مەكەمتاس مىرزاح­مە­توۆ: ەلباسىعا ريزاشىلىعىم زور

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.­ا.نا­زار­باەۆ وتكەن اپتانىڭ سوڭىنا قاراي جۇمىس ساپارى­مەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە بولىپ قايتقانىنان گازەت وقىرماندارى قۇلاعدار. ساپار بارىسىندا ەلباسى تۇركىستان قالاسىنداعى احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە ارنايى سوعىپ, ول جەردە جاتقان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارىنا زيارات ەتتى, قۇران وقىتتى. ەلباسى وسى ساپارىنىڭ سوڭىندا, تۇركىستان قالا­سىنداعى جاڭادان سالىنىپ, بىلتىر كۇزدە عانا پايدا­لا­نۋعا بەرىلگەن تاريحي-ءما­دە­ني ەتنوگرافيالىق ورتا­لىق­تىڭ اسەم عيماراتىندا قا­زاقتىڭ ءبىر توپ زيالى­لا­رىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋدە مەملەكەتتىك ءتىل, ءدىن مەن ءدىل, ۇلتتىق يدەولوگيا مەن جاستاردى ەلجان­دى­لىق­قا تاربيەلەۋ جونىندە جان-جاقتى اشىق اڭگىمە بولدى. «ابايتانۋ» عىلىمي-زەرت­­تەۋ ورتالىعىنىڭ دي­رەك­تو­رى, فيلولوگيا عىلىم­دا­رى­نىڭ دوكتورى, كورنەكتى عالىم مەكەمتاس مىرزاح­مە­توۆ تە وسى كەزدەسۋگە قا­تى­سىپ, ءسوز سويلەگەن ەدى. ءبىز كورنەكتى عالىمنىڭ سول كەزدەسۋدە سويلەگەن ءسوزىن ىقشامداپ, وقىر­مان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇگىندە قازاقستان دا­مۋ­­دىڭ قايتالانباس وزىندىك ەرەكشە جولىنا ءتۇستى. ەندى ەلىمىز ساندىق كورسەتكىش­تەردى ارتقا تاستاپ, ساپا­لىق وزگەرىستەردى مەڭگەرە باس­تا­دى. ياعني, دامۋدىڭ كۇردەلى, ساپالىق بەلگىسىنە نىق قا­دام باسقان جاڭا مەملەكەتكە اينالۋ ءۇردى­سى­نە كوشتىك. بۇل جايدان-جاي قۇبى­لىس ەمەس دەپ بىلەمىن. بۇل – كەلەلى, جۇيەلى جەتىس­تىكتەر­دىڭ تاريحي كورىنىستەرى. ءول­شە­مسىز ەرەن ەڭبەكتىڭ ءناتي­جەسى. سونىڭ ارقاسىندا قا­زاق­ستاننىڭ الەمدە وزىندىك ورنى بار ەكەندىگىن جانە ودان ونەگە-ۇلگى الۋعا بولا­تىندىعىن دۇنيە ءجۇزى موي­ىنداپ وتىر. بۇل – اسىلىق ايتقان ءسوز ەمەس, بۇگىنگى كۇن شىندىعى. بۇل سوزىمە دالەل دە, دايەك تە جەتكىلىكتى. سول كوپ جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى – «ءما­دەني مۇرا» باعدارلاماسى. ەشبىر ەلدە جوق, دەر ۋا­قى­تىندا قولعا الىنىپ, جۇزە­گە اسىرىلىپ جاتقان, ءتول مادەنيەتىمىز ءۇشىن تەڭدەسسىز جوبا! وسى باعدارلاما ءۇشىن دە, ونى جاساتىپ, قابىلدات­قانىڭىز ءۇشىن دە, قۇرمەتتى ەلباسى, سىزگە ايتارىمىز تەك راحمەت قانا! بۇل باعدارلاما ولگەنى­مىزدى ءتىرىلتىپ, وشكەنىمىزدى جاندىرعانداي بولدى, ەسكىرگەنىمىز جاڭارىپ, جوعال­عا­نىمىز تابىلىپ جاتىر. ەندى پرەزيدەنت ءوزى باس بولىپ كورسەتىپ بەرگەن وسى ءۇل­گىمەن جەرگىلىكتى