زاڭدار زامان تالابىمەن قايتا جازىلىپ جاتىر

شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ادىلەت مينيسترلەرى باس قوستى كەشە الماتى وبلىسىنداعى «اقبۇلاق» بيىك تاۋلى شاڭعى كۋرورتىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە-مەملەكەتتەر ادىلەت مينيسترلەرىنىڭ ءتورتىنشى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ توراعالىق ەتكەن جيىنعا ءبىرىنشى رەت شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن بولەك, اۋعانستان مەن بەلارۋستىڭ ادىلەت مينيسترلەرى, سونداي-اق, باقىلاۋشى-مەملەكەتتەر رەتىندە يران مەن موڭعوليانىڭ رەسمي وكىلدەرى قاتىستى. بيىل قازاقستان شانحاي ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا رەتىندە اسا ماڭىزدى شارالارعا مۇرىندىق بولۋدا. تاياۋدا تمد ەلدەرىنىڭ جو­عارعى سوت توراعالارىنىڭ وتىرىسىنا ۇيىتقى بولعان-دى. سول سياقتى قاراشا ايىندا قازاقستاندا شىۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر  باس پروكۋرورلارىنىڭ جيىنى وتپەك. وسىلايشا 15 جىلدىعىنا اياق باسقان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قاي سالادا بولسىن ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەۋدە. ال «اقبۇلاقتا» وتكەن ماڭىز­دى وتىرىستا قىتاي حالىق رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى اين ۋ, قىرعىز رەسپۋبليكا­سى­نىڭ ادىلەت ءمينيسترى جىل­دىز مامبەتاليەۆا, رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى الەك­ساندر كونوۆالوۆ, تاجىكستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى رۋستام شوحمۋراد, ءوز­بەك­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءادى­لەت مي­نيسترى مۋزاف يكراموۆ كۇن ءتارتى­­بىنە قويىلعان ماسەلەلەر بويىن­شا بايان­دامالار جاساپ, ءوز مەملە­كەتتەرىنىڭ قۇقىق قورعاۋ باعىتىن­داعى باستامالارىن ورتاعا سالدى. نەگىزى, بۇل ماڭىزدى شارا 27 قازان كۇنى «شىعىس-باتىس» اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادان باستالعان بولاتىن. سوت ساراپشىلارى قاتىسقان ماجىلىستە سوت ساراپتاماسى سالاسىنداعى وزىق تاجىريبەلەر ورتاعا سالىندى. ال ادىلەت مينيسترلەرىنىڭ ءتورتىنشى باسقوسۋىندا ءبىرىنشى رەت بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسالدى. وسى جيىندا ادىلەت مينيستر­لەرى قۇقىق قورعاۋ باعىتىندا ءوزا­را ءىس-قيمىلدى ودان ءارى كۇشەي­تۋگە ۋاعدالاستى. بۇعان سەبەپتەر دە از ەمەس. اقپاراتتىق تەحنو­لو­گيا­لاردىڭ دامۋى, الىس-بەرىس, بارىس-كەلىستىڭ جاندانۋى كوپتەگەن ماسەلەلەرگە حالىقارالىق سيپات بەرىپ وتىرعانى ايان. مۇنداي جاعدايدا قۇقىق قورعاۋدا بولسىن, قىلمىستىڭ الدىن الۋدا بولسىن مەملەكەتتەر ىقپالداسۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان دا شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر ادام قۇقىعىن قورعاۋدى دامىتۋعا جاردەمدەسەتىن بولادى. سونداي-اق,  وتىرىس بارىسىندا مي­نيسترلەر قازاقستاننىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى شەڭ­بەرىندە قۇقىق ۇستەمدىگى رەفور­ماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءتاجىري­بەسىنە قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. وعان قوسا, زاڭ شىعارۋشىلىق قىزمەتىن بولجامداۋ جانە جوس­پارلاۋ بويىنشا تاجىريبەلەر ورتاعا سالىندى. بۇدان بىلايعى ۋا­قىت­تا دا قازاقستان, قىتاي, قىر­عىزستان, رەسەي, تاجىكستان جانە وزبەكستان ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن كۇشەيتۋدى جانداندىرا تۇسپەك. