مۇعالىم مارتەبەسى

مۇعالىم بەدەلى نەگە تومەندەپ كەتتى؟ قوعام قۇندىلىعىنىڭ سالماعىن سارالايتىن وسى ءبىر سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەۋشىلەر جەتەرلىك. ۇلكەندى-كىشىلى مەرزىمدىك باسىلىمداردىڭ دا بۇل ماسەلەگە قالام تارتپاعانى جوقتىڭ قاسى. الايدا, ازىرگە سالماقتى سۇراقتىڭ جاۋابى جەڭىلدەپ, كۇرمەۋى كۇردەلى ءتۇيىننىڭ شەشىلەر سىڭايى دا بايقالمايدى. ءححى عاسىر – عىلىم عاسىرى. وركەنيەت ولشەمى ەلدىڭ ءبىلىمدى ازاماتتارىنىڭ دەڭگەيىمەن دارە­جەلە­نەتىن بولادى. ەندەشە, عاسىر تابالدىرىعىن الەم تانىعان تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە اتتاعان قازاقستاننىڭ بولاشاعى – تەرەڭ بىلىمدە, كەمەل عىلىمدا. ال ەل ەرتەڭىن ايقىندايتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاربيە ءتالىمى مەن ءبىلىم دەڭگەيى ۇستاز قولىندا. سوندىقتان مۇعالىم مارتەبەسىن ارتتىرۋ – مەملەكەتتىك مىندەت, قوعامدىق پارىز. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا بۇگىندە ەلىمىزدە 325 مىڭنان استامى پەداگوگتار ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ ىشىندە 291 مىڭنان استامى – مەكتەپ مۇعالىمدەرى. از كۇش ەمەس. ولار­دىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىندا مەم­لەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس تا جەتەر­لىك. جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ميل­ليون­داعان قارجى ءبولىنىپ, مۇعالىمدەر ءبىلىمى مەن كاسى­بي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ كۋرستارىنا جىبەرىلەدى. تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا بىلىكتىلىكتى ارت­تىرۋ كۋرستارىنان ميلليوننان استام مۇعا­لىم ءوتىپتى. تەك ۇستىمىزدەگى جىلى عانا جاڭا وقۋ جىلى قار­ساڭىندا باستاۋىش سىنىپتاردىڭ 73 مىڭ مۇ­عالىمى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان ماز­مۇنى بويىن­شا بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋ كۋرستارىن ءتامام­داعان. بيۋدجەت قارجىسىن جۇمساپ, بىلىكتىلىكتى كوتەرۋ جا­عى­نان دا كەندە ەمەس ەكەنبىز. ال جالپى قو­عام­­دا مۇ­عالىم مارتەبەسىنىڭ كوتەرىلمەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن ەڭ الدىمەن, اركىم وزىنە قاتىستى ماسەلەلەرگە بايلانىستى ىزدەگەنى ءجون دەپ ويلايمىز. مۇعالىم مارتەبەسىن اسقاقتاتاتىن دا, ۇستاز بەدەلىنە كولەڭكە ءتۇسىرىپ, كومەسكىلەندىرەتىن دە قوعام. ءاربىر اتا-انا – قوعام مۇشەسى. مۇعالىمگە دەگەن قۇرمەت ەڭ الدىمەن وتباسىنان باستالۋى كەرەك. سوندىقتان ءاربىر قوعام مۇشەسى ءوزىنىڭ وتباسىندا «بار ءومىرىن بالاعا» ارنايتىن ۇستازدىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىندىرىپ, بالالاردىڭ بويىندا جاستايىنان مۇعالىمگە دەگەن كىرشىكسىز قۇرمەتتىڭ قالىپتاسۋىن قاداعالاۋى كەرەك. قوعامنىڭ الدىندا تۇرعان تاعى ءبىر كەزەك كۇتتىر­مەس مىندەت – مۇعالىم ماماندىعىن وتە جەڭىل قول­جەتىمدىلىكتەن قۇتقارۋ. قازىرگى كەزدە جوعارى ءبىلىمدى مامان بولۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى – مۇعالىمدىك. ۇبت-دان ەڭ تومەنگى بالل العان ۇمىتكەر پەدكوللەدجگە بارا سالادى. سودان كەيىن ءبىلىمىن سىرتتاي جالعاستىرىپ, كەز كەلگەن مەكتەپتىڭ دارداي مۇعالىمى بولىپ شىعا كەلەدى. مۇنداي «مۇعالىمنىڭ» ۇستاز دەگەن كيەلى ماماندىققا داق تۇسىرگەننەن باسقا بەرەرى جوق. سوندىقتان پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنا 100 بالدان جوعارى باعا العان