مۇعالىم بارىنەن دە قىمبات, ويتكەنى مۇعالىم – مەكتەپتىڭ جۇرەگى.
ىبىراي التىنسارين
سوڭعى 10-15 جىلدىڭ ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە تاۋەلسىزدىك تالاپتارىنا وراي كەڭ اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) مودەلىنىڭ ورنى بولەك. بۇل, بىرىنشىدەن, ءبىلىم ساپاسىن باقىلاۋ مەن باعالاۋ تەتىگىن ورنىقتىردى. ءارى مەكتەپ ۇجىمدارى مەن وقۋشىلار جانە اتا-انالار ءۇشىن دە ىڭعايلى, قولايلى ەكەندىگىن كورسەتتى. وسى ورايدا قازىرگى قولدانىستاعى ۇبت-نىڭ ءتورت پاندىك فورماتى مەن ونى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن بۇدان ءارى ساقتاعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. نەگە؟ ەندى وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرىپ كورەيىن.
ۇبت – ءاربىر وقۋشىدان ءبىلىم ستاندارتىنداعى باعدارلامالىق ماتەريالدى ناقتى ءبىلۋىن تالاپ ەتەدى. مۇنداي جاعدايدا وقۋشى كۇندەلىكتى باعا الۋ ءۇشىن ەمەس, تەستىلەۋ كەزىندە جوعارى بالل الۋعا ۇمتىلادى. ءارى زاڭدىلىقتار مەن ەرەجەلەردىڭ جانە قۇبىلىستار مەن وقيعالاردىڭ ءمانىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ الۋعا زەيىن قويادى. الايدا, سوڭعى ون جىلدىقتا تەستىلەۋ توڭىرەگىندە ەلىمىزدەگى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر ءتاپ-ءتاۋىر ءتاجىريبە جيناعانىنا قاراماستان, ۇبت وقۋشىلارعا قىسىم جاسايدى, جۇيكەلەرىنە سالماق سالادى, ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋدىڭ كورسەتكىشى بولۋدان قالىپ بارادى دەگەن پىكىرلەر دە ايتىلىپ قالىپ ءجۇر.
راس, ءاربىر وقۋشىنىڭ كۇندەلىكتى ماتەريالدى ۇزدىكسىز مەڭگەرۋىن قامتاماسىز ەتۋ وتە كۇردەلى ماسەلە. تەستى بىلىمدەگى وسى كەمشىلىكتەردى كورسەتىپ بەرە الادى. سول ءۇشىن ونى وقۋشى دا, اتا-انالار مەن مۇعالىمدەر دە «جاقسى» كورە بەرمەيدى. مەنىڭ ويىمشا وقۋشىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە تەستىلەۋدىڭ قاتىناسى جوق. ۇبت وقۋشىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ايقىنداۋشى عانا ءادىس.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, ۇبت-نىڭ قازىرگى قولدانىستاعى نەگىزگى ءتورت پاندىك فورماتىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگىنىڭ باستى ءمانى مۇندا بۇل ءپاندەردىڭ ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ورنى بار. ايتالىق, مەملەكەتتىك ءتىل مەن ماتەماتيكا پاندەرى – الەمدىك جالپى ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسىندە مىندەتتى وقىتىلاتىن پاندەر قاتارىنا كىرەدى. بۇلاردىڭ بۇگىنگى ومىردەگى قاجەتتىلىگى مەن ماڭىزدىلىعى تالاس تۋعىزبايدى. ال تاريح ءپانى ءبىزدىڭ ەگەمەن ەل جاعدايىندا مىندەتتى وقىتىلاتىن ءپاندەردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس. بولىپ تا ءجۇر. بۇل ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا وتكەنگە قۇرمەتپەن قاراپ, وتاندى سۇيە ءبىلۋ سەزىمىن قالىپتاستىرا الامىز. قاي قوعامدا دا جەكە تۇلعانى قالىپتاستىرۋداعى باستى كورسەتكىش ادامگەرشىلىك ساپا بولىپ قالا بەرمەك. ءبىزدىڭ قازاقستاندىق قوعامدا دا سولاي. ال ءتۇپتەي كەلگەندە, وقۋشىلاردىڭ تاڭداۋ ءپانى بىرەۋ بولۋى دۇرىس.