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ شەڭبەرىندە سوت ساراپتاماسى مەكەمەلەرىنىڭ ايماقتىق جۇمىس توبىن قۇرۋ دا تالقىلاندى. ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا شانحاي ىن­تىماقتاستىق ۇيىمى التى مەم­لەكەتىنىڭ زاڭنامالىق تۇرعى­داعى اقپاراتتىق بازاسىنا ازاماتتار تەگىن كىرە الادى. وتىرىس كەزىندە شىۇ-نىڭ رەسمي سايتىنا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر زاڭ­نامالارىنىڭ اقپاراتتىق بازاسىنا سىلتەمە قويۋ قاجەتتىگى دە ءسوز بولدى. جيىنعا ءبىرىنشى رەت باقى­لاۋ­شى ەلدەر رەتىندە قاتىسقان اۋعان­ستان مەن بەلارۋستىڭ ادىلەت مينيسترلەرى, سوداي-اق يران مەن موڭعوليانىڭ رەسمي وكىلدەرى دە ءسوز الدى. مىسالى, اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت ءمينيسترى ابدۋل باسير انۋار ءوز ەلىندە ەسىرتكى زاتتارىمەن كۇرەسۋ جونىندەگى قور اشىلعانىن, كوكنار, اپيىن وسىرۋگە توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن شارالار قولعا الىنىپ جاتقانىن مالىمدەپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كومەك كورسەتۋ باعىتىنداعى شارالاردى جانداندىرۋعا مۇددەلىلىك تانىتتى. ال اۋعانستان ءمينيسترى ءوز ەلىندە قۇقىقتىق جۇيەنى جەتىلدىرىپ, تۇرمىسى ناشار تۇرعىندارعا قۇقىعىن قورعاۋعا كومەكتەسۋ ىسىندە ءالى دە وتە كوپ جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك ەكەندىگىن العا تارتىپ وتىر. اسىرەسە, بالالار قۇقىعىن قورعاۋ بۇگىنگى اۋعانستاننىڭ ەڭ كوكەيكەستى ماسەلەسى ەكەندىگىن اتادى. سەبەبى, تەرروريستىك ۇيىمدارعا جەتكىنشەكتەر كوپ تارتىلادى. سول سياقتى زورلىق-زومبىلىققا ءجيى ۇشىرايتىن دا بالالار. قازىرگى تاڭدا قىلمىس پەن تەرروريزمنىڭ شە­كا­راسى جوق ەكەندىگىن العا تارتقان اۋعانستاننىڭ ادىلەت مينيس­ترى بۇل ماسەلەدە شىۇ سياقتى بەدەلدى ۇيىممەن ىقپال­دا­سۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. جيىندى قورىتىندىلاعان مارات بەكەتاەۆ ەلىمىزدەگى زاڭنا­مالىق رەفورمالار جايلى اقپار بەرە وتىرىپ: «قازاقستاننىڭ دا زاڭنامالارى ءجيى جاڭارادى. بۇل – زاڭداردىڭ جامان جازىل­عانىنان ەمەس. ۋاقىت تالاپتارى وزگەرۋدە, تەحنولوگيالار دامۋدا. جاڭا زاڭداردىڭ جوباسى مە­كەمەارالىق كوميسسيالاردا كەڭىنەن تالقىلانادى», دەدى. جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار ءبىراۋىزدان قازاقستاندا مينيسترلەر وتىرىسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى دەپ مالىمدەدى. بۇل جيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەملەكەتتەرى ادىلەت ور­گاندارىنىڭ ۆەدومستۆوارالىق ىن­تىماقتاستىعىن تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتپەك. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا جوسپارلاۋ جانە ۇكىمەتتىڭ زاڭنامالىق قىزمەتىن جوسپارلاۋ, زاڭ قىزمەتىن كورسەتۋ, ازاماتتار­دىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن دامىتۋعا جانە ولارعا قۇقىقتىق كو­مەك كورسەتۋگە جاردەمدەسۋ, سوت ساراپتاماسى سالاسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق, ۇيىم سايتى ارقىلى ازاماتتاردىڭ جانە وزگە دە سۋبەكتىلەردىڭ ۇلتتىق زاڭناماعا تەگىن قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداندى. ادىلەت مينيسترلەرى وزدەرى­نىڭ قۇقىعىن قورعاۋ بويىنشا ازا­ماتتارعا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ىنتىماق­تاستىعىن كۇشەيتۋگە ۋاعدالاسىپ, تاراستى. ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى