرىن­دەگى ەلەۋلى وقيعا بولىپ ەدى. – عاني 1921 جىلى نەبارى ون توعىز جاسىندا اۋەلى سامارقاند ولكەلىك كومسومول كوميتەتىنىڭ, ودان سوڭ تۇركىستان رەسپۋبلي­كاسى كومسومول ۇيىمى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان. ءدال سول كەزدە ول تاشكەنتتە «جاس الاش» گازەتىن ۇيىمداستىرىپ, ونىڭ تۇڭعىش رەداكتورى دا ءوزى بولعان, – دەدى سەيىلحان اسقاروۆ. – ءسىز مىنا قولىڭىزداعى گازەتتىڭ كوشىرمەسىن ماعان قالدىرىپ كەتىڭىز. ءبىز ونداعى جاريالانعان ماقالالاردى قازىرگى قارىپتەرىمىزگە اۋدارىپ باستىرىپ, وقىپ كورەيىك. سودان سوڭ مەن ولاردى شەراعاڭا كورسەتەيىن. اقىلداسايىق, – دەدىم مەن. گازەتتىڭ سول سانىنىڭ ماتەريالدارىن ءتۇ­گەل وقىپ, گازەتتى مۇقيات قاراپ شىققان شەراعاڭ: – سەن تاشكەنتكە ىسساپارعا بارىپ قايت. ارحيۆتەردى اقتار. «جاس الاشتىڭ» تابىل­عان ساندارىنىڭ بارلىعىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ (ول جىلداردا كسەروكس دەگەنىڭىز جوق قوي), كوشىرمەسىن اكەل, – دەدى. سودان مەن تاشكەنت قالاسىنا اتتا­نىپ كەتتىم. ءبىر اپتا ءجۇرىپ, سونداعى مەم­لەكەتتىك ارحيۆتەن «جاس الاشتىڭ» عاني مۇراتباەۆ قول قويعان العاشقى ءبىراز سان­دارىن تاپتىم. ولارداعى ماتە­ريال­داردى كيريلليتسا قارپى­مەن قايتا باس­تى­رىپ العان سوڭ شەراعاڭ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنە اپا­رىپ, ۇگىت جانە ناسيحات ءبولى­مىندە جۇمىس ىستەيتىن شەريازدان ەلەۋكەنوۆ, ساپار بايجانوۆ, كا­كىم­­جان قازىباەۆ اعالارىمىزعا كور­سەتىپ, سولارمەن اقىل­داستى. ساپار مەن كاكىم­جان اعالاردىڭ وزدەرى دە 50-ءشى جىل­داردىڭ اياعىنداعى «لەنينشىل جاستىڭ» تۇلەك­تەرى ەدى. ول جىلداردا «الاش» دە­گەن ءسوزدى ايت­تىر­مايتىن. سوندىقتان ولار ويلاسا كەلە بۇل ءما­سەلەنى ءماس­كەۋدەگى كىتاپ پالاتا­سى ارقىلى شەشكەندى دۇرىس كورەدى. كىتاپ پالا­تاسىنا تەلەفون سو­عى­لىپ, حات جا­زى­لىپ, «بىزدەردىڭ رەس­پۋبليكالىق جاستار گازەتىنىڭ شىعا باس­تاعان ۋاقىتى قا­تە كورسەتىلىپ ءجۇر, وسى­­نى دۇرىس قال­پى­نا كەلتىرۋگە كو­مەك­تە­سى­ڭىزدەر» دەگەن ءوتى­نىش ايتى­لا­دى. ولار­­دان ءتيىستى جاۋاپ الىن­عان سوڭ, 1967 جىلعى 22 يۋل كۇنگى (ول جىل­داردا اي ات­تارى تەك ورىسشا اتا­لا­تىن) «لە­نينشىل جاس­تىڭ» № 142 سا­نىندا گازەت ءوزىنىڭ شى­عا باس­تاعان ۋا­قى­تىن شىن­­دىققا ساي قال­پىنا كەلتىرىپ, ءبىرىنشى بەتىنىڭ ەتەك جا­عىنا «وقۋشىلار نا­زا­رىنا» دەگەن اتپەن شاعىنداۋ ما­قا­لا باسقان. وندا بى­لاي دەلىنگەن: «قۇرمەتتى وقۋشى! بايقادىڭ با, ءوز گازەتىڭنىڭ بەتىندە بۇگىن ءبىر وزگە­شەلىك بار. بۇعان دەيىن «گازەت 1922 جىل­دان شىعادى» دەپ جا­زى­لىپ كەلگەن ەدى. سول دەرەك ەندى وزگەرىپ وتىر. قالايشا؟ جاقىندا رەداكتسيا بۇكىلوداقتىق كىتاپ پالاتاسىنىڭ كۇندەلىكتى باس­پا­سوز­دى بيب­ليو­گرا­فيا­لىق تىركەۋ ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى م. بيريۋكوۆادان حات ال­دى. وندا بىلاي دەلىنگەن: «بۇكىل­وداق­تىق كىتاپ پالا­تا­سىن­داعى دەرەكتەر بو­يىنشا «لەنينشىل جاس» گازەتى قازىرگى كورسەتىلىپ جۇرگەندەي 1922 جىل­دان ەمەس, 1921 جىلعى 22 مارتتان باستاپ شىققان». وسىعان بايلانىستى رەداكتسيا قىز­مەت­كەرى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك رەسپۋب­لي­كا­لىق كىتاپ پالاتاسىندا بولىپ, وندا اعا بيبليوگراف ر. تورەگەلديەۆا جولداسپەن اڭگىمە­لەس­تى. قولدا بار ءتيىستى دوكۋمەنتتەردى قاراپ, گازەتتىڭ قاي مەزگىلدە شىققانىنا انىق كوز جەتكىزدى. سونى­مەن قاتار رەسپۋبليكالىق ا.س.پۋشكين اتىنداعى كوپشىلىك كىتاپحانا­سىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جازبالار قورىندا ساق­تاۋلى تۇرعان وسى گازەتتىڭ العاشقى جىلدارداعى ساندارى دا جوعارىداعى جاڭا دەرەكتى تولىق انىقتاي ءتۇستى. ءيا, سونىمەن, سوڭعى انىقتاۋلارعا, سونى دەرەكتەرگە سۇيەنە كەلە, گازەتتىڭ ال­عاشقى سانى 1921 جىلعى 22 مارتتا شىققانى بەلگىلى بولدى. قازاق جاستارىنىڭ تۇڭعىش گازەتى «جاس قايرات» دەگەن اتپەن قىزىلوردا قالاسىندا 1923 جىلعا دەيىن, ودان سوڭ ورىنبوردا شى­عىپ تۇرعان. ال 1924 جىلدىڭ فەۆرالىنەن 1925 جىلدىڭ دەكابرىنە دەيىن «لەنينشىل جاس» دەگەن اتپەن «ەڭبەكشى قازاق» (قا­زىرگى «سوتسياليستىك قازاقستان») گازەتىنىڭ ءتور­تىنشى بەتىندە باسىلىپ كەلگەن. سودان سوڭ 1926 جىلدىڭ 30 وكتيابرىنە دەيىن قاي­تا­دان «جاس قايرات» اتالعان. ال 1927 جىلدىڭ 22 سەنتيابرىنەن بەرى «لەنينشىل جاس» اتالىپ كەلەدى. و باستا ايىنا, اپتاسىنا ءبىر رەت, ەكى رەت بەت شىعاتىن بولسا, قازىر «پراۆ­دا­نىڭ» فورماتىمەن تولىق ءتورت بەت بولىپ, اپتاسىنا بەس رەت باسىلادى. «لەنينشىل جاستىڭ» 1950 جىلدارعا دەيىنگى ءبىر جولعى تيراجى 15-20 مىڭ دانادان ارتىپ كورمەسە, 1956 جىلى 40 مىڭعا, 1960 جىلى 70 مىڭعا, ال قازىر 185 مىڭعا جەتىپ وتىر. 1930 جىلدارى رەداكتسيا جىل سايىن كوپ دەگەندە 700-800 حات السا, قازىر حات سانى 15000-نان اسىپ وتىر. سونىمەن, دوستار, گازەتىمىزدىڭ تۋ­عان كۇنى ءدال انىقتالدى. رەداكتسيا وسى ءما­سە­لەگە بايلانىستى كوپ كومەك كور­سەتكەن بۇكىلوداقتىق كىتاپ پالاتاسى مەن قازاق رەسپۋبليكالىق كىتاپ پا­لاتاسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىنە راحمەت ايتادى.» جانە ءبىر نازار اۋداراتىنى گازەتتە وسى ماقالاعا قوسا گازەتتىڭ «جاس قايرات» دەگەن اتپەن شىققان سول جىل_دارداعى ءبىر ءنومىرىنىڭ ءبىرىنشى بەتى­نىڭ اتاۋى, انش­لا­گى بار جوعارعى جاعىنىڭ فوتوسۋرەتى قوسا بەرىلگەن. وندا «جاس قايرات» دەپ ءۇل­كەن اراب ارىپتەرىمەن جازىلعان اتاۋ­دىڭ تۇسىنداعى «جاس-كايرات». ورگان كازكرايكوما ر. ل. ك. س. م.» دەگەن سوزدەر انىق كورىنەدى. گازەت رەداكتسياسى «جاس الاش» دەپ گازەتتىڭ العاشقىداعى عاني قويعان ءوز اتىن ول ۋاقىتتا اتاي الماعان. سولاي بولا تۇرعانمەن, سول جىلدار­داعى «لەنينشىل جاستىڭ» قىزمەت­كەر­لەرى وزدەرىمىزدى جيىرماسىنشى عاسىر باسىن­داعى ءومىردىڭ استان-كەستەن قيىن كەزىندەگى حالقىمىزدىڭ جاسىنداي جارق ەتكەن جا­لىن­دى, كۇرەسكەر ۇلى عاني مۇراتباەۆ نە­بارى ون توعىز جاسىندا, 1921 جىلى ءتۇر­كى­ستان رەسپۋبليكاسى كومسومول ۇيى­مى ور­تا­ل­ىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حات­شى­سى بو­لىپ سايلانىپ, جاۋاپتى, قيىن جۇمىس­تار­دى اتقارا ءجۇرىپ, ءوزى ۇيىمداس­تىرىپ, قازاق تىلىندە شىعارىپ, قول قوي­عان «جاس الاش» گازەتىنىڭ مۇراگەرلەرى رەتىندە سەزىنەتىنبىز. اۋەلگىدە عاني جاق­قان الاۋدان باستاۋ العان «لەنينشىل جاستىڭ» جارىعى كەڭ باي­تاق رەسپۋب­ليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپى­رى­نە تۇگەل تۇسسە ەكەن دەپ تىنىم تاپپ­اي­تىنبىز. حالقىمىزدىڭ رۋحاني شەجىرەسىندە ءوزىن­دىك ەلەۋلى ورنى بار, بۇگىندە تورقالى توقسان جاستىڭ تورىنە كوتەرىلىپ وتىرعان بەلدى باسىلىمنىڭ شىققان جىلى مەن كۇنى وسىلاي انىقتالعان بولاتىن بولات بوداۋباي, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. استانا.