ۇبت-عا قاتىستى كوپتەن ايتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ەكى دەڭگەيلى جۇيە. ونىڭ ءبىرىنشىسى, ورتا مەكتەپتى اياقتاعان قورىتىندى باعا بولسا, ەكىنشىسى, جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن قاجەتتى باعا. بىرىنشىدەن, بۇگىنگى تاڭدا جاستاردىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا دايارلىعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە جۇزەگە اسىرىلادى. الەمدىك تاجىريبەدە دە سولاي. جوعارى وقۋ ورىندارىنا جاستاردى ازىرلەۋ بەس جىلدان جەتى جىلعا جەيىن جالپى ءبىلىمنىڭ جوعارى ساتىسىندا جانە ارنايى مەكتەپتەردە جۇرگىزىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ءححى عاسىردىڭ كۇردەلى ينتەللەكتۋالدىق ماماندىقتارىنا جاستاردى دايارلاۋ ۇدەرىسى كۇردەلەنىپ بارادى. مۇنداي جاعداي ءوز كەزەگىندە جالپى ءبىلىمنىڭ جوعارى ساتىسىنا ەرەكشە تالاپ قويىپ, ون ەكى جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋىمىزدى تالاپ ەتىپ وتىر.
بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتارىندا 19-دان 23-كە دەيىن ءپان وقىتىلادى. ءارى بۇل اتالعان ءپاندەردىڭ باعدارلامالارى وتە كۇردەلى. بۇل بولەك ءبىر تاقىرىپتىڭ ەنشىسى. اتالعان باعدارلامالار عىلىمنىڭ ءححى عاسىرعا دەيىنگى دامۋ دەڭگەيىن, ەرتەڭى مەن بۇگىنىن تولىق قامتي وتىرىپ قۇراستىرىلعان. سوندا وسى 19-23 پاندەر بويىنشا بەرىلەتىن كەڭ كولەمدى ءبىلىم ءاربىر وقۋشىعا تۇسەتىن اۋىر سالماق. ياعني, وقۋ جوسپارى وقۋشىلارعا بەيىندى ءبىلىم بەرۋ قاعيداتى بويىنشا ەمەس, كەڭەس مەكتەبىنەن بەرى وزگەرىسسىز كەلە جاتقان جالپىعا بىردەي مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ تارتىبىنە نەگىزدەلىپ قۇرىلعان. بۇل «ءبىلىم تۋرالى» زاڭدا كورسەتىلگەن مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتارىندا وقۋشىلاردىڭ ءوز قابىلەتىنە, تاڭداعان بولاشاق ماماندىعىنا, ءوزىنىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قاراي سارالاپ جانە دارالاپ وقىتۋ تالاپتارىنا مۇلدەم قايشى كەلەدى.