ۇزدىكتەردى عانا قابىلداۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قابىلدار الدىندا ءبىلىم باسقارمالارىندا ارنايى قۇرىلعان كوميسسيالار جاس ماماننىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن, ۇستازدىڭ قارىم-قابىلەتىن ايقىندايتىن كاسىبي اتتەستاتتاۋ وتكىزۋ كەرەك. مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ جوعارى بولۋىنا اۋدان­دىق, قالالىق جانە وبلىستىق دارەجەدەگى ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى, مەكتەپ ديرەك­تورلارى تىكەلەي جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس. وكىنىشكە وراي, كوپشىلىگى تامىر-تانىستىقپەن قىزمەتكە تاعايىندالاتىن بۇل باسشىلاردىڭ كەيبىرەۋى مۇعالىم بەدەلىنە كەسىرىن تيگىزۋدە. بۇل باسشىلاردى تاعايىنداۋعا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ەشقانداي قۇزىرى جوق. ولاردى اۋدان, قالا جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ وسى سالاعا باسشىلىق جاسايتىن ورىنباسارلارى ىرىكتەيدى جانە تاعايىندايدى. ەشبىر سىناقسىز تامىر-تانىستىقپەن تاعايىندالعان مۇنداي باسشىلار جوعارىعا جالتاقتاپ, ۇجىمدى «جۇمعان جۇدىرىقتا» ۇستاۋ ءۇشىن توڭىرەگىنە تۋرا ءوزى سياقتى دارىنسىزداردى توپتاستىرادى. وسىنداي مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ كوپشىلىگى ساباق جۇرگىزبەي-اق جوعارى ساناتتاردى يەلەنىپ العان. كەرىسىنشە بىلىكتى مۇعالىمدەردىڭ ساباعىن تالقىلاپ, كاسىبي دەڭگەيىن انىقتاۋعا قاۋقارسىز. سوندىقتان مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋگە تىكەلەي جاۋاپتى اۋداندىق, قالالىق وقۋ بولىمدەرىنىڭ باسشىلارىن جانە مەكتەپ ديرەكتورلارىن تەك كاسىبي سىناق ارقىلى بەكىتەتىن وكىلەتتىلىكتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە بەرەتىن ۋاقىت جەتتى. تاعى ءبىر ەرەكشە ەسكەرەتىن ماسەلە, بۇگىنگى تاڭدا قاتارداعى مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ ەڭبەگىن قورعايتىن زاڭ, مۇددەسىن قولدايتىن قورعاۋشى جوق. سوندىقتان مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ الدىندا دا, اتا-انالاردىڭ الدىندا دا مۇعالىم جالتاق. تۇرمىس تاۋقىمەتىن باتپانداتىپ, تىرشىلىك تىنىسىن تارىلتقان مىنا «جابايى كاپيتاليزم» زامانىندا كۇنكورىس كوزى – قىزمەتىنەن ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن مۇعالىم دۇرىس بولسا دا, بۇرىس بولسا دا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ايتقانىمەن جۇرۋگە ءماجبۇر. مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن بۇل كيەلى ماماندىققا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتكەن ءجون. سوناۋ كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس زامانىندا مۇعالىم بەدەلى بۇگىنگىدەن كوشىلگەرى بولاتىن. مەملەكەت تاراپىنان مۇعالىمدەرگە كوپتەگەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر جاسالاتىن. قوعامدىق تاربيە مەن يدەولوگيا ۇستاز ۇلاعاتىن كوتەرۋگە قۇرىلاتىن. وتكەننەن قالعان ونەگەلى ىستەردەن ساباق الىپ, قوعامعا پايدالى يگىلىكتى شارالاردى قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ەشبىر ارتىقتىعى جوق. فرانتسۋزدىڭ ۇلى ويشىلى جان جاك رۋسسو «ۇستازدىق ۋاقىت ۇتۋ ەمەس. ءوز ۋاقىتىن اياماۋ, وزگەنىڭ باقىتىن ايالاۋ» دەگەن ەكەن. بۇكىل قوعامنىڭ قولداۋىنا جانە قۇرمەتىنە يە بولعاندا, ۇستازدار دا وسى ۇلاعاتقا لايىق بولادى دەپ سەنەمىز. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»