جەرلەردە دە مول رۋحاني قۇندى­لىق­تار جيناقتالا باستالدى. مىسالدى مەن ءبىر عانا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى جونىنەن ايتايىن. «قازىنا­لى وڭتۇستىك» ايدارىمەن ءوت­كەن جىلى وسى ءوڭىردىڭ فول­كلورىن, اۋىز ادەبيە­تىن, اڭىزدارى مەن جىر­لا­رى­ن, باسقا دا رۋحاني قۇن­دى­لىقتارىن ارنايى عىلى­مي ورتالىق قۇرىپ, جيناق­تاي باستاعان ەدىك. وسى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ باس-اياعىن شامالاپ ەسەپتەپ قاراساق, كەلەشەكتە 300 تومنان اساتىن ءتۇرى بار. بۇل شىن مانىندە حالىقتىڭ باعا جەتپەس وراسان بايلى­عى دەر ەدىم. بىلتىرعى جىل اتالعان كىتاپتاردىڭ 20 تو­مىن جارىققا شىعاردىق. ول كىتاپتار قىزدىڭ جيعان ءجۇ­گىندەي بولىپ كورمە­دە تۇر. جالپى, تاريحي تۇرعىدان قاراعاندا, قاس-قاعىم مەرزىمدە 20 جىلعا تولىپ وتىر­عان وسكەلەڭ مەملەكەتىمىز وزىق ەلدەردىڭ وزىنە ۇلگى-ونە­گە بەرە الاتىن جاعدايعا جەتۋى – حالقىمىزدىڭ, ونى باس­قارىپ وتىرعان پرەزيدەن­تىمىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ ۇلى تابىسىڭىز. ءال­بەت­تە, مۇنىڭ تاريحي نارقى مەن پارقىن بۇگىنگى ءبىز پاي­ىمداي الماي جاتقان شىعار­مىز. ولارعا باعا بەرۋ بولا­شاقتىڭ ەنشىسىندە. بىراق, بۇگىنگى ۇرپاق, اسىرەسە, اعا بۋىن رەتىندە ءبىزدىڭ ايتارى­مىز, ەڭ باستىسى – تاۋەل­سىزدىكتى باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىك – ءوزىڭىز ءار­دايىم ايتىپ جۇرگەندەي, تەڭدەسى جوق قۇندىلىق. وسىناۋ بارشا جەتىستىك­تىڭ جولباسشىسى بولعانى­ڭىز ءۇشىن, قادىرلى ەلباسى, ارداگەر اقساقال, كوپتى كور­گەن قارت عالىم رەتىندە سىزگە دەگەن ءوز باسىمنىڭ العىسى زور. ءبارىمىز بۇقارانىڭ قا­لىڭ ورتاسىندا جۇرەمىز, ەل-جۇرتپەن كۇندەلىكتى اڭگىمە­لەسىپ, پىكىرلەسىپ جۇرەمىز. سودان كورگەن-بىلگەنىمدى ءسوز رەتىندە جاسىرماي ايتا كەتەيىن: مەن عانا ەمەس, وزىڭىزگە دەگەن حالقىمىزدىڭ ريزا­شى­لىعى, قاراپايىم اق تىلەگى شەكسىز. ءبىز وسىعان كۇندە­لىكتى كوز جەتكىزىپ ءجۇرمىز. بۇگىنگى كەزدەسۋ قاتىسقان ادامداردىڭ ەسىندە ۇزاق ۋا­قىت قالاتىنى ءسوزسىز. ءويت­كە­نى, بۇل ارادا ءبىزدىڭ دە كو­كەيى­مىزدى كوپتەن قوزعاپ ءجۇر­گەن ونەگەلى دە ورەلى اڭگىمە بولىپ جاتىر. قوعامدى تول­عاندىرعان, ءبىزدى تولعانتىپ جۇرگەن وزەكتى پروبلە­مالاردىڭ ءبارىن ءسىز سەزىپ-ءبىلىپ وتىرادى ەكەنسىز. ءبارىن قولمەن قويعانداي جىكتەپ-جىلىكتەپ, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن دا نۇسقاپ, مىنەكي, الدىمىزعا جايىپ سالىپ وتىرسىز. راحمەت! ءبىز دە حالقىڭىزدىڭ ءوزى­ڭىزگە دەگەن اق تىلەگىنە قوسى­لا وتىرىپ, ەلىڭىزدىڭ كوشىن باستاپ, الداعى ماقساتتارعا جەتەلەي بەرىڭىز دەمەكپىز.