وقۋ جوسپارىنداعى بەيىندى جانە مىندەتتى پانگە بەرىلەتىن ۋاقىت كولەمىنىڭ جاي پاندەردەن ايىرماشىلىعى جوق. تاڭداعان ماماندىقتارىنا قاراي وقۋشىلار بەيىندى پاندەردەن ءبىلىمدى قوسىمشا ارنايى كۋرستار ارقىلى تەرەڭدەتىپ مەڭگەرۋلەرى ءتيىس. سوندا ءتۇسكە دەيىن وقۋشىلار التى ساعات ستاندارتتىق وقۋ جوسپارىنداعى ءپاندەردى وقيدى. وعان قوسا, وقۋشىلاردىڭ ءتۇستەن كەيىن ءتورت ساعات ۋاقىت كولەمىندە ەرتەڭگى ساباققا, ءۇي تاپسىرماسىنا ءازىرلەنۋى جانە دە فاكۋلتاتيۆتىك ساباقتارعا قاتىسۋى كەرەك. ءسويتىپ, وقۋشىلاردىڭ ءبىر كۇندىك وقۋ ۋاقىتى 12-14 ساعاتتان اسىپ تۇسەدى. بۇل جاعداي وقۋشىعا دا, مۇعالىمگە دە ءوز ءمۇمكىندىكتەرىن ءبىر ارناعا باعىتتاي المايدى. سوندىقتان وقۋ جوسپارىنداعى بەيىندى, مىندەتتى ءپاندەرگە ءبولىنەتىن ۋاقىت كولەمىن ءار وقۋشىنىڭ ەرتەڭگى ومىرلىك مۇددەلەرىنە, قابىلەت يكەمدىلىكتەرىنە قاراي انىقتامايىنشا, وقۋشىلاردىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي قاتىناستى ساپالى, بەيىندى ءبىلىم بەرۋ ەش مۇمكىن ەمەس.
قازىر وقۋشىلار ۇبت-عا ازىرلەنۋ ءۇشىن مەكتەپتەن تىس رەپەتيتورلار جالداۋىنا, «شپارگالكا» ازىرلەۋگە جانە دە تىكەلەي تەستىنىڭ ءازىر جاۋاپتارىن سىرتتان كوشىرىپ الۋ ءۇشىن ءتۇرلى بايلانىس قۇرالدارىن قولدانۋعا ءماجبۇر. مۇنداي كورىنىس بارلىق جەردە ادەتتەگى جاعدايعا اينالىپ بارادى. ءتىپتى, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەردىڭ ءوزدەرى وسى باعىتتا جۇمىس ءىستەي باستادى دەسە دە بولعانداي. سونداي-اق, كەيىنگى كەزدە ەنگىزىلگەن «جىلدىق ورتاشا اريفمەتيكالىق باعانى اتتەستاتقا قويۋ» ءتارتىبىمەن دە كەلىسۋ قيىن. ويتكەنى, بۇل سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدارداعى كەڭەس مەكتەبىنىڭ ءتاجىريبەسىن ەسكە سالادى. مۇنداي ءتاسىل, ءتۇپتەي كەلگەندە, مۇعالىمدەردىڭ وقۋشىلارعا جاساندى جوعارى باعا قويۋىنا الىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا «بۇل مۇرانى» تەستپەن قاتار قولدانىپ, ءبىلىم ساپاسىنىڭ كورسەتكىشىن وعان تاۋەلدى ەتۋدىڭ ەشقانداي قيسىنى جوق.
ءسوز سوڭىندا تاعى ءبىر ايتايىن دەگەنىم, كەيىنگى كەزدە ۇبت وتكىزۋ قوسىندارىنىڭ سانىن نەگىزسىز ءوسىرۋ كورىنىستەرى بەلەڭ الىپ بارادى. مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ باستى ماقساتى – تاۋەلسىز سىرتتاي باقىلاۋ تاسىلىنە ەلەۋلى نۇقسان كەلەتىنى انىق. سونىمەن بىرگە, تەستىلەۋ مودەلىنىڭ ءادىل باعالاۋ مەن وبەكتيۆتىلىك دەڭگەيى دە تومەندەيدى. سوندىقتان قوسىن سانىنىڭ كوبەيۋى ۇبت مودەلىنىڭ باستى قاعيداسى – باقىلاۋدى تولىق جۇزەگە اسىرۋعا زيانىن تيگىزبەسە, ەشقانداي پايدا بەرمەيدى دەپ تۇجىرىم جاساي الامىز.
ناسىپقالي داۋلەتوۆ,
باتىس قازاقستان وبلىستىق دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ديرەكتورى,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
باتىس قازاقستان وبلىسى
